Rusiya və Ermənistan arasında artan ziddiyyətlər getdikcə daha gərgin məcraya qədəm qoymaqdadır. İndi hətta vəziyyət o həddə çatıb ki, İrəvan Moskvanın Qafan şəhərində konsulluq açmaq niyyətinə qarşı çıxır. Rusiya məsələni sürətləndirmək istəsə də, Ermənistan bunu əngəlləyir.
Rusiyanın Ermənistandakı səfirliyinin müşaviri-elçisi Maksim Seleznyov bu xüsusda qeyd edir: “Qafan şəhərində Rusiya konsulluğunun açılışı üçün hələ dəqiq tarix yoxdur, lakin Rusiya prosesi sürətləndirməyə çalışır. Biz konsulluğu tez bir zamanda açmağa çalışırıq. Bu günlərdə Moskvadan olan həmkarlarımızla, Qafan meriyası ilə birlikdə bizə uyğun gələn bir neçə obyektə baxış keçirdik. Və demək istəyirəm, müəyyən həll yolları var ki, biz onlarla işləməyə davam edəcəyik”. Seleznyov qeyd edib ki, baş konsulluq iki əsas funksiyanı yerinə yetirir: faktiki konsulluq xidmətləri və siyasi funksiya: “Biz xalqa, şəhərin, bölgənin rəhbərliyinə daha yaxın olacağıq. Gizlətməyəcəyəm ki, burada Rusiyanın iqtisadi, hərbi, sərhəd kimi varlığı mövcuddur. Baş konsulluğun açılması isə bu mövqelərimizi möhkəmlənməyə doğru daha bir addımdır”. Amma Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan tamam fərqli mövqe sərgiləyir: “Bəli, Rusiya Ermənistanın Zəngəzur vilayətinin Qafan şəhərində konsulluq açmaq istəyir. Amma bu məsələ müzakirə olunur və Rusiyanın İrəvandakı səfirliyi Qafanda konsulluq açmaq zərurətini izah etməlidir”. Burada xatırladaq ki, ötən ilin oktyabrında Qafanda İranın konsulluğu açılıb. Açılış mərasimində İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian iştirak etmişdi. O zaman Ermənistan konsulluğun açılması üçün Rusiyadan heç bir izahat tələb etməmişdi. Amma Rusiyadan bu izahat tələb olunur. Ekspertlərə görə, İrandan sonra Rusiyanın bu bölgədə konsulluq açması geosiyasi mübarizənin indi Zəngəzura keçdiyini göstərir. Konsulluq məsələsi prosesin hələlik diplomatik müstəvidə getdiyini göstərir. Belə görünür ki, bu dəfə Ermənistan Rusiyanın tələblərini geri çevirməyi düşünür. Amma Ermənistanla Rusiya arasında ziddiyyət təkcə bununla məhdudlaşmır. Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyanın açıqlamaları da bunu təsdiq edir. O bildirib ki, Azərbaycan və Naxçıvan arasındakı nəqliyyat kommunikasiyasına Rusiya sərhədçiləri yox, Ermənistan sərhədçiləri nəzarət etməlidir: “10 noyabr bəyanatında və Rusiya prezidentinin imzaladığı sonrakı fərmanda Rusiya FTX-nin nəzarət yox, monitorinq funksiyasından daha çox söhbət gedir”. Nazir müavini deyib ki, kommunikasiyaların blokdan çıxarılması məsələsi hazırda müzakirə mərhələsindədir. “Azərbaycan və Naxçıvan arasındakı dəmir yolu bu il istismara veriləcəkmi” sualına Kostanyan belə cavab verib: “Ermənistan kommunikasiyaların açılmasında maraqlıdır və bu prosesi irəlilətməyə hazırdır. O cümlədən dəmir yolunun açılmasında. Elə ki, suverenlik və yurisdiksiya prinsipləri barədə razılaşma əldə olundu, biz irəliləməyə hazır olacağıq”. Kostanyan bu məsələdə hələ də razılaşma olmadığına dair suala cavab verərkən deyib ki, belə bir razılaşma əldə olunanda məlumat veriləcək. Nazir müavini bir daha vurğulayıb ki, Ermənistan üçün prinsipial məsələ təhlükəsizlik və blokdan çıxarmanın Ermənistanın suverenliyi və yurisdiksiyası çərçivəsində olmasıdır. Bakı isə 10 noyabr razılaşmasına müvafiq olaraq Ermənistan ərazisindən keçən kommunikasiyalara Rusiya sərhədçilərinin nəzarət etməsində təkid edir. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk da etiraf edir ki, kommunikasiyaların açılmasında hələ də həll olunmamış məsələ Zəngəzurdan keçən yollarda adamların təhlükəsizliyini kimin təmin edəcəyidir.
O qeyd edir ki, Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan baş nazirlərinin müavinlərinin üçtərəfli işçi qrupu formatında keçirilən görüşün yekunu olaraq, regionda nəqliyyat əlaqələrinin bloklanmasının bərpası ilə başlayacağını bəyan edən hərtərəfli sənəd formalaşdırılıb. Arazdəyən-Culfa-Mehri-Horadiz marşrutu ilə gedəcək dəmir yolu bu fonda işə düşəcək: “Tərəflərdən heç biri şübhə etmir ki, bu yolun müəyyən hissələri onların ərazisində yerləşəcək ölkənin yurisdiksiyasında olacaq. Belə ki, bu yola münasibətdə Azərbaycanda Azərbaycan qanunvericiliyi, Ermənistanda isə Ermənistan qanunvericiliyi tətbiq olunacaq. Görünür, bunlar göz qabağında olan şeylərdir, lakin iki dövlət və xalq arasında yaranmış münasibətləri nəzərə alaraq, bütün bunları şərtləndirmək lazımdır. Bizim vəziyyətimizdə hamı başa düşür ki, bundan başqa alternativ yoxdur. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhün bərqərar olması və dünyaya nail olmağın ən yaxşı yolu insanlara sülh yolu ilə qarşılıqlı əlaqə imkanı açmaq, ümumi yol qurmaqdır ki, bu yoldan insanlar və mallar daha sonra keçəcək, normal həyat və ticarət başlayacaq və tədricən köhnə şikayətlər arxa plana keçəcək”. Eyni zamanda, Rusiya baş nazirinin müavini vurğulayıb ki, yolların açılmasında əsas məsələ bu marşrutlardan istifadə edən insanların təhlükəsizliyini kimin təmin etməsidir: “Sənəd layihəsi bizim səviyyədə formalaşıb və demək olar ki, tamamilə razılaşdırılıb, baxmayaraq ki, əsas məsələ: sadə azərbaycanlıların və ermənilərin sərhədi keçərkən bir-biri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olması üzərində hələ də işləmək lazımdır”. Amma baş nazir müavinlərinin son üçtərəfli görüşündən sonra rəsmi İrəvan bəyan edib ki, blokada aradan qaldırlacağı təqdirdə Ermənistan ərazisində sərhəd xidməti Ermənistan tərəfindən həyata keçirilməlidir. Amma Moskva və Bakı Rusiya sərhədçilərinin Ermənistanda yola nəzarət etməsində təkid edir. Belə bir vaxtda məlum olub ki, Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan azərbaycanlı həmkarı Şahin Mustafayevə görüş təklifi göndərib. Baş nazirin müavininin ofisindən verilən məlumata görə, təklifin məqsədi xüsusilə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində gərginliyə səbəb olan cari problemli məsələləri müzakirə etməkdir. Lakin Qriqoryanın görüşün harada və hansı formatda keçirilməsini təklif etdiyi bəlli deyil. Xatırladaq ki, Qriqoryan və Mustafayev regionda kommunikasiyaların qarşısının alınması üçün yaradılmış üçtərəfli işçi qrupuna həmsədrlik edirlər, Aleksey Overçuk isə Rusiya tərəfdən həmsədrdir. İşçi qrupun son iclası bu il iyunun 2-də Moskvada baş tutub. Overçukun sözlərinə görə, Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan baş nazirlərinin müavinləri səviyyəsində işçi qrupun növbəti görüşünün nə vaxt keçiriləcəyi məlum deyil: “Biz, demək olar ki, iki il yarımdır işləyirik, lakin görüşlərin dəqiq cədvəlini hazırlamamışıq”. Overçukun sözlərinə görə, prosesə sərhəddə baş verənlər təsir edir: “Atışma dayandırılsa, həll yollarını tapmaq çox asan olardı. Buna görə də tərəflər fasilələr verir, ekspertləri cəlb edir, istənilən təklif və qərarları hərtərəfli və yoxlanılmış təhlildən keçirirlər”.
Nahid SALAYEV
