Ermənistanda və Qarabağda qalan bəzi ermənilərin fəaliyyəti regonda yenə vəziyyətin gərginləşməsinə xidmət etməkdədir. Hər halda, baş verən silahlı insidentlər də bunu təsdiq edir.
Qeyd edək ki, bu vaxta qədər məhz erməni tərəfinin fəaliyyəti üzündən sülh müqaviləsinin imzalanması mümkün olmayıb. Elə bu da vəziyyətin gərgin həddə qalmasına, eyni zamanda geosiyasi ziddiyyət predmetinə çevrilməsinə gətirib çıxarır. Məsələn, son günlərdə Rusiyanın bir çox media orqanları Qarabağda, Laçın yolunda və Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yaranmış vəziyyətdən, ən başlıcası, bu proseslərə ABŞ-ın müdaxilə cəhdlərindən yazırlar.
Rusiya mediasının iddialarına görə, ABŞ tərəflərə Bakı ilə Xankəndi arasında mümkün dialoqun vasitəçiliyini qəbul etdirməyə çalışır. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi TASS dövlət xəbər agentliyinə bu xəbərlərdən narahat olduğunu bildirib. Rusiyanın “Komsomolskaya Pravda” qəzeti öz mənbələrinə istinadla yazıb ki, ABŞ Qarabağ separatçılarından Azərbaycanla üçüncü bir ölkədə və ABŞ kuratorlarının müşahidəçiliyi ilə dialoqa razılıq vermələrini ultimativ şəkildə tələb edib. Qəzet iddia edir ki, Qarabağ rejimini, bu dialoqdan imtina edərsə, Azərbaycanın antiterror əməliyyatı ilə hədələyirlər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova keçirdiyi brifinqdə bu media məlumatlarından agah olduğunu bildirib. O əlavə edib ki, faktlar təsdiqlənərsə, ABŞ tərəfi buna görə izahat verməli olacaq. Rusiyanın “Novıye İzvestiya” qəzetinin yazarı Sergey Kron da çox maraqlı məqamlara toxunur: “Vaşinqton Azərbaycana doğru yeni dönüşə başlayıb. Prezident Co Baydenin fikrincə, Rusiyanı Cənubi Qafqazdan qovmaq və Bakını regionda əsas müttəfiq etməyin vaxtı çatıb. Buna görə də Azərbaycana erməni lobbisi ilə heç bir şəkildə bağlılığı olmayan Mark Libbini səfir göndərmək qərarı verilib”. Məqalədə deyilir ki, bundan əvvəl Amerika Ermənilərinin Milli Komitəsi (ANCA) və ABŞ Konqresindəki nüfuzlu erməni lobbisi vəd etmişdilər ki, Libbi əlini “İncil”ə basaraq ABŞ-ın Azərbaycana silah satmayacağını vəd etməyənədək onun Bakıya səfir təyin edilməsinə imkan verməyəcəklər. Amma Kron bunu da qeyd edir ki, səfirlər silah təchizatı ilə məşğul olmurlar: “ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri vəzifəsi artıq bir ildir boş qalır. Ağ Evin Azərbaycanda səfir vəzifəsinə namizədi Mark Libbi iyunun 12-də ABŞ senatorları qarşısında çıxış edib. Əvvəllər ABŞ-ın Brüsseldə, Varşavada, Nassau, Nikosiya və Bağdaddakı missiyalarında çalışmış Libbi bu görüş zamanı ehtiyatla danışmağa çalışırdı. O bildirirdi ki, Azərbaycandakı fəaliyyəti “ərazi bütövlüyü, suverenlik və regionun bütün sakinlərinin hüquq və təhlükəsizliyi” kimi məsələlərlə bağlı olacaq. Diplomatın dediyinə görə, Bakı və İrəvan arasında sülh müqaviləsinin əldə olunması ABŞ və Azərbaycan arasında daha dərin əlaqələrə yol açacaq, bu isə regionda sabitlik yaradacaq və münaqişədən fayda götürməyə çalışan rəqiblərin qarşısını alacaq. Libbi Konqresdə erməniyönlü mövqeyi ilə tanınan senator Bob Menendesin Laçın dəhlizi barədə sualına belə cavab verib: “Mən bu məsələyə qərəzli yanaşmaq istəmirəm və nəzərə alıram ki, bu çox mürəkkəb məsələni münaqişə tərəflərinin özləri həll etməlidir”.
“Novıye İzvestiya” yazır ki, erməni lobbiçiləri Rusiya sülhməramlılarının Laçın dəhlizindən çıxmasını tələb edirlər: “Beləliklə də, Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonuna silah və erməni döyüşçülərin gətirilməsi mümkün olardı”. Rusiyanın “Vestnik Kavkaza” portalının baş təhlilçisi Andrey Petrov iddia edir ki, ABŞ-ın Laçın dəhlizi məsələsində Bakıya təzyiq göstərməsi Qarabağ iqtisadi rayonuna hər hansı beynəlxalq missiyanın göndərilməsi məqsədi ilə bağlıdır: “İrəvan da Rusiya sülhməramlılarının amerikalı hərbçilərlə əvəz olunmasını istəyir. Amma Azərbaycan öz ərazisində heç bir “beynəlxalq missiyaya” razılıq verməyəcək. ABŞ Azərbaycanı Cənubi Qafqazda əsas müttəfiqi edə bilməyəcək. Əksinə, İrəvan Kollektiv Təklüləsizlik Müqaviləsi Təşkilatından çıxaraq ABŞ-ın əsas müttəfiqi olacaq. Onda Azərbaycan Rusiyanın regiondakı yeganə müttəfiqi olacaq. Məsələ burasındadır ki, amerikalıların Bakıya təklif etmək üçün onun milli maraqlarından, qonşu Rusiya ilə iqtisadi və mədəniyyət əlaqələrindən üstün olacaq heç nələri yoxdur. Gələcəkdə necə olacaq? Nə qədər ki, İlham Əliyev prezidentdir heç nə dəyişməyəcək”. Bəzi müşahidəçilər diqqəti belə bir məqama çəkirlər ki, Rusiya hakimiyyət dairələrində və Rusiya mediasında belə bir narahatlıq Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin növbəti görüşünün ərəfəsinə təsadüf edib. İyunun 12-də keçirilməli olan danışıqlar Azərbaycan tərəfinin ricası ilə təxirə salınıb. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin bu barədə məlumatında görüşün başqa vaxtda keçiriləcəyinə ümid ifadə olunur, amma təxirə salınmanın səbəbinə aydınlıq gətirilmir: “Azərbaycan və Ermənistan Xarici İşlər nazirlikləri rəhbərlərin növbəti görüşünün tarixinin dəqiqləşdirilməsi üzərində iş davam edir və ümid edirik ki, bu görüş yaxın vaxtlarda baş tutacaq. Bir qayda olaraq, müəyyən olunmuş praktikaya əsasən, görüşün tarixini danışıqları təşkil edən tərəf elan edir”. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Sergey Markedonov isə qeyd edir ki, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə bağlı Rusiya və ABŞ-ın yanaşmaları arasında fərq var: “Rusiya üçün son dərəcə vacibdir ki, sülh məsələsində irəliləyiş Rusiya ilə bağlı olsun və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli prosesində vasitəçi, memar Rusiya olsun”.
Tahir TAĞIYEV
