“Ermənistan və Azərbaycanın indi xarici siyasətə iki köklü şəkildə fərqli yanaşması var. Ermənistan indi gördüyümüz kimi öz müstəqilliyini satır. Yəni öz məqsədlərinə çatmaq üçün ərazisini, siyasi qüvvələrini, suverenliyini istənilən kənar oyunçulara təklif edir.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın məqsədi sülh danışıqlarını uzatmaq, nəyisə qoparmağa çalışmaqdır. Baxmayaraq ki, Paşinyan sülh yolu ilə nizamlanmanın, eləcə də Azərbaycanın konstitusiya sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünün bərpasının qaçılmazlığını başa düşür”. Bu fikirləri Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının eksperti Aleksey Naumov səsləndirib.
Onun sözlərinə görə, məqsədlərinə çatmağa çalışan Ermənistan Avropa İttifaqını da özünə cəlb edir: “Bunun üçün Avropa İttifaqının missiyası Ermənistandadır”. Rusiyalı ekspert “day.az” portalına açıqlamasında Azərbaycanın əks siyasət yürütdüyünə diqqət çəkib: “Yəni Azərbaycan asılılığa deyil, müstəqilliyə arxalanır. İndi Azərbaycanın heç bir tərəfin təsiri altına düşməməsi, bir istiqamətə möhkəm əyilməməsi, öz müstəqilliyinin tərəfində durması son dərəcə vacibdir. Biz indi başa düşürük ki, Azərbaycanın Türkiyə ilə (Şuşa Bəyannaməsi, 2021-ci il iyun), Rusiya ilə (2022-ci il fevral Müttəfiq Əməkdaşlıq Müqaviləsi) sıx əlaqələri var. Azərbaycan həm də Aİ və ABŞ üçün etibarlı enerji tərəfdaşıdır. Eyni zamanda, Azərbaycan heç bir tərəfə meyllənmir. Bu, müstəqilliyin qorunub saxlanması və başqasının köməyi ilə deyil, öz milli dövlətini müdafiə etməklə məqsədə çatmaqdır”. Aleksey Naumov qeyd edir ki, Azərbaycandan fərqli olaraq, Ermənistan ərazisində artıq Avropa və Rusiya toqquşur: “Aİ Ermənistanın Rusiya ilə paralel idxal çərçivəsində işləməsindən, ən azı müəyyən əlaqələr saxlamasından narazıdır. Moskva isə Ermənistanın kimisə öz ərazisinə buraxmasından və öz suverenliyini satmasından narazıdır. Deməli, toqquşma risqi var”. Əslində, bəzi erməni politloqlar da vəziyyətin ağır olduğunu etiraf edir. Məsələn, erməni politoloq Qarnik Davtyan qeyd edir ki, Rusiya ilə münasibətləri gərginləşdirən Ermənistan hakimiyyəti ciddi səhvə yol verir. O qeyd edir ki, ruslar getsə, Ermənistan sərhədlərində kimin dayanacağını təsəvvür etmək çətin deyil: “Cənubi Qafqaz regionunda rusların yerinə türklər gələcək”. O, Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın sərhəd xidmətlərinə bütün nəzarəti yalnız erməni tərəfinin həyata keçirməli olduğu barədə bəyanatını şərh edərkən bildirib: “Sübut olunub ki, Qərbi təmsil edən bütün xarici qüvvələr bizim regionda dəfələrlə qısamüddətli planlar həyata keçirməyə cəhd ediblər. Yəni gəlib 10 ildən sonra geridə dağıntı qoyub gediblər”. Onun sözlərinə görə, Rusiya tərəfinin bu regionda əməkdaşlıqda uzun illər təcrübəsi var: “Onların olması həm erməni dövlətçiliyinin qorunub saxlanmasına, həm də onun sabit inkişafına kömək edir. Açığı, ruslar Türkiyə ilə sərhəddə dayanmasaydı, Azərbaycan 44 günlük müharibə zamanı İrəvana girəcəkdi. Bu da göz qabağındadır”.
Digər erməni ekspert, Konstitusiya Məhkəməsi aparatının keçmiş rəhbəri Edqar Kazaryan da bildirir ki, Ermənistan dövlətçiliyi təhlükə altına düşməkdədir. Onun sözlərinə görə, bu məqsədə nail olmaq üçün aşağıdakı ardıcıllıqla tədbirlər zənciri həyata keçirilir. Əvvəla, Rusiya sülhməramlılarından narazılıqlar cəmləşib və bu, praktiki olaraq onların yerləşdirildiyi ilk günlərdən edilib: “İlk günlərdən Nikol Paşinyan bəyanatlar verdi ki, erməni hərbçiləri sülhməramlıların məsuliyyət zonası olan ərazidən əsir götürülüb, ondan sonra Fərrux hadisələri və digər insidentlər baş verib. Onlar üçtərəfli bəyanatda nəzərdə tutulan müddətdən əvvəl qoşunların çıxarılmasını təmin etmək üçün hər şeyi etməyə çalışırlar”. Kazaryan deyir ki, bu şəraitdə Ermənistanda 2025-ci ilə qədər hakimiyyət dəyişikliyi baş verə, növbəti hakim komanda Rusiya sülhməramlılarının qalma müddətinin uzadılması xahişi ilə Rusiyaya müraciət edə bilər və bu, danışıqların mövzusu olacaq. Ona görə də Bakı sülhməramlıların vaxtından əvvəl çıxarılmasını təmin etməyə çalışır ki, onların qalma müddətinin uzadılması məsələsi belə ortaya çıxmasın. Kazaryan vurğulayır ki, KTMT-dən də narazılıqlar artır: “Təşkilatın Ermənistan qarşısında götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməməsi barədə bəyanatlar verilir. İndi Ermənistan hakimiyyəti üçüncü mərhələyə keçib: artıq rəsmi şəkildə elan olunub ki, Ermənistanın bütün sərhədləri, o cümlədən Türkiyə, İran və Azərbaycanla sərhədlərinin mühafizəsini müstəsna olaraq Ermənistanın sərhəd xidmətləri həyata keçirəcək. Bu, Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhəd qoşunlarına birbaşa zərbə deyil, lakin sərhəd qoşunları çıxarılarsa, Rusiya hərbi bazasının çıxarılması texniki məsələyə çevriləcək”. Ekspert vurğulayır ki, bu halda Qərbin hərəkət etməsi Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyənin təsir dairəsinə düşəcək. Rusiyanın “tsarqrad.tv” portalı yazır ki, bu gedişlə Ermənistan siyasi xəritədən silinmə riski iləüz-üzədir: “Ermənistan hökumətinin nümayəndələri KTMT kimi hərbi-siyasi blokdan çıxmaq kursunu davam etdirirlər. Dünən yox, 2018-ci ildən, zorakılıq olmadan hakimiyyət dəyişikliyinin baş verdiyi vaxtdan bu proses başlayıb. Təhlilçilər xəbərdarlıq edirlər ki, Paşinyan komandası həqiqətən də yuxarıdakı addımı atmağa qərar verərsə, heç kim erməniləri müdafiə edə bilməyəcək. Bu il iyunun əvvəlində Ermənistanın qərbyönlü düşərgəsində hazırda Təhlükəsizlik Şurasının katibi postunu tutan nümayəndəsi KTMT ilə bağlı bəyanatla çıxış edib. İctimai Televiziyaya müsahibəsində Armen Qriqoryan qeyd edib ki, respublikanın Rusiyanın da daxil olduğu hərbi-siyasi bloka üzv olması guya problemlər yaradır. Buna baxmayaraq, Soros üzvünün qeyd etdiyi kimi, Ermənistan hərbi texnikanın alınması ilə bağlı digər ölkələrlə danışıqlar aparmağa çalışır. Hakimiyyət təmsilçilərindən KTMT-yə qarşı bu cür hücum ilk dəfə deyil. Əgər əvvəllər alovlu radikallar, məsələn, Milli Demokratik Qütb bloka qarşı çıxış edirdisə, 2022-ci ilin payız hadisələrindən sonra Nikol Paşinyanın komandası da bunu etməyə başladı. Hökumət üzvləri KTMT-nin Ermənistana heç bir yardım göstərməməsindən şikayətlənirlər. Halbuki, blok üzvləri Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə xüsusi missiya göndərmək təşəbbüsü ilə çıxış ediblər, lakin İrəvan bunu “qeyri-ciddi” hesab edib və bu təklifdən imtina edib. Bunun əvəzinə respublika yaxın aylarda üç əlavə məntəqə açmağı planlaşdıran Aİ-nin monitorinq missiyasını dəvət etdi. Onlar İcevan, Yeqnadzor və Qafanda yerləşəcəklər. Lakin bu addımın Ermənistanın təhlükəsizliyini gücləndirəcəyinə ümid etməyə əsas yoxdur. Xüsusilə missiyanın əvvəlki sərhəd toqquşmaları zamanı özünü necə sübut etdiyini düşünəndə. Ekspertlər hesab edir ki, yeni filialların açılması əslində Ermənistanın KTMT-dən çıxması istiqamətində növbəti addımdır. Qərb təşkilatın və müvafiq olaraq Rusiyanın imicinə zərbə vurmaq üçün erməniləri buna sövq edir. Politoloq Beniamin Matevosyan xəbərdarlıq edir ki, Qərb ölkələri KTMT-ni əvəz etmək və ermənilərə hər hansı təhlükəsizlik zəmanəti vermək iqtidarında olmadığından, blokdan çıxmaq qərarı ciddi nəticələrlə doludur. Onlar Ukrayna məsələsində razılaşa bilmirlər, nəinki Ermənistan”. Bu səbəbdən də Ermənistanı ciddi problemlər gözləyir.
Samirə SƏFƏROVA
