Aparılan hesablamalar göstərir ki, bu gün Azərbaycan dünyada mina ilə ən çox çirklənən 10 ölkə sırasındadır. Ümumiyyətlə, azad edilmiş ərazilərdə dağıntılar və mina ən böyük problemlərdən biridir. İlkin hesablamalara görə, Ermənistan işğal zamanı 1,5 milyondan çox mina basdırıb.
Ümumilikdə, Ermənistanın hərbi təcavüzünün başladığı dövrdən indiyədək 3400-ə yaxın Azərbaycan vətəndaşı minalardan zərər çəkib, onlardan 600-ə yaxını həyatını itirib. 44 günlük müharibədən sonra bugünə qədər 300-dən çox Azərbaycan vətəndaşı mina qurbanı olub. Münaqişə bitdikdən sonra belə Ermənistan Laçın yolundan istifadə edərək Azərbaycan ərazilərinə minalar qoymağa davam edib, 44 günlük müharibədən sonra ərazimizdə 2021-ci il Ermənistan istehsalı olan 2700-dən çox piyada əleyhinə mina aşkarlanıb. Azərbaycan bu məsələni dəfələrlə gündəmə gətirsə də, buna dünyanın diqqəti yalnız Ukraynada müharibədən sonra artıb. Qeyd edək ki, hazırda Ukrayna da minadan ən çox əziyyət çəkən ölkələr sırasında yer alır. Belə ki, Rusiya ordusu Xarkov vilayətindən çəkiləndə təxminən 12,5 min kvadrat kilometr ərazinin minalandığı aydın olub. Bu məlumatı Berlində mina qurbanlarının problemlərinə həsr olunmuş konfransında Xarkov vilayətinin hərbi-mülki administrasiyasının nümayəndəsi İvan Sokol səsləndirib. Onun sözlərinə görə, bir il ərzində belə bir ərazini təmizləmək üçün gündə ən azı 120 min minaaxtaran və 1500 texnika tələb olunacaq. Amma onun dediyinə görə, indiyədək yaşayış məntəqələrində yol kənarlarında piyada əleyhinə minalar görmək olur. Rəsmi məlumatlara görə, Xarkov vilayətində mina partlaması nəticəsində 30-dan çox insan həlak olub, 200-ə yaxın insan yaralanıb. Ukrayna ərazisinin təxminən üçdə birinin hərbi əməliyyatların təsirinə məruz qaldığını bildirən GLOBSEC-in hesablamalarına görə, minatəmizləmə indiki sürətlə davam edərsə, təxminən 760 ildən sonra Ukrayna partlamamış hərbi sursatlardan və minalardan təmizlənmiş ölkə ola bilər. Müharibə başlayandan indiyədək Ukrayna ərazisində 750-dən çox mülki şəxsin minaya düşdüyü və onların da səkkizdə birinin uşaqlar olduğu bildirilir.
Berlində keçirilən konfransda Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərinin də minalarla çirklənmiş ərazilər olması diqqətə çatdırılıb. 1990-ci illərin əvvəllərində işğal olunan Azərbaycan ərazilərində minaların təmizlənməsinə 2020-ci ildə hərbi əməliyyatlar bitəndən sonra başlanılıb. Münaqişənin aktiv fazasının başa çatmasından təxminən iki il keçməsinə baxmayaraq, dinc sakinlər və hərbçilərin minaya düşmə halları baş verir. Onlardan biri 2021-ci il martın əvvəlində işğaldan azad olunmuş Cəbrayıl rayonunda minaya düşən mülki istehkamçı Hafiz Əzimzadədir. “Azadlıq” radiosuna dediyinə görə, o və digər istehkamçılar - Ermənistanın verdiyi minalanmış ərazilərin xəritəsi üzrə hərəkət ediblər və o, həmin xəritədə nişanlanmayan piyada əleyhinə minaya düşüb. Keçmiş hərbçinin fikrincə, İrəvandan verilən xəritələrin dəqiqliyi təxminən 20% təşkil edir. Azərbaycan bəyan edir ki, erməni hərbi qulluqçuları təkcə Qarabağdan çəkilərkən deyil, həm də atəşkəs sazişi imzalanandan sonra da işğaldan azad olunan ərazilərə minalar basdırıblar. Buna sübut kimi Bakı aşkarlanan minaları göstərir. Qeyd olunur ki, aşkarlanan həmin minaların üzərində onların 2021-ci ildə istehsal olunduğu qeyd olunub. Məlumatlarda həmin minaların Rusiyaya bağlılığı olan “Elektron” zavodunda istehsal olunduğu bildirilir. Azərbaycan Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi Agentliyinin (ANAMA) aprelin sonunda yaydığı hesabatda bildirilir ki, istehkamçılar təxminən 800 kvadrat kilometr ərazidə 86 mindən çox mina və partlamamış hərbi sursat aşkar edərək zərərsizləşdiriblər. Ekspertlərin fikirlərinə görə, Ukrayna və Azərbaycan ərazilərinin minalardan təmizlənməsi milyardlarla dollar tələb etməklə yanaşı, onilliklər çəkə bilər. Buna Bosniya və Herseqovinadakı vəziyyət misal gətirilir. Qeyd olunur ki, Minalardan Təmizləmə Mərkəzi 1990-cı illərdəki döyüşlərdən sonra Balkanlarda təxminən 180 min partlamamış minanın qaldığını təxmin edir. Onlardan 130 mindən çoxu zərərsizləşdirilib, amma 2021-ci ilin əvvəlində bir miqrant vaxti ilə Xorvatiya ilə sərhəddə basdırılmış minaya düşərək həlak olub. Kambocada onilliklər davam edən və 1998-ci ildə bitən silahlı münaqişədən sonra ölkədə altı milyona qədər minanın qaldığı vurğulanır. Keçən ilin cəmi səkkiz ayında Kambocada sursat partlaması nəticəsində 40 nəfər həlak olub. Ölkə hakimiyyəti minalardan təmizləməni 2025-ci ilə qədər başa çatdırmağa ümid edir. Qeyd edək ki, humanitar minatəmizləmə Azərbaycan dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biridir. Bu gün Azərbaycanda minatəmizləmə fəaliyyəti dünyada mövcud olan ən müasir və qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etməklə həyata keçirilir. Minatəmizləmə fəaliyyətimizin 90 faizindən çoxu ölkəmizin daxili resursları hesabına aparılır, xaricdən gələn dəstəyin həcmi hələ ki, çox məhduddur. Halbuki, Qərb ölkələri bu məsələdə Ukraynaya hərtərəfli dəstək verir. Azərbaycana münasibətdə isə yenə ikili standartlar özünü göstərir.
Samirə SƏFƏROVA
