ABŞ Dövlət Departamentinin Sanksiyaların Əlaqələndirilməsi İdarəsinin direktoru Cim Brayen bildirib ki, Ermənistan hərəkətləri ilə “Rusiyaya sanksiyalardan yan keçmək imkanı verən” dövlətlərdən biridir.
Amerikalı diplomat bunu Stokholmda Avropa Xarici Əlaqələr Şurasının təşkil etdiyi müzakirə zamanı bəyan edərək, Vaşinqtonun nöqteyi-nəzərindən problemin kifayət qədər ciddi olduğunu qeyd edib: “Bu əhəmiyyətli problemdir, ona görə də biz Qazaxıstana, Gürcüstana, Ermənistana səfər edirik. Danışıq qruplarımız Türkiyəyə və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi digər yerlərə də səfər edirlər. Bütün bunların nəticəsində məlum oldu ki, bu ilin əvvəlində Rusiya bir sıra əsas elektron avadanlıqların idxalını müharibədən əvvəlki səviyyəyə çatdıra bilib. Bunun davam etməsini istəmirik. Eyni zamanda, Rusiya indi bu cür avadanlıq çatışmazlığını yaşayır, çünki 2022-ci ilin çox hissəsi üçün bu məhsul onlar üçün mövcud deyildi. Bundan əlavə, Rusiya iqtisadiyyatı indi hərbi ehtiyaclara xidmət edir və onların bu elektron avadanlığa daha böyük miqdarda ehtiyacı var, çünki Rusiya tərəfi, təxmini desək, idxal etdiyi şeyi hərbiyə sərf edir”. Amerikalı diplomatın sözlərinə görə, söhbət əsasən mikroçiplərdən, inteqrasiya olunmuş sistemlərdən və prosessorlardan gedir ki, ikili təyinatlı məhsullar olmasa da, onlar Rusiya tərəfindən hərbi sənayedə istifadə olunur. Qeyd edək ki, Amerika tərəfi hələ bu ilin yazında Rusiyaya qarşı sanksiyaların qarşısını almaq üçün, Ermənistan da daxil olmaqla, bir sıra dövlətlərin köməyindən danışmağa başlayıb. Aprel ayında Amerikanın nüfuzlu qəzeti “The New York Times” ABŞ Sənaye və Təhlükəsizlik Nazirliyinin rəsmi sənədlərindən birinə istinadən yazırdı: “2022-ci ildə əvvəlki illə müqayisədə Birləşmiş Ştatlardan Ermənistana çip və prosessorların idxalı artıb. Bundan sonra Ermənistan bu idxal olunan məhsulların 97 faizini Rusiyaya təkrar ixrac edib”. ABŞ Dövlət Departamentinin Sanksiyaların Əlaqələndirilməsi İdarəsinin direktoru Cim Brayenin sözlərinə görə, hazırda Vaşinqtonun əsas məqsədi dərhal sərt addımlar atmaq deyil, tərəfdaş dövlətləri səbirlə inandırmaqdır ki, onlar üçün problemli sövdələşmələrdən çəkinmək daha sərfəlidir. “İqtisadiyyatlarınız risq altındadır” deyən tərəfdaş ölkələrə, “gəlirinizin böyük hissəsi ABŞ, Aİ və Yaponiyadan gəlir. Niyə bu və ya digər məhsulun bir neçə partiyası naminə bütün bunları risqə atırsınız? Biz soruşuruq. Nəticədə Türkiyə dərhal təkrar ixracı qadağan edən məhdudiyyətlər tətbiq etdi. Qazaxıstan bir sıra başqa prosedurlar tətbiq edib və biz görürük ki, Rusiyaya təkrar ixrac azalır”. Amma Ermənistan hələ də lazımı nəticələr çıxarmağa tələsmir. ABŞ-ın CNBC saytı yazır ki, Ukrayna müharibəsi başlanandan sonra iqtisadiyyatlarında gözlənilməz və sıçrayışlı artım yaşanan Gürcüstan və Ermənistan Rusiya ilə ticarətə görə Qərb sanksiyaları ilə üzləşə bilər. Məqalədə deyilir ki, Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) rəqəmlərinə görə, ötən il Gürcüstan iqtisadiyyatında 10.1 faiz, Ermənistan iqtisadiyyatında isə 12.6 faiz iqtisadi artım qeydə alınıb. BVF bildirir ki, 2023-cü ildə bu rəqəmlər müvafiq olaraq 4 və 5.5 faizə düşə bilər. Lakin ekspertlərin fikrincə, bu azalma proqnozuna baxmayaraq, hər iki ölkədə artımın əsas meylləri və deməli, mümkün Qərb sanksiyaları risqi də qalır.
Gürcüstandakı Azadlığın İnkişafı və İnformasiya Azadlığı İnstitutunun aparıcı eksperti Mixeil Kukava CNBC-yə deyib ki, Gürcüstan Rusiyanın bütün dünyada təklənməsindən fürsətlənməsəydi, iqtisadiyyatında belə artım olmazdı. 2022-ci il ərzində Gürcüstanın Rusiya ilə idxalı 79, ixracı isə 7 faiz artıb. Rusiya Ermənistanın həm idxal, həm də ixracda ən böyük partnyorudur. BVF-in direktor müavini Subir Lall deyir ki, regionda dəyişən ticarət nizamı həm imkan, həm də risq yaradır. CNBC yazır ki, Gürcüstan və Ermənistan hökumətləri onun sorğusuna hələ ki cavab verməyiblər. Bununla belə Gürcüstanın dövlət statistika qurumu – Geostatın məlumatına görə ölkənin Rusiya ilə ticarətində əsas yeri avtomobillər, benzin və “başqa qeyri-müəyyən materiallar” tutur. 2022-ci ildə Gürcüstandan Rusiyaya avtomobillərin, təyyarələrin və gəmilərin ixracı 2021-ci illə müqayisədə 4 dəfə artıb. Kukava bu barədə deyib: “Rusiyanın istər idxal, istərsə də ixracda nə vaxtsa Gürcüstanın əsas ticarət partnyoru olması mənim yadıma gəlmir. Bəzi malların ixracı 1000, bəzilərinin ixracı isə 500 faiz artıb. Şübhəli deyilmi?”. Belə vəziyyət Avropa İttifaqından və müttəfiqlərdən araçı ölkələrə qarşı sanksiyaların qoyulması çağırışlarının artmasına səbəb olub. Avropa Komissiyasının sözçülərindən biri CNBC-yə deyib ki, Avropa İttifaqı hazırda Rusiya üçün vasitəçi olan üçüncü ölkələrin müəyyənləşdirilməsi üzərində işləyir. Bundan əvvəl Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula von der Leyen demişdi ki, Ukraynaya qarşı müharibəyə görə Rusiya üzərinə qoyulacaq 11-ci sanksiya paketində sanksiyalardan yayınma yollarının bağlanması üçün müddəalar yer alacaq. Qərb müttəfiqləri hələ ki, sanksiyalar paketinin konkret açımını verməyiblər, amma bir sıra ekspertlər önləyici tədbirlərin çox sərt olacağını gözləyir.
Ramil QULİYEV
