Şəhanə Qurbanova: "Bu filmlərdə jarqonlardan həddən artıq istifadə edilir"
Təranə Əlizadə: "Kommersiya filmləri mütəxəssislərin rəyindən sonra ekranlara çıxarılmalıdır"
Məhəmməd Nərimanoğlu: "Əfsuslar olsun ki, kommersiya filmlərinin ssenarisini yazan adamlar..."
Kino cəmiyyətin aynası olmalıdır. Ümumiyyətlə, kütləvi sənət növlərinin hamısı bu qayəyə söykənir. Əvvəlki dönəmlərdə Azərbaycan kinosu bu funksiyanı yerinə yetirirdi. Neçə-neçə sanballı film elə o dövrlərdə meydana gəlib. Nə gizlədək, ana dilimizin gözəlliklərini də çox zaman filmlərə baxdıqdan sonra dərk etmişik. Kino sənəti dilimizi yüksək səviyyədə yaşadıb, təbliğ edib, hazırda da bu missiyanı yerinə yetirməlidir.
Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Azərbaycan kinosunda bir sıra yeniliklər baş verdi. Onlardan biri də kommersiya filmlərinin meydana gəlməsidir. Kommersiya filmləri sahəsinin inkişaf etdirilməsi vacib məsələdir. Dünya təcrübəsinə baxsaq bunun müsbət tərəflərini aydın şəkildə görə bilərik. Müstəqil kino cəmiyyətə daha yaxındır.
Dünya kinosu, əslində, kommersiya filmlərinin çiyinlərində inkişaf edib.
Azərbaycanda kommersiya filmlərinin inkişafında, genişlənməsində dövlət maraqlıdır. Ötən əsrin 90-cı illərindən başlayaraq bu sahədə xeyli iş görülüb.
Kommersiya filmlərinin çəkilməsi son dövrlər kütləviləşib və demək olar ki, il ərzində bir neçə film çəkilir. Amma bu filmlərin keyfiyyəti haqqında elə də müsbət fikirlər söyləmək mümkün deyil. Son zamanlar müxtəlif prodakşnlar kommersiya filmləri çəkilişləri həyata keçirir. Bu filmlərin mövzusu əsasən məişətlə bağlıdır. Demək olar ki, hamısı da komediya janrındadır. Burada daha çox "qara komediya" janrından istifadə edilir. "Qara komediya" isə qətiyyən yumorla əlaqəli deyil. Şit-bayağı mövzuları əks etdirən bəzi kommersiya komediyalarında ən çox diqqət çəkən məqam burada küçə sözlərindən, vulqarizmdən geniş istifadə edilməsidir. Yeri gəldi-gəlmədi, vulqar sözdən istifadə edilməsi qətiyyən düzgün deyil. Vulqar sözlərdən kinoda, ədəbiyyatda, səhnədə istifadə etmək olar, amma bu, aşırı dərəcədə olmamılıdır. Dilimizdə vulqar sözlər var və dilçiliklə bağlı ədəbiyyatda bu qeyd olunub. Ancaq hər səhnədə tez-tez personajların dilindən vulqar söz eşitmək ürəkaçan məsələ deyil.
Vulqar sözlərdən istifadə edərkən ssenari müəllifləri diqqətli olmalıdır. Çünki vulqar söz tez-tez işlədiləndə ikrah yaradır. Bu ikrah da qeyri-ixtiyari olaraq film müəlliflərinə yönəlir. Komediya olduqca maraqlı, düşündürücü bir janrdır, amma şit formada təqdim ediləndə tamaşaçıda gülüş yox, ikrah, təəssüf yaradır.
"Təəssüf ki, son zamanlar çəkilən kommersiya filmlərinə..."
Dilçi Şəhanə Qurbanova bizimlə söhbətində son zamanlar ana dilimizə münasibətdən narahatlıq keçirdiyini bildirdi. Ş.Qurbanovanın dediyinə görə, dilə münasibət o qədər incə olmalıdır ki, dilimiz öz ucalığını qoruya bilsin: "Dövlət sifarişi ilə çəkilən filmlərdə dil məsələsinə xüsusi fikir verilir. Bu da ondan irəli gəlir ki, bu işlə dili bilən kinodramaturqlar məşğul olur. Dil kinodan, vizual sənətdən, teatrdan cəmiyyətə daha yaxşı çatır. Çox adam kitab oxumur, amma kinoya baxır. Bu baxımdan, kinonun üzərinə çox böyük missiya düşür. Azərbaycan kinosu zaman-zaman dilimizin təəssübkeşi olduğunu sübut edib. Bu gün də etməkdədir. Təəssüf ki, son zamanlar çəkilən kommersiya filmlərinə bu fikirləri şamil edə bilmirik. İstəsək belə, bu mümkün deyil. Kommersiya filmləri, müxtəlif prodakşnların səhnələşdirdiyi səhnəciklərdə ana dilimizin bütün tələbləri pozulur. Çox haqlısınız ki, kommersiya komediyalarında vulqar sözlərdən geniş istifadə edilir. Özü də, yeri gəldi-gəlmədi, bu sözləri işlədirlər. Vulqar sözlərdən istifadə etmək olar, amma gərək bu, limiti aşmasın. Limiti aşanda mənfi effekt verir. Ola bilsin sadə tamaşaçı buna o qədər də əhəmiyyət vermir. Ona gülmək lazımdır. Bu gün bəyəm hamını ciddi komediya maraqlandırır? Hətta gedib o filmlərə ailəsi ilə birgə baxırlar. Amma fərqinə varmırlar ki, evdə ailəsinin yanında işlətmədiyi sözü orada eşidir. Bu filmlərdə jarqonlardan həddən artıq istifadə edilir. Ləhcədən də istifadə etmək olar, lap jarqondan da, amma az şəkildə. Kommersiya filmləri çəkən adamlara elə gəlir ki, küçə sözünü, jarqonu, vulqar ifadələri, gülünc davranışları, hərəkətləri kinoya gətirməklə yaxşı iş görürlər. Bu müvəqqəti bir sevincdir, gəlir əldə etməkdir. İnanıram ki, bu filmlər get-gedə öz tamaşaçısını itirəcək. Sadəcə, onlar yaxşı reklam qurmağı bacarıb. Bu reklam isə dilimizin, həyat tərzimizin, mənəvi dəyərlərimizin aşınması hesabına qurulub".
Dilçi bildirdi ki, kommersiya filmlərinə ciddi nəzarət edilməlidir. Onun bildirdiyinə görə, nəzarət olmasa, bu işlə məşğul olanlar gələcək filmlərində vulqar sözlərin həcmini daha da artıracaq: "Mən belə anlayıram ki, onlar vulqar sözlərdən gen-bol istifadə etməklə camaatı güldürmək istəyir. Ancaq vulqar söz gülüş yox, başqa şeylər yaradır. Kinonun təsir gücünü nəzərə alsaq deyə bilərik ki, bu, yeniyetmələrə, uşaqlara pis təsir göstərir. Onlar elə bilir ki, dilimiz vulqar sözlərdən ibarətdir və o sözləri hər yerdə işlətmək lazımdır".
"Siz dəqiq fikir versəniz görərsiniz ki..."
Sənətşünas Təranə Əlizadə də bizimlə söhbətində yeni çəkilən kommersiya filmlərində ana dilimizə münasibətdən narazı olduğunu vurğuladı. Onun sözlərinə görə, bir qrup insan pul əldə edib belə filmlər çəkir: "Siz dəqiq fikir versəniz görərsiniz ki, o kommersiya komediyalarının tamaşaçıları arasında ziyalılar, tanınmış ictimai-siyasi, mədəniyyət xadimləri yoxdur. Onların tamaşaçıları sadə insanlardır. O insanlar ki, kitabdan, mətbuatdan uzaq düşüblər. Bayağı komediyalara baxmaqla öz tələbatlarını ödəyirlər. Sizinlə razıyam ki, kommersiya komediyalarında vulqar sözlərdən gen-bol istifadə edilir. Bilirsiniz, bu yaxşı hal deyil. Bu filmlərə ssenari yazan adamların özləri bəlkə ana dilimizi doğru-düzgün bilmir. Küçədə, bayırda çox şey danışılır. Bəyəm biz onları kütləviləşdirməliyikmi? Kommersiya filmləri çəkən adamlara irad bildirəndə də deyirlər ki, Türkiyə komediyalarında vulqar sözlərdən geniş istifadə edilir. Adam bilmir nə desin, Türkiyədə çəkilən komediya filmlərində işlədilir deyə bizdə də işlədilməlidir? Axı onlar da vulqar sözlərdən aşırı dərəcədə istifadə etmir. Bizdə çəkilən bu komediyalara baxanda adama elə gəlir ki, Azərbaycanda hamı jarqonla, küçə ifadələri ilə danışır. Bu məsələdə həssas olmaq lazımdır. Mənə elə gəlir ki, kommersiya filmləri mütəxəssislərin rəyindən sonra ekranlara çıxarılmalıdır. Bizdə film çəkənlər qətiyyən tənqidlə razılaşmaq istəmir. Onlar özlərini hər zaman haqlı sayır. Yadımdadır, bir neçə il əvvəl bu filmlərin çəkilişlərinə yeni başlananda bizim böyük komediya ustaları onlara irad bildirdilər. Ancaq bu filmləri çəkənlər o sənətkarların iradına əhəmiyyət vermədi".
T.Əlizadənin bildirdiyinə görə, belə məsələlərlə bağlı bədii şuranın olmaması da bu sahədə problemi dərinləşdirir. Ekspert hesab edir ki, kommersiya filmlərinin özəl qurumların xətti ilə çəkilməsi onların tam sığortalı olması demək deyil: "Onlar deyirlər ki, pul özümüzündür, özümüz bilərik. Öz pulumuza istədiyimizi çəkirik. Ancaq bu belə olmamalıdır. Onlar özləri də hiss etmədən dilimizi korlayır".
"İstəmirəm ki, adi insanlar belə, vulqar sözlər işlətsin"
Şair-publisist Məhəmməd Nərimanoğlunun sözlərinə görə, vulqar sözlərin nəinki kinoda, hətta məişətdə də işlədilməsinin tərəfdarı deyil: "Mən heç istəmirəm ki, adi insanlar belə, vulqar sözlər işlətsin, jarqonla danışsın. Azərbaycan bu saat ayrı bir vəziyyətdədir. Bizə ana dilimizi, mədəniyyətimizi, ənənələrimizi təbliğ etmək lazımdır, hansısa filmlər vasitəsilə təhrif etmək yox. Əfsuslar olsun ki, kommersiya filmlərinin ssenarisini yazan adamlar dilimizə zərbə vurmaqla məşğuldur. Ola bilsin onların arasında dilimizi sevənlər də olsun. Mən son illər çəkilən belə filmlər haqqında deyə bilərəm ki, orada dilimizin normalarına əhəmiyyət verilmir. Bir də görürsən ki, qadın obrazının dilindən küçə sözləri verilir, filmdə qadın əri ilə söyüşlə, jarqonla danışır. Bu olmaz. Azərbaycan qadını və kişisi səviyyəli şəkildə təqdim edilməlidir. Bu filmlərə burada baxıb ürək ağrısı keçiririk. Tutalım, o filmləri xaricə çıxarmalı olduq, onların bizim haqqımızda fikirləri necə olacaq? Bunu düşünmürlər. Vulqar sözlər öz təbii halında cəmiyyətdə işlədilir, amma onun vizual sənətə gətirilməsinin tərəfdarı deyiləm. Bizim keçmişdə də bəzi filmlərimizdə müəyyən vulqar sözlər olub, amma yerində işlədildiyi üçün qıcıq doğurmayıb".
M.Nərimanoğlu hesab edir ki, kommersiya filmləri çəkən adamlar bu məsələdə diqqətli olmalı, ziyalıların, sənətkarların fikrinə müsbət yanaşmalıdır. "Biz irad bildirməklə onların gördüyü işlərə kölgə salmaq istəmirik. Sadəcə, tövsiyə edirik ki, yaratdıqları problemləri sonrakı filmlərdə təkrar etməsinlər. Haqlı bir fikir var, deyirlər ki, sənətkar yaratdığı sənət nümunəsinə öz xarakterini, dünyagörüşünü, həyata baxışını köçürür. Bu həqiqətdir. Bu filmləri çəkənlər gənclərdir. Deyim ki, aralarında istedadı olanlar da var, amma onların istedadı düzgün istiqamətə yönəlməyib" - deyə müsahibimiz qeyd etdi.
Onun sözlərinə görə, bu gün o filmlərin tamaşaçıları sırasında uşaq və yeniyetmələr də var. O bildirdi ki, uşaq və yeniyetmələr çox vaxt bu filmlərin qəhrəmanlarının hərəkətlərini, danışığını təkrar edir: "Uşaq filmdə eşitdiyi sözü həyətdə, məktəbdə təkrar edir. Bu da yaxşı hal deyil. Kommersiya filmləri çəkən insanlar komediya janrı ilə yanaşı, taleyüklü məsələlərimizə də yer ayırsınlar. Bununla əsl iş görmüş olarlar".
Qeyd edək ki, son illər çəkilən "Niyə", "May name iz İntiqam", "Xoxan" kimi kommersiya filmlərində jarqonlardan, vulqar sözlərdən, bayağı deyimlərdən geniş istifadə edilir. Bu da haqlı iradlarla qarşılanır.
İradə SARIYEVA
