Xalid Kərimli: “Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid strateji konsepsiya çərçivəsində inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın regional iqtisadi modelini dəyişə bilər”
Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun inkişafı vahid konsepsiya əsasında həyata keçirilməlidir. O, azad edilmiş ərazilərdə baş planların təsdiqləndiyini qeyd edərək, Naxçıvan şəhərinin də Baş planının hazırlanması və müasir infrastrukturun qurulması ilə bağlı əlavə tədbirlərin görülməsi barədə göstəriş verdiyini açıqlayıb.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməsi yanaşmasının əsas səbəbi nədir, bu üç regionun coğrafi, iqtisadi, nəqliyyat və strateji baxımdan hansı ortaq xüsusiyyətləri var və vahid inkişaf konsepsiyası onların gələcəkdə bir-birini tamamlayan regional iqtisadi mərkəzlərə çevrilməsinə necə imkan yarada bilər?
İqtisadçı Xalid Kərimlinin fikrincə, Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzura yanaşmasının əsasını ilk növbədə bu ərazilərin coğrafi yaxınlığı və bir-birini tamamlayan potensialı təşkil edir. Zəngilanla Ordubad arasındakı təxminən 42 kilometrlik məsafə həmin ərazilərin gələcəkdə nəqliyyat, enerji və iqtisadi baxımdan daha sıx inteqrasiyası üçün ciddi imkanlar yaradır.
Bu yanaşmanın yalnız coğrafi amillərlə məhdudlaşmadığını da qeyd etmək lazımdır. Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanın tarixi və sosial-mədəni əlaqələri də bu regionların vahid inkişaf konsepsiyası daxilində nəzərdən keçirilməsinə zəmin yaradır. Beləliklə, söhbət təkcə ayrı-ayrı rayonlarda həyata keçirilən infrastruktur layihələrindən deyil, onların qarşılıqlı əlaqəsinin gücləndirilməsindən gedir.
İqtisadi baxımdan regionların ən mühüm ortaq üstünlüklərindən biri enerji potensialıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonası elan edilməsi, Naxçıvanın da bərpaolunan enerji imkanlarının geniş olması bu ərazilərin gələcəkdə Azərbaycanın enerji sistemində xüsusi rol oynamasına şərait yarada bilər. Naxçıvanın enerji sisteminin Azərbaycanın əsas ərazisi ilə daha sıx əlaqələndirilməsi isə regional enerji inteqrasiyasını gücləndirə bilər.
Nəqliyyat məsələsi isə bu üç region arasında əlaqələrin formalaşmasında daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru əlaqəsinin güclənməsi ilə yanaşı, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun da yeni regional nəqliyyat-logistika sisteminə qoşulmasına imkan verə bilər. Bu halda Naxçıvan yalnız Azərbaycanın digər əraziləri ilə əlaqələndirilən ayrıca region deyil, beynəlxalq və regional daşımaların mühüm qovşaqlarından biri kimi çıxış edəcək.
Belə bir modelin iqtisadi üstünlüyü regionların bir-birinin rəqibi deyil, tamamlayıcısı kimi inkişaf etdirilməsindədir. Məsələn, Naxçıvan nəqliyyat-logistika, turizm və günəş enerjisi istiqamətində ixtisaslaşa bilər. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda isə sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və yaşıl enerji layihələrinin daha geniş şəkildə inkişaf etdirilməsi mümkündür. Bu sahələrin vahid nəqliyyat və enerji infrastrukturu ilə birləşdirilməsi ümumi iqtisadi dövriyyəni artırar.
İdarəetmə və şəhərsalma sahəsində də oxşar yanaşmanın tətbiqi diqqət çəkir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni şəhərsalma və idarəetmə modellərinin tətbiqi ilə yanaşı, Naxçıvanın inkişafı üçün də uzunmüddətli planlaşdırma həyata keçirilir. Bu isə regionların inkişafında daha sistemli və uzunmüddətli yanaşmanın formalaşmasına imkan yaradır.
Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, regionların inkişafı yalnız dövlət investisiyalarının həcmi ilə ölçülməməlidir. Əsas məqsəd həmin ərazilərdə özünü davamlı şəkildə maliyyələşdirə bilən iqtisadi fəaliyyət yaratmaqdır. Bunun üçün istehsal, logistika, enerji, turizm və digır xidmət sektorları arasında əlaqə qurulmalıdır. Yəni yeni yollar və enerji xətləri yalnız infrastruktur obyekti kimi deyil, yeni iqtisadi fəaliyyətin əsasını təşkil edən vasitə kimi nəzərdən keçirilməlidir.
Əgər bu yanaşma ardıcıl şəkildə həyata keçirilərsə, Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur gələcəkdə Azərbaycanın iqtisadi xəritəsində bir-birindən ayrı inkişaf edən ərazilər deyil, vahid iqtisadi ekosistemin müxtəlif ixtisaslaşmış mərkəzləri kimi formalaşa bilər. Bu isə həm regionların investisiya cəlbediciliyini artıra, həm də Azərbaycanın tranzit, enerji və turizm imkanlarını genişləndirə bilər.
Nəticə etibarilə, Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid strateji konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməsi təkcə həmin ərazilərin sosial-iqtisadi dirçəlişi baxımından deyil, Azərbaycanın regional iqtisadi mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əsas məsələ bu potensialı ayrı-ayrı layihələrdən vahid və işlək iqtisadi sistemə çevirməkdir.
Akif NƏSİRLİ
