Həyat dəyişib, həyat tərzimiz də. Bu dəyişikliyə müxtəlif səbəbləri bəhanə və ya misal çəkmək olar. Eyni zamanda yaşam tərzimizdə olan dəyişikliyin psixoloji amilləri də diqqətdən qaçmır. İnsanların sosiallaşması, informasiya bolluğu, internet və digər sosial vasitələrdən istifadənin xeyirli tərəfləri olduğu kimi ziyanları da olmamış deyil.
Xüsusilə psixoloji xəstəliklərin çoxalması sosial həyatımız və sosial media ilə də əlaqələndirilir. Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycanda qeydiyyatda olan psixi xəstələrin sayı artıb.
Açıqlanan statistik məlumatlara əsasən, 2022-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə psixi xəstəlik diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı 6983 nəfər olub.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2020-ci ildə 4039 nəfərə ilk dəfə psixi xəstəlik diaqnozu qoyulmuşdusa, 2021-ci ildə onlar 4751 nəfərə, 2022-ci ildə isə 6983 nəfərə çatıb.
Rəsmi statistikaya görə, 2022-ci ildə tibb müəssisələrində dispanser müşahidələri altında olan psixi xəstələrin ümumi sayı 113836 nəfər olub. 2020-ci ildə bu rəqəm 106299 nəfər, 2021-ci ildə 109107 nəfər idi.
Rəsmi statistikadakı rəqəmlərdən məlum olur ki, son illər Azərbaycanda ilk dəfə psixi xəstəlik diaqnozu qoyulmuş xəstələrin sayı xeyli artıb.
Maraqlıdır ki, son vaxtlar ölkədə insanların psixologiyalarının pozulmasına hansı amillər zəmin yaradır?
“Sosial durumun ağırlığı ucbatından çox insanlar öz gələcəklərinə ümid etmirlər, insanlar emosional təzyiqdən öz aləmlərinə qapanır və öz dünyasını şizofreniyaya əsasən qurmağa başlayırlar”
Psixoloq Könül İsmayılova "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bu sosial vəziyyətin ağırlığı ilə bağlıdır: “Psixi pozuntuların sayı doğrudan da artıb. Burada iki faktorun böyük rolu var. Biz əvvəllər digər millətlərlə qaynayıb qarışırdıqsa, indi hamımız bir-birimizlə qarışırıq. Qohumla qohumun ailə qurması zamanı da irsi xəstəliklər üzə çıxır. Bu birinci faktordur. Amma alimlərin araşdırmalarına görə statistik faktlar da var. Elə ölkələr var ki, orada sosial durum normaldır. Amma təəssüflər olsun ki, bizdə sosial durum qeyri normaldır. Bu da psixologiyaya təsir edir. Məsələn, hansısa ərzaq mağazasında sahibkarlar işçini səhərdən axşamadək işlədir və qəpik-quruş verirlər. Sosial durumun ağırlığı ucbatından çox insanlar öz gələcəklərinə ümid etmirlər. İnsanlar emosional təzyiqdən öz aləmlərinə qapanırlar və öz dünyasını şizofreniyaya əsasən qurmağa başlayır. Perspektivli gələcəyə inanmırlar. Özünüz də görürsünüz ki, nə qədər müəllimlər, valideynlər, tələbələr gərginlik yaşayırlar. Get-gedə vəziyyət daha da pisləşəcək”.
Psixoloq hesab edir ki, cinayət hallarının artması psixi gərginliklə bağlıdır: “Fikir vermisinizsə, bütün cinayət halları eyni ilə təkrar olunur. Bir cinayət baş vermədən öncə onun qarşısını almaq üçün profilaktik tədbirlər görmək lazımdır. Ancaq Azərbaycanda bu yoxdur. Cinayət etdi, tutub basırlar türməyə. Həmin şəxs azadlığa çıxdıqdan sonra yenə eyni hadisəni təkrar edir. Son vaxtlar insanlar çox kobudlaşıb. Heç kimin sözü bir-birinin boğazından keçmir. Psixi xəstələrin çoxalmaması, cinayət hadisələrinin azalması üçün psixi sağlamlıq haqqında proqram lazımdır".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, insan psixologiyasına təsir edən psixoloji problemləri artıran səbəblər müxtəlifdir. Onlardan biri hər birimizə təsir gücünə malik olan texnoloji inkişafdır: "Təəssüf ki, bəzən bu təsir mənfi istiqamətdə olur. Çünki sürətli inkişaf edən texnikaya psixikamız sürətlə uyğunlaşa bilmir. Yaxud psixikamız uyğunlaşır, fizioloji olaraq uyğun gəlmirik. Belə bir disharmoniya yaranır və bu, insanların psixoloji durumuna təsir göstərir”.
K.İsmayılovanın fikrincə, psixi xəstəlikləri olan şəxslərin sayı açıqlanan göstəricilərdən daha çoxdur: "Sadəcə cəmiyyətdə psixoloqa getməyə hələ də qorxu, çəkingənlik var. Kimsə psixoloqa müraciət edəndə ətrafdakılar "dəli olmusan?” sualını verir. Anlamaq lazımdır ki, psixoloq psixi cəhətdən sağlam olan, insanlarla da məşğul olur. Ona görə, maariflənmə işi aparmaq lazımdır. Ətrafımızda da psixoloji narahatlıqları olan şəxslər kifayət qədərdir. Üstəlik ailədaxili konfliktlərdən əziyyət çəkən ailələr, burada böyüyən uşaqlar da çoxdur".
K.İsmayilovanın sözlərinə görə , əvvəlki illərdən fərqli olaraq, indi uşaqların psixoloji narahatlıqları daha çoxdur. Buna səbəb isə ailədaxili münaqişələrdir: "Ümumiyyətlə, psixi sağlamlıq deyəndə insanın ruh halı, onun sakitliyi göz önünə gəlir. Bu gün psixi sağlamlıq sözünü tək böyüklərə deyil, uşaqlara da aid edirik. Çünki uşaqların da psixoloji narahatlıqları, əsəb gərginlikləri, aqressiyaları, hiperaktivlikləri var. İllər öncə uşaqlarda bunlar yox idi. Daha çox psixoloji problemlərdən əziyyət çəkənlər yeniyetmələr və daha yuxarı yaşda olanlar idi. Bu gün uşaqlarda psixoloji problemlər çoxalıb. Əgər bir ailənin psixoloji mühiti sağlam deyilsə, ailədə hər gün gərginlik, münaqişələr olursa, uşaqların psixi sağlam böyüməsindən söhbət gedə bilməz. Ailə münaqişələri uşaqların psixologiyasına təsir edir. Uşaqlar daimi olaraq valideynləri izləyirlər, bütün davranışlara diqqət edirlər. Uşaqlarda həyəcan-təşviş pozuntusu həddindən artıq çoxalır.
Onu da deyim ki, valideynlər psixoloqa adətən son anda - "bıçaq sümüyə dirənəndə” müraciət edirlər. Çox vaxt problemi hiss edən vaxt üstünə düşmürlər. Elə bir həddə gəlib çatır ki, məcbur olub müraciət edirlər. Biri var 10-15 seansa korreksiya edib, bir düzənə salasan, biri də var 25-30 seans da yetərli olmur. Ağırlaşmış formada gətirəndə bu, mənəvi tərəfləri ilə yanaşı, valideyn üçün maddi tərəfdən də ziyan ola bilir. Seanslar uzanır. Ağırlaşmış forma 5-7 seansa düzəlməyəcək”.
Günel CƏLİLOVA
