Ötən həftə Vaşinqton yaxınlığında baş tutan Azərbaycan-Ermənistan danışıqlarında “sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması” adlanan sənədin müzakirəsi davam etdirildi. Danışıqların bu raundu əvvəlki ilə müqayisədə bir az qısa olsa da, ABŞ-ın dövlət katibi E.Blinken 3 gün davam edən prosesə yekun vurarkən daha nikbin bəyanatla çıxış etdi.
“İrəliləyişlərin olduğunu, bir neçə bəndin razılaşdırılaraq sənədə əlavə olunduğunu” - deyən ABŞ rəsmisi sülh sənədinin yaxın həftələrdə və aylarda imzalanma ehtimalının yüksək olduğunu qeyd etdi. Onu da əlavə etdi ki, tərəflərin razılaşmadığı müddəalar hələ qalmaqdadır və həmişə olduğu kimi, ən çətin məsələlərin razılaşdırılması çox güman ki, danışıqlar prosesinin son hissəsində mümkün olacaq. Bununla belə, həm Azərbaycan və Ermənistan tərəflərinin, həm də vasitəçilik missiyasında təşəbbüsü ələ alan ABŞ Dövlət katibinin bəyanatlarında danışıqların gedişinin ümidləri doğrultmadığını sezməmək mümkün deyildi.
Bəs, hələ ötən ilin sonlarında imzalanmasına böyük ümidlərlə yanaşılan “sülh sazişi”nin müzakirəsinin bu qədər ağır getməsi nə ilə əlaqədardır? Burada bir neçə mühüm amil diqqəti cəlb edir. Birincisi və ən mühümü, Qarabağ ermənilərinin “liderlərinin” tutduğu son dərəcə qeyri-konstruktiv mövqe və onlar tərəfindən mütəmadi olaraq törədilən təxribatlardır. Heç təsadüfi deyil ki, Rusiya sülhməramlı kontingentinin məsuliyyət zonasında erməni silahlıları tərəfindən törədilən təxribatdan və Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi növbəti “Qisas əməliyyatı”ndan sonra Qarabağdakı ermənilərin “parlamenti” Ermənistan Xarici işlər nazirliyinin rəhbərliyinə ABŞ-dakı danışıqları dərhal dayandırmaq tələbi ilə müraciət etdi. Bu tələb Qarabağ ərazisində erməni silahlıları tərəfindən törədilən təxribatların əsas məqsədinin danışıqlar prosesini pozmaq olduğunu bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Görünür bunu yaxşı anladıqlarından, nə ABŞ hakimiyyətinin nümayəndələri, nə də Ermənistan Xarici işlər naziri bu “tələbi” ciddiyə almadı və ona heç bir əhəmiyyət vermədən danışıqları davam etdirdilər.
Qarabağ ermənilərinin “parlamenti”nin son iclasında Arayik Aratyunyanın verdiyi bəyanat onların sülh danışıqlarını pozmaq niyyətlərini bir daha ortaya qoydu. “Bizim burda olmağımızın əsas səbəbi öz müqəddəratımızı təyin etmə ümidləri ilə bağlıdır” - deyən erməni təmsilçisi həm Vaşinqtonda və Brüsseldə, həm də Moskvada aparılan danışıqlarla qətiyyən səsləşməyən mövqe ortaya qoydu və sülh danışıqlarında onların qətiyyən maraqlı olmadığını bir daha təsdiqlədi. Eyni zamanda, bu bəyanat Qarabağdakı erməni separatçılarının ümidlərini tamamilə itirdiklərini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Ermənistan mətbuatında tez-tez səslənən - “respublikanın rəsmi şəxsləri Qarabağdan gələn zənglərə cavab vermirlər” - iddiası ermənilərin “miatsum” fitnəkarlığının sonunun gəldiyini bir daha təsdiqləmiş oldu.
Sülh danışıqlarının ləngidilməsində maraqlı olan tərəflərdən biri şübhəsiz ki, Ermənistan baş naziri N.Paşinyandır. Onun bu gün sazişi imzalamaq üçün tələb olunan siyasi iradəyə malik olmaması hamıya məlumdur və bəziləri hətta bu məsələyə anlayışla yanaşırlar və erməni liderinə müəyyən vaxt verilməsini zəruri sayırlar. Anlayırlar ki, bu gün Ermənistanın ən ağıllı və nə qədər qəribə olsa da ən qətiyyətli siyasi lideri N.Paşinyandır və onun hakimiyyətinin qorunub saxlanılması bir Rusiyadan başqa danışıqların bütün iştirakçılarının maraqlarına uyğundur. Bu səbəbdən erməni cəmiyyətini qeyri-populyar sülh razılaşmasına hazırlamaq üçün bir neçə aya ehtiyac olduğu iddia olunur. Güman edilir ki, bu bir neçə ay ərzində N.Paşinyan həm xalqı “sülh sazişi”nə hazırlaya bilər, həm də həmin sənədi imzalamaq üçün özündə siyasi iradə tapa bilər. Erməni liderinin “siyasi iradə axtarışları” gözlənilən nəticəni verəcəkmi və ilin son aylarında nəhayət sülh razılaşması imzalanacaqmı? Bunu yaxın aylar göstərəcək. Ancaq ABŞ başda olmaqla qərbdəki vasitəçilər də boş dayanmamalı və N.Paşinyanın özündə “siyasi iradə” tapması üçün zəruri təzyiqləri göstərməlidirlər. Əks halda Ermənistan baş nazirinin “siyasi iradə axtarışları” çox uzana və bu məqamdan prosesi pozmaq istəyən güclər yararlana bilərlər.
Abutalıb Səmədov
