Çağ­daş Azər­bay­can sa­ti­rik ədə­biy­ya­tı­nın bu­gün­kü acı­na­caq­lı sə­viy­yə­si və ona gə­ti­rən sə­bəb­lər...

Xey­rəd­din Qo­ca: "Sa­ti­ra və yu­mo­run "hör­mət­dən düş­mə­si"nin bir sə­bə­bi də..."
Eti­bar Eti­bar­lı: "Mə­ni qa­ne et­mə­yən cə­hət­lər­dən bi­ri şe­ir­də kü­çə jar­qon­la­rı­nın sa­ti­ra de­ta­lı ki­mi iş­lən­mə­si­dir"
İb­ra­him İl­yas­lı: "Çağ­daş­la­rı­mız ara­sın­da bu sa­hə­də cid­di ədə­bi nü­mu­nə­lər ya­rat­mış elə bir im­za ta­nı­mı­ram"

Azər­bay­can sa­ti­rik ədə­biy­ya­tı çox zən­gin və uzun yol ke­çib de­sək yə­qin ki, irad bil­di­rən ta­pıl­maz. Çün­ki ya­ra­dı­lan ədə­biy­yat nü­mu­nə­lə­ri, on­la­rı qə­lə­mə alan ya­zı­çı və şa­ir­lər bu is­ti­qa­mət­də bö­yük iş­lər gö­rüb. Sa­ti­rik şei­ri­mi­zin vic­da­nı söz­süz ki, Mir­zə Ələk­bər Sa­bir­dir. An­caq on­dan əv­vəl də Azər­bay­can ədə­biy­ya­tın­da sa­ti­ra ya­ra­dı­cı­lı­ğı­na bö­yük əhə­miy­yət ve­ri­lib.

Bu janr­dan da­nı­şı­rıq­sa, Se­yid Əzim Şir­va­ni­nin, Qa­sım bəy Za­ki­rin, di­gər­lə­ri­nin ad­la­rı­nı da qeyd et­mə­li­yik. Sa­ti­rik ədə­biy­yat cə­miy­yə­tin ne­qa­tiv­lik­lər­lə mü­ba­ri­zə­sin­də əvəz­siz ro­la ma­lik­dir. Əs­lin­də, sa­ti­ra­nın in­ki­şa­fı cə­miy­yət­də olan əyər-ək­sik­lə­rin azal­ma­sı­na sə­bəb olur. Sağ­lam tən­qid no­tun­da qu­ru­lan sa­ti­ra tər­bi­yə­vi sə­ciy­yə da­şı­yır, is­lah edə bi­lir. Tən­qid­dən nə­ti­cə çı­xar­ma­ğı ba­ca­ran adam­lar, söz­süz ki, özü­nə ye­ni ra­kurs­dan bax­ma­ğı ba­ca­rır. Bə­zən sa­ti­ra­ya əhə­miy­yət ver­mə­yib onu "qə­rəz", "qa­ra­yax­ma" ad­lan­dı­ran­lar da ta­pı­lır. Sa­ti­rik fi­kir za­ma­nın­da, anın­da mey­da­na çıx­ma­lı­dır. Son­ra­dan de­yi­lən söz isə "ar­xa­dan atı­lan da­şa" bən­zə­yir, yə­ni hə­də­fi tut­mur.

Nə­dir sa­ti­ra? O bi­zə nə üçün la­zım­dır?

La­tın sö­zü olan sa­ti­ra mü­əl­li­fin ha­di­sə­lə­rə, adam­la­ra gü­lüş və qı­naq ya­ra­dan mü­na­si­bə­ti­ni da­ha sərt ob­raz­da təq­dim et­mə­si de­mək­dir. Sa­ti­ra ilə bağ­lı ədə­bi tən­qid­çi­lər ya­zır ki, sa­ti­ra­nın yu­mor­dan fər­qi onun açıq tən­qid, rə­qib və düş­mən sö­zü ki­mi de­yi­lə bil­mə­si, öz ob­yek­ti­ni if­şa niy­yə­ti da­şı­ma­sı­dır. Sa­ti­rik ob­raz so­si­al məz­mun da­şı­yır, ya­zı­çı­nın si­ya­si və əx­la­qi, di­ni əqi­də­si­nin əks qüt­bü­nü gös­tə­rən bir ob­raz olur. Sa­ti­rik ob­raz ro­man­da bir və ya bir ne­çə su­rət də, bü­tün bir he­ka­yə də, dram­da per­so­naj da, şe­ir­lə ya­zıl­mış əsər də olur.

Sa­ti­ra­ya ən gö­zəl mi­sal S.Ə.Şir­va­ni­nin "Kö­pə­yə eh­san" şei­ri sa­yı­la bi­lər. Ha­rın­la­mış bəy öz se­vim­li iti­ni kənd qə­bi­ris­ta­nın­da bas­dı­rır. Kənd ca­maa­tı na­ra­zı­lıq­la mol­la­ya mü­ra­ci­ət edir. Bəy mol­la­nın ağ­zı­nı yum­maq üçün ona bir toğ­lu gön­də­rir. Ta­mah­kar mol­la toğ­lu­nu gö­rən ki­mi fik­ri­ni də­yi­şib de­yir:

İt de­mə, ol də­xi bi­zim bi­ri­miz!

Be­lə öl­müş­lə­rə fə­da di­ri­miz!

Tən­qid­çi­lər ya­zır ki, Se­yid Əzim mol­la­nın öz di­li ilə onun əqi­də­si­nin və rə­yi­nin alı­na və sa­tı­la bil­di­yi­ni gös­tə­rir. Sa­ti­ra­dan ədə­bi və ic­ti­mai mü­ba­ri­zə­lər­də ge­niş is­ti­fa­də edil­mə­si onun cid­di so­si­al məz­mun da­şı­ma­sı­na sə­bəb olub. Mə­sə­lən, XIX-XX əsr­lər­də Azər­bay­can maa­rif­çi­lə­ri mür­tə­ce ru­ha­niy­yə­ti, feo­dal də­rə­bəy­li­yi­ni, maa­rif və mək­tə­bin düş­mən­lə­ri­ni, cə­ha­lə­ti sa­ti­rik əsər­lər - şe­ir, fel­ye­ton, he­ka­yə və s. for­ma­da tən­qid et­miş­lər. Ona gö­rə XIX əsr Azər­bay­can sa­ti­rik ədə­biy­ya­tı­nın qı­zıl döv­rü sa­yı­lır.

Sa­ti­ra ni­yə zə­if­lə­di?

Bi­li­rik ki, so­vet il­lə­rin­də də Azər­bay­can­da sa­ti­rik ədə­biy­yat for­ma­la­şıb və bu dövr­də say­sız qə­ləm ada­mı bu janr­da qə­lə­mi­ni sı­na­yıb, cə­miy­yə­ti na­ra­hat edən prob­lem­lə­ri açıq şə­kil­də qa­bar­dıb. Bu sa­ti­rik əsər­lə­rin həm məz­mu­nu, həm də bə­dii siq­lə­ti onun da­ha yük­sək for­ma­da oxu­cu­ya çat­dı­rıl­ma­sı­na kö­mək edib. Şa­ir-ya­zı­çı, pub­li­sist­lər sa­ti­ra­nın tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun olan ya­zı­lar­la prob­le­mi gün­də­mə gə­ti­rib onun həl­li­nə ça­lı­şıb­lar.

Çağ­daş sa­ti­rik ədə­biy­yat­dan da­nış­maq is­tə­yi­rik. Bö­yük ənə­nə­lə­rə söy­kən­mə­li olan sa­ti­rik ədə­biy­ya­tı­mı­zın bo­yu elə də uca gör­sən­mir.

Bu gün də sa­ti­ra jan­rın­da ya­zan­lar var, am­ma on­la­rın yaz­dıq­la­rı cə­miy­yə­tin hə­rə­kət­ve­ri­ci qüv­və­si­nə çev­ri­lə bil­mir. Bu­nu ədə­biy­yat tən­qid­çi­lə­ri də eti­raf edir­lər. Bə­zi is­tis­na­la­rı nə­zə­rə al­ma­saq, küll ha­lın­da sa­ti­rik ədə­biy­ya­tın nü­fu­zu zə­if­dir. Diş­siz sa­ti­ra isə nə cə­miy­yə­ti ba­taq­lıq­dan çı­xa­ra bi­lər, nə də ki­min­sə yan­ğı­sı­na su çi­lə­yə bi­lər. Bə­zi tən­qid­çi­lər bil­di­rir­lər ki, sa­ti­ra ya­zan adam, ümu­miy­yət­lə, bu prob­le­mə şəx­si müs­tə­vi­də ya­naş­ma­lı de­yil, xal­qın prob­le­mi ki­mi ya­naş­ma­lı­dır. Bu mə­na­da ki, bi­ri­nin bi­ri ilə şəx­si zə­min­də konf­lik­ti olur­sa, o, prob­le­mi sa­ti­ra­ya çe­vi­rir.

"Gül­mə­li söz­lər yaz­maq, ki­mi isə gül­dür­mək yu­mor ol­ma­dı­ğı ki­mi..."

Bu gün sa­ti­rik ədə­biy­yat­dan da­nı­şı­rıq­sa, müt­ləq bu sa­hə­də yo­rul­maz fəa­liy­yət gös­tə­rən və on­lar­la əsər ya­zan ya­zı­çı-sa­ti­rik Xey­rəd­din Qo­ca­nın adı­nı qeyd et­mə­li­yik. X.Qo­ca­nın sa­ti­ra haq­qın­da fi­kir­lə­ri ma­raq­lı­dır.

X.Qo­ca sa­ti­ra­ya mü­na­si­bə­ti­ni be­lə izah edir: "Gö­zü­mü açıb Azər­bay­can­da ye­ga­nə sa­ti­ra-yu­mor dər­gi­si olan "Kir­pi" jur­na­lı­nı gör­mü­şəm. "Hə­diy­yə" ad­lı ilk sa­ti­rik he­ka­yəm də 1969-cu il­də bu­ra­da dərc olu­nub. He­ka­yə­ni o za­man jur­na­lın baş re­dak­to­ru, məş­hur ya­zı­çı-sa­ti­rik Sey­fəd­din Dağ­lı bə­yə­nib çap et­miş­di.

Ötən əs­rin 70-ci il­lə­rin­də hə­min jur­na­lın re­dak­si­ya­sın­da xalq şai­ri Sü­ley­man Rüs­tə­min rəh­bər­lik et­di­yi "Kir­pi­çi­lər məc­li­si"nin üz­vü idim. Bu məc­lis haq­qın­da ilk xə­bə­ri də "Ədə­biy­yat qə­ze­ti"ndə mən yaz­mış­dım. S.Rüs­tə­min çox şi­rin, yu­mor­lu söh­bət­lə­ri in­di də ya­dım­da­dır. Get­dik­cə ədə­biy­ya­tın sa­ti­ra-yu­mor jan­rı­na da­ha çox bağ­la­nır­dım. Mət­bu­at­da bir-bi­ri­nin ar­dın­ca sa­ti­rik he­ka­yə­lə­rim, fel­ye­ton­la­rım dərc olu­nur­du.

Bu ya­zı­nın əv­və­lin­də dü­şün­düm ki, bir da­ha "sa­ti­ra nə­dir?" sua­lı­na öz­lü­yüm­də ca­vab ve­rim. Əs­lin­də, bu sua­la çox­dan ca­vab ve­ri­lib. "Sa­ti­ra şən və ha­zır­ca­vab adam­la­rın qə­rəz­siz hı­rıl­tı­sı de­yil, cə­miy­yət­də­ki bia­bır­çı­lıq­dan özü­nü təh­qir edil­miş sa­yan adam­la­rın alov­lu, dəh­şət­li qə­zə­bi­dir". İlk ya­dı­ma dü­şən rus mü­tə­fək­ki­ri V.Q.Be­lins­ki­nin bu tə­ri­fi ki­fa­yət qə­dər də­qiq və tu­tum­lu­dur. Söh­bət ədə­bi janr ki­mi sa­ti­ra­nın özəl­li­yin­dən get­di­yin­dən, əla­və et­mə­yə eh­ti­yac var ki, de­yək: Bə­dii-es­te­tik key­fiy­yət ola­raq sa­ti­ra ro­man, po­vest, he­ka­yə, dram, şe­ir ki­mi müx­tə­lif ədə­bi növ­lər­də elə əsər­lə­rə çev­ri­lir ki, bu­ra­da ic­ti­mai hə­ya­tın mən­fi­lik­lə­ri­ni qə­zəb­lə it­ti­ham edən, ya­xud kəs­kin su­rət­də la­ğa qo­yan məz­mun ya­ra­nır.

Sa­ti­ra­nı dün­ya ədə­biy­ya­tın­da Aris­to­fon, Plavt, Bok­ka­ro, Ser­van­tes, Şeks­pir, Mol­yer, H.Hey­ne, Dik­kens, P.Bo­mar­şe, A.Frans, M.Tven, B.Şou, H.Mann, X.Qo­şek, B.Bre­at, İ.A.Krı­lov, A.N.Os­trovs­ki... ki­mi ya­zar­lar məş­hur­laş­dır­mış­lar. Azər­bay­can­da isə bu janr­da ən yax­şı əsər­lə­ri M.F.Axun­dov, S.Ə.Şir­va­ni, M.Ə.Sa­bir, Ə.Haq­ver­di­yev, Ə.Nəz­mi, M.Mö­cüz, C.Məm­məd­qu­lu­za­də, M.S.Or­du­ba­di, M.Cə­lal, Ö.F.Ne­man­za­də, Ə.Qəm­kü­sar, S.Müm­taz, S.Rəh­man, S.Qə­dir­za­də, R.Əh­məd­za­də və baş­qa­la­rı ya­rat­mış­lar".

Sa­ti­ra və yu­mo­run bu gün diş­siz və­ziy­yət­də ol­ma­sın­dan na­ra­hat olan X.Qo­ca qeyd edir ki, bu­nu ya­ra­dan amil­lər var. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, bu­nun sə­bəb­lə­rin­dən bi­ri te­le­vi­zi­ya və ra­dio­lar­da ya­yım­la­nan şit, ba­ya­ğı proq­ram­lar­dır: "Sa­ti­ra və yu­mo­run "hör­mət­dən düş­mə­si"nin bir sə­bə­bi də te­le­ra­dio mə­ka­nın­da, mət­bu­at­da ge­dən şit, ba­ya­ğı, sö­zün əsl mə­na­sın­da, ət­tö­kən "məz­hə­kə­lər­dir". Bun­la­rın ək­sə­riy­yə­ti­nin nə mə­ra­mı var, nə də məz­mu­nu... Sə­viy­yə­siz in­san­lar öz yün­gül­lük­lə­ri­ni nü­ma­yiş et­dir­mək­dən baş­qa heç nə­yə qa­dir de­yil­lər. Be­lə­lik­lə, on­lar bə­zi ta­ma­şa­çı­la­rı da "yün­gül­ləş­di­rir­lər". Ta­ma­şa­çı elə bi­lir ki, gü­lüş elə be­lə ol­ma­lı­dır. Te­le­vi­zi­ya apa­rı­cı­la­rı di­li­mi­zi kor­la­maq­la məş­ğul­dur­lar, çün­ki Azər­bay­can di­li­ni tə­miz bil­mir­lər. Nə cüm­lə­lə­ri düz­gün oxu­yur­lar, nə də vur­ğu­la­rı ye­rin­də söy­lə­yir­lər.

İn­di biz bu nöq­san­la­rı de­mə­yək ki, kim­lə­rin­sə xo­şu gəl­mə­yə­cək?

"Dün­ya­da hər bir kəs üçün söz­dən bö­yük ya­di­gar yox­dur. Zi­ra ki, mal, mülk tə­ləf olub ge­dir, am­ma söz qa­lır". (C.Məm­məd­qu­lu­za­də). Ona gö­rə də söz, qə­ləm əh­li­nə xal­qı­mız hə­mi­şə bö­yük hör­mət və mə­həb­bə­ti­ni bil­di­rir. Qə­ləm tu­tan, söz ya­zan­lar da gə­rək xal­qın eh­ti­ra­mı­nı yük­sək tut­sun­lar. Bi­zə şa­ir xalq ona gö­rə de­mə­yib­lər ki, əli qə­ləm tu­tan şe­ir yaz­sın. Şei­ri, sə­nə­ti be­lə ucuz­laş­dır­maq ol­maz!

Əbəs ye­rə de­mə­miş­lər ki, ağıl­lı və əda­lət­li sa­ti­ra hə­mi­şə və hər yer­də qa­nun­dan güc­lü­dür. Mən­fi tip­li in­san­la­ra gül­mə­yi ba­car­maq o qə­dər də asan de­yil. Gə­rək bu gü­lüş ürək­dən gəl­sin, hə­qi­qə­ti əks et­dir­sin. Gü­lüş ey­bə­cər­li­yin qə­ni­mi­dir. Gü­lüş ey­bə­cər­li­yə qar­şı çev­ril­miş ol­sa da, əsas məq­sə­di gö­zəl­lik­dir: "Bə­şə­riy­yət gü­lə­rək öz keç­mi­şin­dən ay­rı­lır". Sa­ti­ra­nın gü­cü­nə, qüd­rə­ti­nə ba­xın!

M.F.Axun­dov vax­ti­lə cə­miy­yət­də­ki "zülm və əda­lət­siz­li­yin, ge­ri­lik və cə­ha­lə­tin kö­kü­nü kəs­mək, "xal­qı tər­bi­yə­lən­dir­mək, həm­məz­həb­lə­rin əx­la­qı­nı saf­laş­dı­rıb is­lah et­mək üçün tən­qid­dən fay­da­lı heç bir və­zi­fə ola bil­məz" - ya­zır­dı".

O bil­di­rir ki, sa­ti­ra-yu­mor jan­rı qı­sa, kon­kret yaz­ma­ğı tə­ləb edir. X.Qo­ca­nın fik­rin­cə, hər qə­ləm sa­hi­bi sa­ti­ra, yu­mor ya­za bil­məz. X.Qo­ca qeyd edir ki, sa­ti­ra və yu­mo­run di­li son də­rə­cə ay­dın, xal­qın da­nı­şıq tər­zi­nə uy­ğun, söz­çü­lük­dən uzaq ol­ma­lı­dır. Yə­ni az söz­lə bö­yük fi­kir­lər ifa­də et­mə­yi ba­car­maq la­zım­dır: "Gül­mə­li söz­lər yaz­maq, ki­mi isə gül­dür­mək yu­mor ol­ma­dı­ğı ki­mi, in­sa­nın hey­siy­yə­ti­nə to­xu­nan, kəs­kin söz­lər­lə də sa­ti­ra ol­maz. Sa­ti­ra-yu­mor mü­əy­yən tə­sir gü­cü­nə ma­lik ol­ma­lı­dır. Yə­ni gü­lə-gü­lə ağ­lat­ma­ğı, ağ­la­ya-ağ­la­ya gül­dür­mə­yi ba­car­maq la­zım­dır.

Adam tə­əc­cüb edir, te­le­ek­ran­lar­da Mir­zə Cə­li­lin, Sa­bi­rin he­ka­yə­lə­ri­ni, şe­ir­lə­ri­ni oxu­yur­lar - bir-bi­ri­nin diz­lə­ri­nə, kü­rə­yi­nə şa­pa­laq iliş­di­rə-iliş­di­rə, bir-bi­ri­nin çiy­ni­nə çi­yin­lə­ri ilə to­xu­na-to­xu­na, şit-şit, iri­şə-iri­şə... Be­lə­lə­ri bil­mə­li­dir­lər ki, sa­ti­ra əy­lən­cə de­yil, xal­qın dər­di­dir. O, ürək yan­ğı­sı ilə, göz yaş­la­rı ilə ya­zı­lır. Ne­cə de­yər­lər, ya­zı­çı­nın bir gö­zü gü­lür­sə, bir gö­zü də ağ­la­yır. Xal­qın dər­di­ni isə əy­lən­cə­yə çe­vir­mək ayıb­dır.

Ye­ri gəl­miş­kən, qeyd et­mə­li­yik ki, səh­nə­lər­də də sa­ti­rik əsə­rə "gü­lüş" qat­maq üçün bə­zi ak­tyor­lar min cür la­zım­sız hə­rə­kət­lə­rə yol ve­rir­lər. On­lar bil­mə­li­dir­lər ki, ta­ma­şa­çı­nı gül­dü­rə­rək onun ar­xa­sın­ca get­mə­li de­yil­lər, on­la­rı öz ar­xa­la­rın­ca apar­ma­lı­dır­lar. Həm də ha­mı bil­mə­li­dir ki, sa­ti­ra­da­kı gü­lüş acı gü­lüş­dür, yə­ni sa­ti­ra gül­mək üçün ya­zıl­mır, dü­şün­mək üçün ya­zı­lır. Kim de­yir ki, in­san­lar gül­mə­sin­lər, am­ma gü­lə-gü­lə dü­şün­sün­lər. On­da sa­ti­ri­kin əsə­ri ya­zar­kən han­sı hiss­lər ke­çir­di­yi­ni da­ha yax­şı ba­şa düş­mək olar.

İn­di də te­atr­la­rın sa­ti­rik əsər­lə­rə eh­ti­ya­cı ol­du­ğu­nu qə­tiy­yət­lə de­yi­rəm. Ta­ma­şa­lar xal­qın ürə­yin­dən ol­ma­lı­dır, çün­ki in­san­lar "ürək­lə­rin­dən ti­kan çı­xa­ran" əsər­lə­rə bö­yük ma­raq gös­tə­rir­lər. Be­lə ol­sa, te­atr­la­ra ta­ma­şa­çı cəlb et­mək üçün "əl­dən-ayaq­dan get­mə­yə" eh­ti­yac qal­maz, ta­ma­şa­çı qıt­lı­ğı ol­maz...".

"Əgər söh­bət sırf sa­ti­ra­dan ge­dir­sə..."

Şa­ir-jur­na­list Eti­bar Eti­bar­lı bi­zim­lə söh­bə­tin­də qeyd et­di ki, ya­ra­dı­lan sa­ti­rik ədə­biy­yat nü­mu­nə­lə­ri elə də qə­na­ət­bəxş sa­yı­la bil­məz: "Əgər söh­bət sırf sa­ti­ra­dan ge­dir­sə, çox aşa­ğı sə­viy­yə­də­dir. De­mək olar ki, yox sə­viy­yə­sin­də­dir. Yə­ni Sa­bir ru­hu hiss olun­mur. Düz­dür, bə­zən ay­rı-ay­rı sa­ti­rik şe­ir­lə­rə rast gəl­mək olur. La­kin bü­töv­lük­də bu janr dur­ğun­luq döv­rü­nü ya­şa­yır. 

Li­rik-sa­ti­rik ruh­lu şe­ir­lər da­ha çox­dur. Bu isə jan­rın tə­ləb­lə­ri­ni ödə­mir. Kəs­kin­lik, ob­yek­tin bə­dii ça­lar­la ifa­də­si və s. ba­xı­mın­dan. Mə­ni qa­ne et­mə­yən cə­hət­lər­dən bi­ri şe­ir­də kü­çə jar­qon­la­rı­nın sa­ti­ra de­ta­lı ki­mi iş­lən­mə­si­dir. Gö­rü­nür, sa­ti­ra­ya "mə­həl­li" çər­çi­və­də ba­xır­lar. Sa­ti­ra­nın bir ədə­bi janr ki­mi siq­lə­ti­ni dərk et­mək la­zım­dır. Əks hal­da mü­kəm­məl ədə­bi nü­mu­nə ya­rat­maq müm­kün de­yil".

E.Eti­bar­lı bil­dir­di ki, so­vet döv­rün­də bir sı­ra şa­ir və ya­zı­çı­lar bu jan­rın tam ola­raq tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ya­zır­dı­lar: "Ək­sər şa­ir­lər ara-sı­ra sa­ti­rik möv­zu­ya mü­ra­ci­ət edir­di­lər. La­kin mü­tə­ma­di ola­raq Rü­fət Əh­məd­za­də, Rü­fət Zə­bi­oğ­lu "Kir­pi"də çap olu­nur­du­lar".

Bu gün gənc nəs­lin bu jan­ra so­yuq ya­naş­ma­sı­na gə­lin­cə, E.Eti­bar­lı bil­dir­di ki, bu, si­ya­si qu­ru­lu­şun də­yiş­mə­si ilə bağ­lı­dır: "Mən bu­ra­da əsas amil ki­mi qu­ru­lu­şun də­yiş­mə­si­ni gö­rü­rəm. Çün­ki ya­zı­çı­lar nə­yin pis, nə­yin yax­şı ol­du­ğu­nu hə­lə la­zı­mın­ca dərk edə bil­mə­yib­lər. İn­di var­lı­lar sa­ti­ra ob­yek­ti­dir. Bu da nos­tal­ji hiss­lə­rin nə­ti­cə­si ki­mi gö­rü­nür.

"Bir za­man kə­si­yin­də sa­ti­rik şe­ir­lə­ri ilə..."

Əli Kə­rim adı­na Sum­qa­yıt Poe­zi­ya Evi­nin rəh­bə­ri, şa­ir İb­ra­him İl­yas­lı­nın fik­rin­cə, bu gün mü­əy­yən is­tis­na­la­rı nə­zə­rə al­ma­saq, bu sa­hə­də elə də in­ki­şaf yox­dur: "İs­tə­ni­lən hal­da, ümu­mi mən­zə­rə, cü­zi is­tis­na­lar ol­maq­la, ədə­biy­ya­tın bu qo­lu­nun biz­də zə­if ol­du­ğu­nu gös­tə­rir. Bir za­man kə­si­yin­də sa­ti­rik şe­ir­lə­ri ilə rəh­mət­lik Ba­ba Pün­han ədə­bi gün­dəm­də ol­du və sa­ti­rik şe­ir­lə­ri ilə öz oxu­cu au­di­to­ri­ya­sı­nı ya­ra­da bil­di, ədə­bi tən­qi­din diq­qə­ti­ni cəlb et­di. Çağ­daş­la­rı­mız ara­sın­da bu sa­hə­də cid­di ədə­bi nü­mu­nə­lər ya­rat­mış elə bir im­za ta­nı­mı­ram".

İra­də SA­RI­YE­VA