"Biz inan­maz­dıq ki, fil­mi­miz Ma­lay­zi­ya­da sa­tıl­sın"

"Mah­mud və Mər­yəm" fil­mi Azər­bay­can­dan baş­la­ya­raq ək­sər ərəb öl­kə­lə­rin­də, Ya­po­ni­ya­da pro­kat­da ol­du"

Müş­fiq Hə­tə­mov: "Bu xid­mə­tin məq­sə­di odur ki, Azər­bay­ca­na ki­no sər­ma­yə­si gəl­sin və yer­li mü­tə­xəs­sis­lər hə­min bey­nəl­xalq şir­kət­lər­lə əmək­daş­lıq et­sin"

Bö­yük ənə­nə­lər üzə­rin­də for­ma­la­şan Azər­bay­can ki­no­su çağ­daş dün­ya ki­no­su ilə ayaq­laş­ma­ğa ça­lış­dı­ğı bir dö­nəm­də­dir. Dün­ya ki­no­su ta­ma­mi­lə ye­ni bir is­ti­qa­mət gö­tü­rüb və ye­ni ide­ya­lar, es­te­ti­ka­lar üzə­rin­də irə­li­lə­yir. Bi­zim ki­no da bu nə­həng yo­la tə­rəf üz tu­tub. Azər­bay­can ki­no­sun­dan, onun ye­ni is­ti­qa­mət­lə­rin­dən bəhs et­mək is­tə­yi­rik. Mü­sa­hi­bi­miz sse­na­rist, ki­nop­ro­düs­ser, "Azər­bay­can­film" ki­nos­tu­di­ya­sı­nın di­rek­to­ru, əmək­dar in­cə­sə­nət xa­di­mi Müş­fiq Hə­tə­mov­dur.

- Müş­fiq mü­əl­lim, ha­zır­da ki­nos­tu­di­ya­da nə iş­lər gö­rür­sü­nüz, ye­ni film­lər çə­kir­si­niz­mi?

- Cə­nab Pre­zi­dent tə­rə­fin­dən "Azər­bay­can ki­no­su­nun 2008-2018-ci il­lər üz­rə in­ki­şa­fı­na da­ir Döv­lət Proq­ra­mı" im­za­lan­dıq­dan son­ra bir çox la­yi­hə­lər hə­ya­ta ke­çi­ril­di. Mən ki­nos­tu­di­ya­ya di­rek­tor tə­yin edil­dik­dən son­ra biz əsa­sən iki xətt üz­rə işi­mi­zi qur­duq. Bu­nun bi­ri ki­no­in­dus­tri­ya­nın qu­rul­ma­sı, di­gə­ri isə ya­ra­da­cı at­mos­fe­rin güc­lən­di­ril­mə­si ilə bağ­lı ol­du. Bi­lir­si­niz ki, Azər­bay­can ki­no­su uzun il­lər bö­yük prob­lem­lər­lə qar­şı-qar­şı­ya qal­mış­dı. Və­ziy­yət bü­tün keç­miş so­vet­lər mə­ka­nın­da ey­ni idi. SSRİ da­ğıl­dıq­dan son­ra bir sı­ra ob­yek­tiv və sub­yek­tiv sə­bəb­lər­dən ki­no özü­nün ən ağır döv­rü­nü ya­şa­ma­ğa məh­kum ol­muş­du. Ona gö­rə də biz qə­ra­ra gəl­dik ki, ya­ra­dı­cı at­mos­fe­ri güc­lən­dir­mə­li­yik. Azər­bay­can­da və xa­ri­ci öl­kə­lər­də ya­şa­yan 40-a ya­xın gənc və is­te­dad­lı re­jis­so­ru, səs re­jis­sor­la­rı­nı, sse­na­rist­lə­ri "Azər­bay­can­film"ə cəlb et­dik və on­lar­la əmək­daş­lıq et­mə­yə baş­la­dıq.

- Nə­ti­cə ne­cə ol­du?

- Müs­bət. Məhz bu­nun nə­ti­cə­sin­də Azər­bay­can ki­no­su dün­ya­nın 40-dan çox öl­kə­sin­də 150 də­fə­dən ar­tıq fes­ti­val­lar­da iş­ti­rak et­di və mü­ka­fat­lar al­dı. Biz can­lan­ma pro­se­sin­də ba­şa düş­dük ki, ki­no­ya ar­tıq ye­ni qa­nu­ni ba­za la­zım­dır. Ye­ni qa­nu­ni ba­za­nı müa­sir döv­rün tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ola­raq in­teq­ra­si­ya et­mək məq­sə­di­lə ye­ni qa­nun la­yi­hə­si­ni Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi ilə bir­gə iş­lə­yib Mil­li Məc­li­sə təq­dim et­dik. Ar­tıq bu la­yi­hə­nin mü­za­ki­rə­si ge­dir. Biz ça­lı­şı­rıq ki, bu­ra­da bir sı­ra mə­sə­lə­lər təs­bit olun­sun. Mə­sə­lə­lər­dən bi­ri  mil­li müx­tə­lif­lik­lə bağ­lı­dır ki, bi­zim məq­sə­di­miz onu öz ki­no­muz­da qo­ru­yub sax­la­maq­dan iba­rət­dir. Yə­ni Azər­bay­ca­nın mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­ri­ni dün­ya­ya çat­dır­maq­la ya­na­şı, dün­ya­nın ən yax­şı sə­nət nü­mu­nə­lə­ri­nə ba­xış­la­rı tə­cəs­süm et­dir­mək la­zım­dır.

Bu il ki­no üçün bir az ağır il sa­yı­lır. Mü­vəq­qə­ti ola­raq ma­liy­yə prob­le­mi ya­şa­yı­rıq. He­sab edi­rəm ki, hər şey yax­şı ola­caq.

- Müa­sir ki­no­nun apa­rı­cı qüv­və­si olan ki­nop­ro­düs­ser­lik ins­ti­tu­tu haq­qın­da da fik­ri­ni­zi bil­mək ma­raq­lı olar­dı. Onu da qeyd edək ki, bir ne­çə il əv­vəl Siz me­dia qar­şı­sın­da­kı çı­xış­la­rı­nız­dan bi­rin­də bu ins­ti­tu­tun for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı­nın va­cib­li­yi­ni önə çə­kir­di­niz. Bu sa­hə­də nə­yə­sə na­il ola bil­mi­si­niz?

- Bə­li, mən Azər­bay­can­da ki­nop­ro­düs­ser­lik ins­ti­tu­tu­nun ya­ra­dıl­ma­sı­nın tə­əs­süb­keş­lə­rin­dən bi­ri ol­mu­şam. Res­pub­li­ka­mız­da olan bir ne­çə pro­düs­ser mər­kəz­lə­ri, şir­kət­lə­ri bu­ra­da bir­ləş­dir­dik. Bu gün Azər­bay­can­da pro­düs­ser­lik mək­tə­bi for­ma­laş­maq­da­dır. Bi­lir­si­niz ki, 30-dan çox özəl stu­di­ya­da ha­zır­da film­lər çə­ki­lir, ya­xud çə­ki­liş­lə­ri plan­laş­dı­rı­lır. Pro­düs­ser bü­tün təş­ki­la­ti iş­lər­dən, ya­ra­dı­cı in­san­la­rın cəlb edil­mə­sin­dən tut­muş, ye­kun nə­ti­cə­də film­lə­rin ba­za­ra çı­xa­rıl­ma­sı­na, fes­ti­val­la­ra təq­dim edil­mə­si­nə qə­dər pro­se­sə rəh­bər­lik edən mə­sul şəxs­dir. De­di­yim ki­mi, biz­də ar­tıq pro­düs­ser ins­ti­tu­tu for­ma­laş­maq­da­dır. Bi­ri də var ki, döv­lət stu­di­ya­la­rın­da ça­lı­şan adam­lar. Mə­sə­lən, "Azər­bay­can­film"də çə­ki­lən film­lə­rin pro­düs­se­ri. On­la­rın adı ona gö­rə ya­zı­lır ki,  bə­zən bu ya­zıl­ma­sa, düz­gün qə­bul et­mir­lər, am­ma fil­min pro­düs­se­ri­nin adı ya­zı­lan­da qə­bul edir­lər. An­caq de­yim ki, döv­lət mü­əs­si­sə­lə­rin­də biz iş­lə­di­yi­miz dövr­də film­lə­ri dün­ya­ya çı­xa­rı­rıq. Bi­ri də var ki, əsl pro­düs­ser­lər özəl şir­kət­lər üzə­rin­də for­ma­laş­maq­da­dır. On­lar və­sa­it ta­pır və bu və­sa­it­lə film çə­kir. Vax­ti­lə mən də Azər­bay­can­da bu iş­lə­ri gö­rən­lər­dən ol­mu­şam. O il­lər­də film­lər çə­ki­lir­di, biz də onun pro­ka­tı ilə məş­ğul ol­mu­şuq və bu nə­ti­cə­lə­ri əl­də et­mi­şik.

- Müş­fiq mü­əl­lim, ki­nop­ro­kat­dan söz düş­müş­kən, mü­tə­xəs­sis­lər qeyd edir ki, Azər­bay­can­da ki­nop­ro­kat sa­hə­sin­də prob­lem­lər var. Bi­zim ki­no­nun dün­ya ki­no ba­za­rı­na pro­ka­ta çı­xa­rıl­ma­sı ilə bağ­lı ya­şa­nan prob­lem­lə də bağ­lı fik­ri­niz nə­dir?

- De­yim ki, "Mah­mud və Mər­yəm" fil­mi Azər­bay­can­dan baş­la­ya­raq, ək­sər ərəb öl­kə­lə­rin­də, Ya­po­ni­ya­da pro­kat­da ol­du. Pro­kat mə­sə­lə­si tək­cə bi­zim de­yil, bü­tün Av­ro­pa öl­kə­lə­ri­nin prob­le­mi­dir. Ona gö­rə ki, Ame­ri­ka ki­no­su­nun qar­şı­sın­da bu çox çə­tin­dir. Məhz bu ba­xım­dan, qa­nu­nu ba­za­nın tək­mil­ləş­di­ril­mə­sin­dən tut­muş, bey­nəl­xalq əmək­daş­lı­ğa qə­dər ad­dım­lar atı­rıq. Bu pro­ses təd­ri­cən ge­dir, Biz inan­maz­dıq ki, bi­zim fil­mi­miz Ma­lay­zi­ya­da sa­tıl­sın.

- Siz "Mah­mud və Mər­yəm" fil­mi­ni nə­zər­də tu­tur­su­nuz?

- Xe­yir. "Na­bat" fil­mi haq­qın­da da­nı­şı­ram. "Na­bat" fil­mi Ma­lay­zi­ya­da pro­ka­ta çıx­dı, sa­tıl­dı, te­le­vi­zi­ya­lar al­dı. Yə­ni işə baş­la­mı­şıq, pro­ses təd­ri­cən ge­dir. Bə­zi adam­lar çox şe­yi ba­şa düş­mür. Bu­ra­da həm sə­nət, həm tex­ni­ki tə­ləb­lər, həm də kom­mer­si­ya var. Ki­no üç-dörd sə­nə­tin bir­ləş­mə­si­dir. Ona gö­rə bu pro­ses təd­ri­cən hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. De­yər­dim ki, ke­çən əs­rin 90-cı il­lə­ri­nin əv­vəl­lə­rin­də bar­maq­la sa­yı­la­caq qə­dər adam Azər­bay­can ki­no­su­na gəl­di. Son otuz il­də ki­no­mu­za kim­lər gəl­miş­di? So­nun­cu gə­lən­lər Ayaz Sa­la­yev, Va­qif Mus­ta­fa­yev və Ya­vər Rza­yev idi. Bu sa­hə­də bö­yük bir boş­luq var­dı. O dövr­də ki­no­ya gə­lən­lə­rin ço­xu dö­zə bil­mə­yib çı­xıb get­di­lər. Ye­ni­dən ya­ra­dı­cı gənc­lə­ri ki­no­ya cəlb et­mək, us­tad sə­nət­kar­la­rı­mız­la on­la­rın əmək­daş­lı­ğı­nı təş­kil et­mək, ənə­nə­lə­ri bər­pa et­mək uzun müd­dət tə­ləb edən bir pro­ses idi. Bu tək­cə biz­də yox, bü­tün keç­miş so­vet­lər bir­li­yi res­pub­li­ka­la­rın­da be­lə idi.

- Ki­nos­tu­di­ya­da çə­ki­lən son film­lər əsa­sən han­sı möv­zu­la­rı əha­tə edir?

- Bu gün çək­di­yi­miz film­lər Azər­bay­ca­nın mil­li də­yər­lə­ri ilə bağ­lı film­lər­dir. Qa­ra­bağ möv­zu­sun­dan tut­muş, so­si­al prob­lem­lə­ri əks et­di­rən, uşaq­la­rın tər­bi­yə­sin­də rol oy­na­yan möv­zu­la­ra qə­dər film­lər çə­ki­rik. Bu bi­zim ki­no­nun kur­su­dur. Biz də, özəl ki­no şir­kət­lə­ri də bu möv­zu­lar­da film­lər çə­ki­rik.

- Müş­fiq mü­əl­lim, yer­li ki­no­te­atr­lar­la əla­qə­lər ne­cə qu­ru­lub? On­lar film­lə­ri­mi­zi ar­dı­cıl ola­raq nü­ma­yiş et­di­rir­lər­mi?

- Bu, özəl sa­hə ol­du­ğu üçün, is­teh­sal­çı ilə ya­yım­çı­lar ara­sın­da bə­zən prob­lem­lər ya­ra­dır. "Mil­li ki­no vax­tı­nı" da biz ye­ni la­yi­hə­yə da­xil et­mi­şik. Gə­lə­cək­də qa­nun la­yi­hə­si qə­bul olu­nar­sa, bu mə­sə­lə də qa­nun­la tən­zim­lə­nə­cək.

- Ye­ni ya­ra­dı­lan Film Ko­mis­si­ya­sı bu sa­hə­yə han­sı dəs­tə­yi gös­tə­rə bi­lə­cək?

- Film Ko­mis­si­ya­sı ya­ra­dıl­dı. Bu qu­ru­mun məq­sə­di film­lə­rin is­teh­sa­lı, on­la­rın dün­ya­da ya­yıl­ma­sı­na xid­mət et­mək­dir. Azər­bay­can­da Film Ko­mis­si­ya­sın­da bi­zim­lə ya­na­şı, özəl ki­no şir­kət­lə­ri də təm­sil olu­nur. Be­lə de­yək, məq­səd təy­ya­rə­dən çə­ki­liş mey­dan­ça­sı­na qə­dər, müa­sir döv­rün tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun xid­mət­lə­rin təş­kil olun­ma­sı­dır. Bu xid­mə­tin məq­sə­di odur ki, Azər­bay­ca­na ki­no sər­ma­yə­si gəl­sin və yer­li mü­tə­xəs­sis­lər hə­min bey­nəl­xalq şir­kət­lər­lə əmək­daş­lıq et­sin və s. Bu ba­xım­dan, ko­mis­si­ya­nın ya­ra­dıl­ma­sı fay­da­lı iş­dir. Bu həm ki­no tu­riz­mi­nin in­ki­şa­fı, həm mü­tə­xəs­sis­lə­rin iş­lə tə­min olun­ma­sı, Azər­bay­ca­na və­sai­tin gəl­mə­si, Azər­bay­ca­nın ta­ri­xi abi­də­lə­ri­nin dün­ya­da işıq­lan­dı­rıl­ma­sı de­mək­dir. Qon­şu Gür­cüs­tan­da qə­bul edi­lən "Ki­no haq­qın­da" Qa­nu­nun tə­lə­bi­nə gö­rə, Gür­cüs­ta­na film çək­mə­yə gə­lən hər bir xa­ri­ci ki­no şir­kə­ti 250 min dol­lar­dan ar­tıq pul xərc­lə­yər­sə, qa­yı­dan­da döv­lət ona 20 fa­iz və­sa­it ödə­yir. Yə­ni dün­ya­da be­lə bir təc­rü­bə var. Bu­ra­da məq­səd ki­no is­teh­sa­la­tı­nı öz döv­lə­tin­də in­ki­şaf et­dir­mək və xa­ri­ci­lə­ri cəlb et­mək­dir. İran 25-30 il əv­vəl bu yol­da da­ha fə­al ad­dım at­dı. Onun şərt­lə­rin­dən bi­ri o idi ki, əra­zi­sin­də film çə­ki­lər­di­sə, ora­da iş­ti­rak edən­lə­rin 40 fai­zi yer­li mü­tə­xəs­sis ol­ma­lı­dır. Bu­nun da nə­ti­cə­sin­də İran­da ki­no­in­dus­tri­ya­nı bi­lən güc­lü mü­tə­xəs­sis­lər ye­tiş­di. Bu gün biz­də "FOX Filler"in ha­zır­lan­ma­sı, çə­ki­liş mey­dan­ça­sın­da can­lı sə­si ya­zan, ya­xud müa­sir tə­ləb­lə­rə uy­ğun qrim us­ta­sı­nın ha­zır­lan­ma­sı üçün təd­ris mər­kəz­lə­ri yox­dur. Bu ki­mi prob­lem­lə­ri ara­dan qal­dır­maq üçün ko­mis­si­ya­nın ya­ra­dıl­ma­sı bi­zə bö­yük xe­yir ve­rə­cək. Biz bu la­yi­hə­ni hə­ya­ta ke­çi­rə bil­sək, Azər­bay­can ki­no­su­na, ümu­mi­lik­də Azər­bay­can­da ki­no­tu­riz­mə və öl­kə­mi­zin dün­ya­da təb­li­ği­nə çox fay­da ve­rə­rik.

- Bu la­yi­hə hə­ya­ta ke­çər­sə, xa­ri­ci ki­no şir­kət­lə­ri də bu­ra­da film çək­mək­də ma­raq­lı olar yə­qin ki?

- Bu ko­mis­si­ya­nın məq­səd­lə­rin­dən bi­ri xa­ri­ci ki­no­şir­kət­lə­rə öz döv­lə­ti­miz­də şə­ra­it ya­rat­maq­dan iba­rət­dir. Bu bü­tün dün­ya­nı nə­zər­də tu­tur. Ona gö­rə də bu gün Çe­xi­ya, Ma­ca­rıs­tan, Bol­qa­rıs­tan ara­sın­da cid­di rə­qa­bət var. On­lar xa­ri­ci ki­no­şir­kət­lə­rə bö­yük ki­no xid­mət­lər tək­lif edir. Bu çox ağır və gə­lir­li, çox la­zım­lı bir sa­hə­dir. Biz bu is­la­hat­la­rı hə­ya­ta ke­çi­rə bil­sək, ki­no sa­hə­sin­də qa­nun­ve­ri­ci­lik ba­za­sı möh­kəm­lən­sə, bu təş­ki­lat­lar Azər­bay­can­da for­ma­la­şa bil­sə, biz­də çox is­te­dad­lı tə­bə­qə var ki, biz on­la­rın is­te­da­dı, ya­ra­dı­cı­lıq qa­bi­liy­yə­ti sa­yə­sin­də çox bö­yük uğur­lar əl­də edə bi­lə­rik.

- Müş­tə­rək film çə­ki­liş­lə­ri də ya­ra­dı­cı­lı­ğa tə­kan ve­rən fak­tor­dur. Ha­zır­da han­sı öl­kə­lər­lə müş­tə­rək iş­lə­ri­niz var?

- Bi­zim Ru­si­ya, Tür­ki­yə ilə müş­tə­rək iş­lə­ri­miz var. So­nun­cu də­fə yer­li şir­kə­ti­miz olan "Bu­ta­film"lə "Nar ba­ğı" fil­mi­ni çək­mi­şik.

- Son ola­raq bir mə­sə­lə­yə də ay­dın­lıq gə­tir­mə­yi­ni­zi is­tə­yi­rik. Ya­yı­lan mə­lu­mat­la­ra gö­rə, "Azər­bay­can­film"in iş­çi­lə­ri­nin xey­li his­sə­si öz he­sa­bı­na mə­zu­niy­yə­tə gön­də­ri­lib. Bu hə­qi­qət­dir­mi?

- Bu il "Azər­bay­can­film" ola­raq büd­cə­dən 130 min ma­nat və­sa­it al­mı­şıq. Bi­zim də ümu­mi iş­çi­lə­ri­mi­zin maa­şı 40 min ma­nat­dan ar­tıq­dır. Biz­də be­lə hal­lar olur. An­caq ça­lı­şı­rıq ki, bu in­san­lar film­lər­də iş­lə­sin. On­lar film­lər­də iş­lə­yən­də da­ha çox ma­aş alır. Bu da on­la­rın boş ol­du­ğu ayı əvəz­lə­yir. Çün­ki on­lar film­lər­dən ma­aş, qo­no­rar da alır, bu da onu əvəz­lə­yir.

İra­də SA­RI­YE­VA