Müa­sir mil­li bə­dii və ciz­gi film­lə­ri ic­ti­mai təq­di­mat­dan ni­yə ke­çi­ril­mir...

Hü­seyn Meh­di­yev: "Ki­no­nu sa­də­cə təb­liğ et­mək la­zım­dır ki, ona ta­ma­şa­çı axı­nı ol­sun"

Emil İb­ra­hi­mov: "Biz təb­li­ğat­la məş­ğul ol­mu­ruq"

Tə­ra­nə Əli­za­də: "Bu gün film çə­ki­lir, an­caq ge­niş ic­ti­mai mü­za­ki­rə­yə ve­ril­mir"

Ta­ma­şa­çı və ki­no, hər iki­si bir-bi­ri­nə gə­rək­dir, da­yaq­dır. Am­ma tə­əs­süf ki, bir sı­ra hal­lar­da, ta­ma­şa­çı ye­ni çə­ki­lən film­lər­dən xə­bər­siz olur. Bu tək­cə yaş­lı ta­ma­şa­çı­la­ra aid de­yil, ki­çik yaş­lı ta­ma­şa­çı­lar da son bir ne­çə il­də çə­ki­lən ciz­gi film­lə­ri­ni iz­lə­yə bil­mir. Bu da onun­la bağ­lı­dır ki, çə­ki­lən bə­dii və ciz­gi film­lə­ri­nin küt­lə­vi nü­ma­yi­şi məh­dud­dur.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, son il­lər Azər­bay­can döv­lə­ti ki­no is­teh­sa­lı­nı diq­qət mər­kə­zin­də sax­la­yır, ey­ni za­man­da da la­zım olan sə­viy­yə­də mad­di dəs­tək gös­tə­rir. Çə­ki­lən film­lə­rin bö­yük ək­sə­riy­yə­ti bey­nəl­xalq fes­ti­val­la­ra ge­dir və mü­ka­fat qa­za­nır. Əl­bət­tə, bu bi­zim ki­no­nun uğu­ru­dur. Bu film­lə­rin ək­sə­riy­yə­ti "Azər­bay­can­film" ki­nos­tu­di­ya­sı­nın is­teh­sa­lı­dır. İlk də­fə bə­dii film­lə­ri­miz Kann və Ve­ne­si­ya ki­mi dün­ya­nın ən nü­fuz­lu ki­no fes­ti­val­la­rı­nın mü­sa­bi­qə nü­ma­yi­şi­nə se­çi­lib. Azər­bay­can ki­no­su­na uğur gə­ti­rən film­lə­ri­miz­dən "Na­bat", "Çöl­çü", "Axın­la aşa­ğı", "Qi­sas al­ma­dan öl­mə", qı­sa­met­raj­lı film­lər­dən "So­nun­cu", "Ma­yak" və baş­qa­la­rı­nın ad­la­rı­nı çə­kə bi­lə­rik. Am­ma bu film­lər te­le­vi­zi­ya­lar­da küt­lə­vi nü­ma­yiş olun­ma­dı­ğın­dan, ta­ma­şa­çı­la­rın ək­sə­riy­yə­ti­nin on­lar­dan xə­bə­ri yox­dur.

Bu­nu ciz­gi film­lə­ri­nə də aid et­mək olar. Uşaq­lar üçün çə­ki­lən ciz­gi film­lə­ri­nin, de­mək olar ki, ək­sə­riy­yə­ti uşaq­la­ra təq­dim olun­ma­yıb. Ona gö­rə də ba­la­la­rı­mız xa­ri­ci ciz­gi film­lə­ri­nə ba­xır. Bu da, ək­sər hal­lar­da, on­la­rın psi­xo­lo­gi­ya­sı­na mən­fi tə­sir gös­tə­rir.

Müa­sir ani­ma­si­ya film­lə­ri­miz­dən da­nı­şar­kən qeyd edək ki, bir-iki­si­ni çıx­maq şər­ti­lə, on­la­rın ço­xu­nun adı uşaq­la­ra mə­lum de­yil. On­lar te­le­vi­zi­ya­lar va­si­tə­si­lə, elə­cə də ki­no­te­atr­lar­da nü­ma­yiş olun­mur.

Çə­ki­lən ciz­gi film­lə­ri­nin sı­ra­sı­nı iz­lə­mək üçün "Fəft­film"in rəs­mi say­tı­na da­xil ol­duq. Bu­ra­da rek­lam­da "Əri­yən ada", "Ən güc­lü kim­dir?", "Gə­lin bir­lik­də öy­rə­nək" ani­ma­si­ya film­lə­ri­nin ad­la­rı­nı gör­dük. Bun­lar­dan isə uşaq­la­rı­mız xə­bər­siz­dir. Bu gün in­ter­net re­surs­la­rı im­kan ve­rir ki, uşaq­lar Azər­bay­can ciz­gi film­lə­ri­ni iz­lə­sin. Am­ma bu­ra­da da əsa­sən so­vet döv­rün­də və döv­lət müs­tə­qil­li­yi­mi­zin ilk il­lə­rin­də çə­ki­lən ani­ma­si­ya film­lə­ri yer­ləş­di­ri­lib. İn­ter­net­də ye­ni gö­rü­nən isə "Azan­film"in Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi­nin si­fa­ri­şi ilə çək­di­yi bir ne­çə bö­lüm­lü "Əlif­ba" ciz­gi fil­mi­dir. Bu da ar­tıq əlif­ba­nı öy­rə­nən, ya­zıb-oxu­ma­ğı ba­ca­ran uşaq üçün ma­raq­sız­dır. 

Ye­ni is­teh­sal edi­lən film­lə­rin pay­taxt və böl­gə­lər­də fəa­liy­yət gös­tə­rən mə­də­niy­yət mər­kəz­lə­rin­də, ki­no­te­atr­lar­da küt­lə­vi ola­raq nü­ma­yiş olun­ma­ma­sı bir prob­lem­dir. Biz id­dia et­mi­rik ki, heç nü­ma­yiş olun­mur, olu­nur, am­ma məh­dud sə­viy­yə­də.

"On­lar­dan hə­qi­qə­tən də ge­niş ta­ma­şa­çı küt­lə­si­nin xə­bə­ri yox­dur"

Sə­nət­şü­nas Tə­ra­nə Əli­za­də "Ba­kı-Xə­bər"ə bil­dir­di ki, so­vet döv­rün­də çə­ki­lən hər bir ye­ni film SSRİ miq­ya­sın­da və so­sia­list öl­kə­lə­rin­də ke­çi­ri­lən film fes­ti­val­la­rı­na gön­də­ril­mə­miş­dən əv­vəl Azər­bay­can ta­ma­şa­çı­sı­na təq­dim edi­lir­di. Hət­ta, ye­ri gə­lən­də, ta­ma­şa­çı­nın da rə­yi ilə he­sab­la­şır­dı­lar: "Azər­bay­can döv­lə­ti ki­no is­teh­sa­lı­na bö­yük ma­raq gös­tə­rir. Bi­lir­si­niz ki, son il­lər xey­li bə­dii və ciz­gi fil­mi çə­ki­lib. Am­ma on­lar­dan hə­qi­qə­tən də ge­niş ta­ma­şa­çı küt­lə­si­nin xə­bə­ri yox­dur. Əv­vəl­lər film­lər çə­ki­lən­də bü­tün res­pub­li­ka bo­yu nü­ma­yiş et­di­ri­lir­di. Fil­mi əv­vəl­cə öz res­pub­li­ka­mı­zın və­tən­daş­la­rı ta­nı­yır­dı, son­ra onu dün­ya­ya təq­dim edir­di­lər. Ra­yon­lar­da, kənd­lər­də klub­lar, mə­də­niy­yət ev­lə­ri fəa­liy­yət gös­tə­rir­di, bu film­lər də ora­da nü­ma­yiş olu­nur­du. Bu gün film çə­ki­lir, an­caq ge­niş ic­ti­mai mü­za­ki­rə­yə ve­ril­mir. Bə­zi ki­no­te­atr­lar­da nü­ma­yiş et­di­ril­sə də, onu çox az ta­ma­şa­çı gö­rür. Bəl­kə də təb­li­ğat işi­nin zə­if ol­ma­sı ilə bağ­lı­dır. Xa­ric­də bir film çə­ki­lən­də gö­rür­sü­nüz ki, çə­ki­liş ərə­fə­sin­də onu nə qə­dər rek­lam edir­lər. Han­sı­sa bir ki­no­te­atr­da müa­sir ki­no gös­tə­ri­lir­sə, müt­ləq onun ge­niş təb­li­ğa­tı hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­li­dir ki, ta­ma­şa­çı bi­let alıb ona bax­sın. Gö­rür­sü­nüz, bə­zi film­lər təb­liğ edi­lən­də ona ta­ma­şa­çı axı­nı çox olur".

"Mo­ni­tor­lar va­si­tə­si­lə nü­ma­yiş et­dir­mək olar ki..."

Film­lə­ri­mi­zin bey­nəl­xalq fes­ti­val­la­ra çıx­ma­sı­nı, mü­ka­fat al­ma­sı­nı yük­sək də­yər­lən­di­rən T.Əli­za­də he­sab edir ki, heç ol­ma­sa o film­lər in­ter­net üzə­rin­dən ta­ma­şa­çı­la­ra təq­dim edil­sin: "Film ge­dib bey­nəl­xalq mü­ka­fat alıb öl­kə­yə qa­yı­dır. Bu çox yax­şı gös­tə­ri­ci­dir. An­caq bu fil­mi Azər­bay­can ta­ma­şa­çı­sı gör­mür. Dü­şü­nür ki, mə­nim gör­mə­di­yim film han­sı sə­viy­yə­də­dir? O, film­lə­ri in­ter­net üzə­rin­dən ax­ta­rır, onun qar­şı­sı­na film­lər tam va­ri­ant­da de­yil, mü­əy­yən his­sə­lər­lə çı­xır. Yə­ni in­ter­ne­tə fil­min han­sı­sa bir par­ça­sı­nı qo­yur­lar. Bu da onun­la bağ­lı­dır ki, fil­mi tam qoy­sa­lar, müx­tə­lif sayt­lar onu nü­ma­yiş et­di­rə­cək, bu da on­la­rın ba­za­rı­na tə­sir edə­cək. Dü­şün­mür­lər ki, təb­li­ğat la­zım­dır. Bə­zən bil­di­rir­lər ki, fi­lan film "Ni­za­mi" Ki­no Mər­kə­zin­də nü­ma­yiş et­di­ri­lir, ni­yə ge­dib bax­mır­sı­nız? Bu hal­da su­al ya­ra­nır: siz bu fil­mi ha­ra­da rek­lam et­di­niz ki, ta­ma­şa­çı onu gö­rüb ge­dib bax­ma­dı? Yax­şı olar­dı ki, bu film­lər heç ol­ma­sa Azər­bay­can Te­le­vi­zi­ya­sın­da nü­ma­yiş et­di­ril­sin ki, ta­ma­şa­çı­lar on­la­rı gör­sün. Azər­bay­can tu­rist­lər üçün açıq bir öl­kə­dir və bu­ra tu­rist axı­nı güc­lü­dür. Böl­gə­lə­ri­miz­də tu­rist­lər çox olur. Film­lə­ri mə­də­niy­yət mər­kəz­lə­rin­də, lap elə park­lar­da mo­ni­tor­lar va­si­tə­si­lə nü­ma­yiş et­dir­mək olar ki, tu­rist­lə­rin müa­sir ki­no­muz haq­qın­da tə­səv­vü­rü ol­sun. Ya­dım­da­dır ki, 2012-ci il­də El­xan Cə­fə­ro­vun Aqil Ab­ba­sın sse­na­ri­si əsa­sın­da çək­di­yi "Do­lu" fil­mi pay­taxt­la ya­na­şı, böl­gə­lər­də də çox uğur­la nü­ma­yiş et­di­ril­di. Ta­ma­şa­çı­nın be­lə bir film çə­kil­di­yin­dən xə­bə­ri ol­du. Bu gün çox ma­raq­lı film­lər çə­ki­lir, on­la­rın bir ço­xu­na bax­mı­şam. Te­le­vi­zi­ya­lar ai­diy­yə­ti qu­rum­lar­la ra­zı­lı­ğa gə­lib bu film­lə­ri küt­lə­vi nü­ma­yiş et­dir­sə, bu, ki­no təb­li­ğin­də bö­yük rol oy­na­yar­dı".

Uşaq­la­rı­mı­zın ciz­gi film­lər­mi­zə ba­xa bil­mə­mə­si­nə gə­lin­cə, sə­nət­şü­nas he­sab edir ki, mək­təb­li­lə­rin yay tə­til­lə­rin­də ki­no­te­atr­lar­da on­la­ra ciz­gi film­lər təq­dim et­mək olar: "Qış tə­ti­lin­də, yaz tə­ti­lin­də uşaq­la­ra ciz­gi film­lə­ri təq­dim et­mək olar. İl ər­zin­də üç-dörd ciz­gi fil­mi çə­ki­lir. Uşaq­lar isə bun­dan xə­bər­siz­dir. Odur ki, on­lar xa­ri­ci ciz­gi film­lər­lə ma­raq­la­nır. O ciz­gi film­lə­ri isə uşaq­la­rı­mız­da baş­qa tə­səv­vür­lər ya­ra­dır. Bir də ki, so­vet il­lə­rin­də çə­ki­lən ciz­gi film­lə­ri ilə müa­sir uşa­ğın diq­qə­ti­ni cəlb et­mək ol­maz. Bir ne­çə ciz­gi fil­mi var ki, uşaq ona ba­xır, qa­lan­la­rı isə ma­raq­sız gö­rü­nür ona. Heç ol­ma­sa ye­ni ani­ma­si­ya film­lə­ri ki­no­te­atr­lar­da gös­tə­ril­sin".

O qeyd et­di ki, həm bə­dii, həm də ani­ma­si­ya fil­mi sa­hə­sin­də ma­raq­lı iş­lər gö­rü­lüb, am­ma on­la­rın res­pub­li­ka üz­rə təb­li­ğa­tı zə­if­dir.     

"Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi tə­rə­fin­dən bi­zə ve­ri­lən si­fa­riş­lə­ri is­teh­sal edi­rik"

Mə­sə­lə­yə mü­na­si­bət bil­di­rən "Azan­film"in ic­ra­çı pro­düs­se­ri Emil İb­ra­hi­mov bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, təm­sil et­di­yi qu­rum yal­nız is­teh­sa­lat­la məş­ğul­dur, onun ya­yım, nü­ma­yiş hü­qu­qu yox­dur: "Biz təb­li­ğat işi ilə məş­ğul ol­mu­ruq. Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi tə­rə­fin­dən bi­zə ve­ri­lən si­fa­riş­lə­ri is­teh­sal edi­rik. Son­ra onu Döv­lət Film Fon­du­na təh­vil ve­ri­rik, mü­əl­lif hü­quq­la­rı və s. mə­sə­lə­lər­lə Pro­fes­sio­nal Ki­no­re­jis­sor­lar Gil­di­ya­sı məş­ğul olur. Son bir il­də Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi­nin si­fa­ri­şi ilə "Əlif­ba" ani­ma­si­ya fil­mi­ni çək­dik. Əv­vəl­cə onu 25 də­qi­qə­lik nə­zər­də tut­muş­duq. Son­ra mü­za­ki­rə­lər vax­tı bil­di­ril­di ki, uşaq 25 də­qi­qə bir ani­ma­si­ya­ya bax­sa yo­ru­lar, onu böl­mək la­zım­dır. "Əlif­ba"nı 5 ye­rə böl­dük. Bu gün də uşaq­lar ona ma­raq­la ba­xır. İn­di isə Ek­sü­pe­ri­nin "Ba­la­ca şah­za­də" əsə­ri əsa­sın­da ani­ma­si­ya fil­mi çə­ki­rik".

"Ar­tıq Ni­za­mi Ki­no Mər­kə­zin­də..."

Azər­bay­can Pro­fes­sio­nal Ki­no­re­jis­sor­lar Gil­di­ya­sı­nın rəh­bə­ri, ta­nın­mış ki­no­re­jis­sor, sse­na­rist Hü­seyn Meh­di­ye­vin isə möv­zu­ya ya­naş­ma­sı fərq­li­dir. Onun fik­rin­cə, ye­ni çə­ki­lən film­lər nü­ma­yiş et­di­ri­lir, ta­ma­şa­çı­nın on­lar­dan xə­bər­siz ol­ma­sı isə bu sa­hə­də rek­lam işi­nin zə­if qu­rul­ma­sı ilə bağ­lı­dır: "Ar­tıq Ni­za­mi Ki­no Mər­kə­zin­də son il­lər çə­ki­lən film­lə­rin nü­ma­yi­şi­nə baş­la­nıb, ta­ma­şa­çı­lar da ma­raq­la ba­xır. Düz­dür, küt­lə­vi şə­kil­də ol­ma­sa da, ara­bir te­le­kanl­lar­da da gös­tə­ri­lir. Te­le­ka­nal­lar ma­liy­yə və­ziy­yət­lə­ri həd­siz məh­dud ol­du­ğun­dan, ye­ni çə­ki­lən film­lə­ri alıb nü­ma­yiş et­di­rə bil­mir. Xa­ri­ci film­lə­rin küt­lə­vi nü­ma­yi­şi ilə bi­zim ki­no­nun nü­ma­yi­şi­ni mü­qa­yi­sə et­mək is­tə­yir­si­niz­sə, de­yim ki, on­lar­da çox, biz­də isə az film çə­ki­lir. Ki­no­nun sa­də­cə təb­liğ et­mək la­zım­dır ki, ona ta­ma­şa­çı axı­nı ol­sun. Gö­rür­sü­nüz, bə­zi kom­mer­si­ya film­lə­ri­ni nə qə­dər rek­lam edir­lər. Bu söz­süz ki, öz bəh­rə­si­ni ve­rir.

"Ya­rım­çıq xa­ti­rə­lər", "Do­lu", "Na­bat" ki­mi film­lər tək­cə sə­nət və və­tən­pər­vər­lik ba­xı­mın­dan yox, bü­tün mə­ziy­yət­lə­ri­nə gö­rə ta­ma­şa­çı­ya he­sab­lan­mış film­lər­dir. On­lar çox yax­şı film­lər­dir, sa­də­cə rek­lam­la­rı yox­dur. Bu film­lər rek­lam olun­mur, on­la­rı te­le­ka­nal­lar az gös­tə­rir. Bun­lar ha­mı­sı bir-bi­ri­nə bağ­lı olan mə­sə­lə­lər­dir".

"Çox az say­da ciz­gi fil­mi çə­ki­lir"

Ciz­gi film­lə­ri­nin uşaq­la­ra çat­dı­rıl­ma­ma­sı­na gə­lin­cə, H.Meh­di­yev qeyd et­di ki, ha­zır­da bu sa­hə­yə çox az ma­liy­yə və­sai­ti ay­rı­lır: "Biz­də, de­mək olar ki, çox az say­da ciz­gi fil­mi çə­ki­lir. Bu da bir­ba­şa ma­liy­yə ilə bağ­lı­dır. Yə­qin eşit­mi­si­niz, bu il ki­no­ya ay­rı­lan ma­liy­yə­ni məh­dud­laş­dı­rıb­lar, ki­no is­teh­sa­la­tı­na az pul ayı­rıb­lar. Fik­rim­cə, prob­lem ma­liy­yə ilə bağ­lı­dır. Ma­liy­yə ol­sa, bü­tün prob­lem­lər ara­dan qal­xar".

İra­də SA­RI­YE­VA