Məş­hur na­ğıl­la­rı­mı­za film çə­ki­liş­lə­ri - unu­dul­muş in­cə­sə­nət sa­hə­si...

Ra­fiq Yu­si­foğ­lu: "Na­ğıl film­lə­ri­nin uşaq­la­rın for­ma­laş­ma­sın­da ro­lu əvəz­siz­dir"

Ay­gün Bün­yad­za­də: "Bu sa­hə­də cid­di boş­luq var"
Tə­ra­nə Əli­za­də: "Na­ğıl film­lə­ri­nə bö­yük eh­ti­yac var"

Na­ğı­lı sev­mə­yən in­sa­na rast gəl­mək çə­tin­dir. Əgər be­lə­lə­ri var­sa, de­mək, uşaq saf­lı­ğı, hə­yə­ca­nı on­la­rın da­xi­li­ni bir­də­fə­lik tərk edib. Na­ğıl­lar in­sa­na qey­ri-adi əh­val, zən­gin xə­yal, qey­ri-adi fan­ta­zi­ya his­si ya­şa­dır. Na­ğıl­lar­da­kı xe­yir­lə şə­rin mü­ba­ri­zə­si, son­da ikin­ci üzə­rin­də  zə­fər ça­lın­ma­sı­nın ya­rat­dı­ğı əh­va­lı isə heç nə ilə əvəz et­mək ol­maz.

Bə­zən gö­rür­sən ki, in­san lap 60, 70 ya­şın­da da na­ğıl­la­ra qa­yı­dır, on­la­rı oxu­yur, per­so­naj­la­ra hə­səd və sev­gi his­si bəs­lə­yir. Nə­nə və ba­ba­la­rı­mız qo­ca çağ­la­rın­da da na­ğıl­la­rı nə­və­lə­ri­nə no­ğul ki­mi ye­di­rir. Bu o qə­dər gö­zəl bir hiss­dir ki...

Azər­bay­can na­ğıl­la­rı ol­duq­ca zən­gin, rən­ga­rəng, ma­raq­lı ha­di­sə və epi­zod­lar­la süs­lə­nib de­sək, bi­zə irad bil­di­rən ol­maz. Hər bir in­san na­ğı­la qa­yıt­ma­lı­dır. Unut­ma­yaq ki, na­ğıl­da bi­zim ta­ri­xi­mi­zin, adət-ənə­nə­lə­ri­mi­zin bir par­ça­sı ya­şa­yır. On­la­ra qa­yı­dan­da ye­ni­dən keç­mi­şə boy­la­nı­rıq. Bu na­ğıl­lar film­lər­də, vi­zu­al şə­kil­də öz ək­si­ni ta­pan­da bi­zim üçün da­ha ma­raq­lı gö­rü­nür. Na­ğıl qəh­rə­man­la­rı­nı ak­tyor­la­rın təq­di­ma­tın­da iz­lə­mək, ora­da­kı ha­di­sə­lə­rin vi­zu­al hə­yə­ca­nı­nı ya­şa­maq in­sa­na çox xoş olur.

Dün­ya ki­no­sun­da na­ğıl film­lə­ri­nə ol­duq­ca bö­yük yer ve­ri­lir. Qrim qar­daş­la­rı­nın na­ğıl­la­rı əsa­sın­da çə­ki­lən sil­si­lə film­lər o na­ğıl­la­rı in­san­la­ra da­ha da doğ­ma edir. Ümu­miy­yət­lə, na­ğıl film­lə­ri­nin uşaq­la­rın dün­ya­gö­rü­şü­nün for­ma­laş­ma­sın­da əhə­miy­yə­ti bö­yük­dür. Tər­bi­yə­vi mis­si­ya­sı­nı uğur­la hə­ya­ta ke­çi­rən na­ğıl film­lə­ri­nin tə­si­rin­də bö­yü­yən uşaq­la­rı­mız da­ha hu­ma­nist, ma­raq­lı dü­şün­cə­yə sa­hib olur.

Na­ğıl film­lə­rin­dən yaz­maq is­tə­yi­rik.

Azər­bay­can­da na­ğıl film­lə­ri­nin çə­kil­mə­si əsa­sən so­vet döv­rü ilə bağ­lı­dır. Bu­ra­da mər­hum ki­no­re­jis­sor Əli­sət­tar Ata­ki­şi­ye­vin əmə­yi­ni xü­su­si vur­ğu­la­ma­lı­yıq. Əli­sət­tar Ata­ki­şi­ye­vin nə­fəs ver­di­yi na­ğıl film­lə­ri­ni bu­gün­kü nə­sil­lər də bö­yük ma­raq­la iz­lə­yir.

So­vet­lər­dən qa­lan ma­raq­lı na­ğıl film­lə­ri...

Ə.Ata­ki­şi­ye­vin ek­ran­laş­dır­dı­ğı "Bir qa­la­nın sir­ri", "Qə­rib cin­lər di­ya­rın­da" ki­mi film­lə­ri, To­fiq İs­ma­yı­lo­vun "Mə­lik­məm­məd" na­ğı­lı­nın sü­je­ti əsa­sın­da ek­ran­laş­dır­dı­ğı "Əzab­lı yol­lar­la" na­ğıl film­lə­ri ol­duq­ca də­yər­li­dir.     

Onu da vur­ğa­la­yaq ki, so­vet il­lə­rin­də Azər­bay­can ki­ne­ma­toq­ra­fın­da na­ğıl film­lə­ri­nin is­teh­sa­lı­na mü­hüm əhə­miy­yət ve­ri­lib. 1959-cu il­də çə­ki­lən və 58 il­dir in­san­la­ra bö­yük zövq bəxş edən "Bir qa­la­nın sir­ri" fil­mi o il­lə­rin ya­di­ga­rı­dır. "Azər­bay­can­film" ki­nos­tu­di­ya­sı­nın is­teh­sa­lı olan uşaq, ma­cə­ra və fan­tas­tik janr­lar­da çə­kil­miş, ki­no ta­ri­xi­mi­zə dü­şən film-na­ğıl­da xal­qın əlin­dən tor­pa­ğı­nı və su­yu­nu al­mış aman­sız və qəd­dar hökm­da­ra qar­şı ka­sıb, la­kin na­mus­lu və qey­rət­li in­san­la­rın mü­ba­ri­zə­sin­dən da­nı­şı­lır. Film­də gös­tə­ri­lir ki, el gü­cü və xal­qın bir­li­yi, elm­lə gü­cün bir­li­yi şər üzə­rin­də zə­fər ça­lır, min­lər­lə ada­ma se­vinc, xoş­bəxt­lik bəxş edir. Film-na­ğıl Məm­məd­hü­seyn Təh­ma­si­bin "Çi­çək­li dağ" pye­si əsa­sın­da ek­ran­laş­dı­rı­lıb. Pye­sin əsa­sı­nı isə Azər­bay­can xalq na­ğıl­la­rı təş­kil edir.

Fil­min iş­çi adı "Qan­lı qa­la" ol­sa da, Mosk­va uşaq film­lə­ri­nin qan sö­zü ilə ad­lan­dı­rıl­ma­sı­na qar­şı çı­xıb.

1982-ci il­də re­jis­sor To­fiq İs­ma­yı­lo­vun çək­di­yi "Əzab­lı yol­lar" film-na­ğı­lın əsa­sı­nı şən ma­cə­ra­va­ri əh­va­lat təş­kil edir. Film ta­ma­şa­çı­la­rı xe­yir­xah ol­ma­ğa ça­ğı­rır.

Döv­lət­lər­dən bi­rin­də div­lər öl­kə­ni şər qüv­və­lər­dən qo­ru­yan üç sehr­li al­ma­nı oğur­la­yır. Hə­min al­ma­la­rı ax­ta­rıb tap­maq üçün şah oğ­lan­la­rı­nın üçü­nü də uzaq sə­fə­rə gön­də­rir. Bö­yük oğul Şah­məm­məd əy­lən­mək, şən­lən­mək hə­vəs­ka­rı­dır. Or­tan­cıl Xan­məm­məd ac­göz və tən­bəl­dir, ki­çik qar­daş Mə­lik­məm­məd isə ro­man­tik və xə­yal­pə­rəst­dir. Qar­daş­la­rın yo­lu uzun, təh­lü­kə­li və çə­tin olur. Am­ma fil­min so­nun­da on­lar hər cür çə­tin­lik­lə­ri ara­dan qal­dı­rır, güc­lü və xe­yir­xah olur­lar. Fil­min sse­na­ri mü­əl­li­fi Oq­tay Məm­mə­dov­dur.

1977-ci il­də çə­ki­lən "Qə­rib cin­lər di­ya­rın­da" film-na­ğıl  var-döv­lət ar­zu­su ilə ya­şa­yan ka­sıb kənd­li ba­la­sı - Qə­rib haq­qın­da söh­bət açır. Gün­lə­rin bi­rin­də gən­cin ar­zu­sun­dan xə­bər tu­tan cin­lər pad­şa­hı Ak­şad onu öz di­ya­rı­na də­vət edir və gən­cə çox­lu var-döv­lət ve­rə­cə­yi­ni bil­di­rir, am­ma bir şərt­lə: oğ­lan cin­lə­rə ta­xıl ək­mə­yi və çö­rək bi­şir­mə­yi öy­rət­mə­li­dir. Gənc ra­zı­lıq ve­rir. Be­lə­lik­lə, ilk ba­xış­da elə gö­rü­nür ki, o, məq­sə­di­nə ça­tıb, is­tə­yi­nə na­il olub. La­kin çox keç­mir ki, Qə­rib ev­lə­ri üçün da­rıx­ma­ğa, ana­sı­nı, sev­gi­li­si­ni tez-tez xa­tır­la­ma­ğa baş­la­yır. Yal­nız bu za­man o ba­şa dü­şür ki, dün­ya­da və­tən­dən əziz heç nə yox­dur və ola bil­məz. Film in­san ira­də­si­nin ye­nil­məz­li­yi, var-döv­lə­tin və­tə­ni, ai­lə­yə mə­həb­bə­ti əvəz edə bil­mə­yə­cə­yin­dən bəhs edir. Fil­min sse­na­ri mü­əl­li­fi Hik­mət Zi­ya, qu­ru­luş­çu re­jis­so­ru isə Ə.Ata­ki­şi­yev­dir.

Müa­sir ki­ne­ma­toq­ra­fi­ya­nın na­ğıl film­lə­ri­nə bi­ga­nə­li­yi...

Bu gün Azər­bay­can­da ki­ne­ma­toq­ra­fi­ya in­ki­şaf edir və döv­lət ki­no­nun in­ki­şa­fı­na la­zı­mi və­sa­it ayı­rır. Ar­tıq ki­no­nun tex­ni­ki prob­le­mi də ar­xa­da qa­lıb. Döv­lət bu mə­sə­lə­ni də həll edib. Bir­cə qa­lır ki­no­re­jis­sor­lar san­bal­lı film­lər çə­kib ta­ma­şa­çı­la­ra təq­dim et­sin. İn­sa­fən, son il­lər ma­raq­lı film­lər də çə­ki­lir. Bu ek­ran əsər­lə­ri bey­nəl­xalq fes­ti­val və mü­sa­bi­qə­lər­də iş­ti­rak edir, öl­kə­yə uğur gə­ti­rir. Bu film­lə­rin si­ya­hı­sı­na bax­saq gö­rə­rik ki, bu­ra­da uşaq film­lə­ri bir-iki də­nə­dir, na­ğıl film­lə­ri­nin isə heç ciz­gi­lə­ri be­lə yox­dur.

Na­ğıl film­lə­ri­nin çə­kil­mə­mə­si doğ­ru­dan da cid­di na­ra­hat­lıq do­ğu­rur. Ol­maz­mı çə­ki­lə­cək film­lə­rin pla­nı­na bu möv­zu­nu da da­xil et­sin­lər. Çün­ki yu­xa­rı­da qeyd et­di­yi­miz ki­mi, ki­fa­yət qə­dər ma­raq­lı na­ğıl­la­rı­mız var. Bu gün də öl­kə­də na­ğıl­çı ya­zı­çı­lar az de­yil. Am­ma hə­lə in­di­yə qə­dər bu möv­zu­da film çə­kil­mə­yib. Əs­lin­də, ha­zır­da müs­tə­qil şir­kət­lər də film çə­ki­liş­lə­ri­nə dəs­tək olur. Re­jis­sor­lar na­ğıl film­lə­ri ya­rat­maq üçün özəl sek­tor­dan da dəs­tək ala bi­lər. Bu, uşaq­la­rı­mı­za ol­duq­ca bö­yük töh­fə ola bi­lər.

"...Eh­ti­yac var"

Ta­nın­mış uşaq şai­ri, "Gö­yər­çin" jur­na­lı­nın baş re­dak­to­ru, pro­fes­sor Ra­fiq Yu­si­foğ­lu "Ba­kı-Xə­bər"ə bil­dir­di ki, bu gün ger­çək­dən na­ğıl film­lə­ri­nə bö­yük eh­ti­yac var: "Na­ğıl film­lə­ri­nin çə­kil­mə­si va­cib­dir. Uzun il­lər­dir uşaq­lar­la iş­lə­yən bir mü­tə­xəs­sis ki­mi de­yə bi­lə­rəm ki, bu­na bö­yük eh­ti­yac var. Na­ğıl film­lə­ri­nin uşaq­la­rın for­ma­laş­ma­sın­da ro­lu əvəz­siz­dir. Am­ma bil­mi­rəm nə üçün bu sa­hə­yə mü­ra­ci­ət edil­mir. Bəl­kə də bu, ma­liy­yə mə­sə­lə­si ilə bağ­lı­dır. Də­qiq bir söz de­yə bil­mə­rəm". 

"...Bu na­ğıl­la­rın hər bi­ri­ni fil­mə çe­vir­mək olar"

Ta­nın­mış uşaq ya­zı­çı­sı, bir sı­ra ma­raq­lı na­ğıl­lar mü­əl­li­fi Ay­gün Bün­yad­za­də də na­ğıl film­lə­ri­nin çə­kil­mə­si­nə tə­rəf­dar­dır. O bil­dir­di ki, hət­ta bu­nan­la bağ­lı Azər­bay­can Döv­lət Mə­də­niy­yət və İn­cə­sə­nət Uni­ver­si­te­ti­nin ki­no­re­jis­sor­luq fa­kül­tə­si­nin tə­lə­bə­lə­ri­nə də tək­lif ve­rib: "İna­nır­sı­nız qal­dır­dı­ğı­nız mə­sə­lə lap ürə­yim­dən ol­du. Fik­ri­miz ta­ma­mi­lə üst-üs­tə dü­şür. Xey­li müd­dət əv­vəl ba­cım oğ­lu­nun tə­lə­bə yol­daş­la­rı bi­zə gəl­miş­di. On­lar gə­lə­cə­yin ki­no­re­jis­sor­la­rı­dır. De­dim ki, ay uşaq­lar, bu gün bi­zim ki­no­da na­ğıl film­lə­ri ça­tış­mır, nə olar, heç ol­ma­sa bi­ri­niz gə­lə­cək­də na­ğıl film­lə­ri çə­kin. Mə­nim tək­li­fim, ide­yam çox xoş­la­rı­na gəl­di. Söz ver­di­lər ki, çə­kə­cək­lər. Am­ma hə­lə on­la­rın film çək­mə­yi­nə çox var. Gü­nü­mü­zün re­al­lı­ğı isə onu de­yir ki, na­ğıl film­lə­ri çə­kil­mir. Bu mə­ni çox na­ra­hat edir. Azər­bay­can xal­qı­nın çox zən­gin na­ğıl­la­rı var, bu na­ğıl­la­rın hər bi­ri­ni fil­mə çe­vir­mək olar. Bi­lir­si­niz ki, so­vet il­lə­rin­də çox gö­zəl na­ğıl film­lə­ri çə­ki­lir­di. "Bir qa­la­nın sir­ri"nə bu gün də ma­raq və sev­gi ilə ba­xı­rıq. "Mə­lik­məm­məd" na­ğı­lı əsa­sın­da çə­ki­lən "Əzab­lı yol­lar­la" fil­mi də ma­raq­lı­dır. Am­ma adı ilə ra­zı­laş­mı­ram, gə­rək elə "Mə­lik­məm­məd" də sax­la­yar­dı­lar. Bu da­ha yax­şı olar­dı. Bu na­ğıl film­lə­ri­nin hər bi­ri bö­yük ma­raq do­ğu­rur. So­vet il­lə­rin­də rus­lar öz­lə­ri nə qə­dər na­ğıl film­lə­ri çək­miş­di. Rus na­ğıl­la­rı əsa­sın­da çə­ki­lən bu film­lə­rə bu gün də ta­ma­şa edi­rik. O vaxt Yu­qos­la­vi­ya, Çe­xosl­va­va­ki­ya (Çe­xi­ya, Slo­va­ki­ya), Al­ma­ni­ya, Pol­şa­da nə qə­dər na­ğıl film­lə­ri çə­ki­lir­di bi­lir­si­niz? Həd­din­dən ar­tıq çox. Gö­rür­sü­nüz, bə­zi döv­lət­lər da­ğıl­dı, par­ça­lan­dı, am­ma o film­lər ya­şa­yır. On­la­rın öm­rü döv­lət­lə­rin öm­rün­dən çox ol­du. Sö­zü­mün ca­nı odur ki, çə­ki­lən film ya­di­gar qa­lır".

"Biz­də də na­ğıl film­lə­ri..."

A.Bün­yad­za­də qeyd et­di ki, özü də da­xil ol­maq­la, müa­sir uşaq ya­zı­çı­la­rı­nın çox­lu na­ğıl-he­ka­yə­si var. Bu he­ka­yə­lə­ri ol­duq­ca ma­raq­lı na­ğıl fil­mi­nə çe­vir­mə­yin müm­kün ol­du­ğu­nu de­yən A.Bün­yad­za­də he­sab edir ki, bu yön­də ad­dım at­maq is­tə­yən is­tə­ni­lən ki­no­re­jis­so­ra dəs­tək ol­ma­ğa ha­zır­dır: "Mən can­la-baş­la dəs­tək ver­mə­yə ha­zı­ram. Tə­ki na­ğıl film­lə­ri çək­mək is­tə­yən­lər ta­pıl­sın. Bu ya­zı­dan son­ra mə­sə­lə­yə ma­raq gös­tə­rən­lər ola bi­lər. Bu sa­hə­də cid­di boş­luq var. Tür­ki­yə­də də be­lə­dir. On­lar da na­ğıl film­lə­ri çək­mir­lər. Baş­qa möv­zu­la­ra mü­ra­ci­ət edir­lər. Am­ma Ru­si­ya­da gü­nü bu gün də na­ğıl film­lə­ri­nə bö­yük yer ve­ri­lir. Av­ro­pa­da stu­di­ya­lar var ki, on­lar xü­su­si ola­raq na­ğıl film­lə­ri çə­kir. Bu film­lər də bü­tün dün­ya­da bö­yük şöh­rət qa­za­nıb. Biz­də də na­ğıl film­lə­ri çə­kil­səy­di, yax­şı olar­dı".

"Ən azın­dan uşaq­la­rı­mı­zın diq­qə­ti­ni..."

Azər­bay­can Döv­lət Mə­də­niy­yət və İn­cə­sə­nət Uni­ver­si­te­ti­nin mə­zu­nu Tə­ra­nə Əli­za­də bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, bu gün bə­zi re­jis­sor­lar da­ha çox be­lə film­lər­dən­sə, ba­ya­ğı möv­zu­la­ra, şit gü­lüş do­ğu­ran film­lə­rə ma­raq gös­tə­rir: "Uşaq­la­rı dü­şün­mək hər bir sə­nət­ka­rın bor­cu­dur. Tə­əs­süf­lər ol­sun ki, biz­də bə­zən uşaq möv­zu­su ar­xa pla­na ke­çi­ri­lir. Ha­zır­da özəl sek­tor tə­rə­fin­dən çə­ki­lən film­lər lağ­la­ğı möv­zu­su­nu əha­tə edir. On­lar heç bir cid­di film çək­mək is­tə­mir. Hal­bu­ki, na­ğıl film­lə­ri çə­kil­sə, bu sa­hə­də olan boş­luq ara­dan qal­xar və o film­lər müs­tə­qil pro­dakş­nla­ra əməl­li-baş­lı şöh­rət gə­ti­rər. İna­nı­ram ki, hət­ta şir­kət­lər də bu film­lə­rə gö­rə ma­liy­yə və­sa­ti ayı­rar. Na­ğıl film­lə­ri­nə bö­yük eh­ti­yac var. Ən azın­dan, uşaq­la­rı­mı­zın diq­qə­ti­ni na­ğıl­la­rı­mı­za yö­nəlt­mək ba­xı­mın­dan yax­şı bir iş olar­dı. Lap bir ne­çə na­ğı­lın sü­je­ti əsa­sın­da ma­raq­lı na­ğıl fil­mi ya­rat­maq olar. Mə­nə elə gə­lir ki, bu ba­rə­də cid­di dü­şü­nül­mə­li­dir".

Na­ğıl film­lə­ri­nin çə­kil­mə­si, doğ­ru­dan da, uşaq­la­rı­mı­zın dü­şün­cə­sin­də bö­yük iz­lər bu­ra­xar. Bu film­lə­rə eh­ti­yac bö­yük­dür. Gö­rə­sən sə­si­mi­zə səs ve­rən­lər ta­pı­la­caq­mı?

İra­də SA­RI­YE­VA