Er­mə­ni ter­ro­ru və Qa­ra­bağ­la bağ­lı "Zən­gə­zur" ro­ma­nı ki­mi əsər­lər hə­lə ya­ran­ma­yıb...

El­çin Hü­seyn­bəy­li: "Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da ya­zı­lan əsər­lə­rin heç də ha­mı­sı mə­nim stan­dart­la­rı­ma ca­vab ver­mir"

Kə­nan Ha­cı: "Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da key­fiy­yət­li əsər çox az­dır"

Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı bü­tün za­man­lar­da ideo­lo­ji mü­ha­ri­bə­də ön cəb­hə­də olub de­sək ya­nıl­ma­rıq. Ədə­biy­yat ta­ri­xin bir par­ça­sı­nı ya­rat­maq­la və əks et­dir­mək­lə bə­ra­bər, həm də bö­yük tə­sir gü­cü­nə ma­lik­dir. Əl­bət­tə, sö­zün gü­cü onun da­şı­dı­ğı mə­nə­vi-ideo­lo­ji yü­kün çə­ki­si ilə öl­çü­lür.

Uzun il­lər­dir bəd­nam qon­şu­la­rı­mız və on­la­rın ha­va­dar­la­rı­nın təh­ri­ki ilə mü­na­qi­şə­yə, mü­ha­ri­bə­yə cəlb olun­mu­şuq. Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si­ni er­mə­ni baş­bi­lən­lə­ri, ter­ror­çu "Daş­nak­süt­yun" ideo­loq­la­rı baş­la­dıb.

Bü­tün dün­ya bi­lir ki, bu gün Azər­bay­can xal­qı həm mə­nə­vi, həm fi­zi­ki, həm də əra­zi­lə­ri­mi­zin iti­ril­mə­si ba­xı­mın­dan əziy­yət çə­kir. Bu zül­mü xal­qı­mı­za er­mə­ni­lər ve­rir.

Ədə­biy­ya­tı­mız xal­qın dər­di­ni, ic­ti­mai-si­ya­si mü­hi­ti­mi­zi, elə­cə də Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si ilə bağ­lı mə­sə­lə­lə­ri fakt­la­ra söy­kə­nə­rək bə­dii şə­kil­də ifa­də et­mə­li­dir. Yu­xa­rı­da de­di­yi­miz ki­mi, ədə­biy­ya­tın tə­sir gü­cü çox­dur. Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si ilə bağ­lı ya­zı­çı­lar da­ha çox söz de­yə bi­lər. Çün­ki on­la­rın ya­za­ca­ğı əsər­lə­rin bu prob­le­min bə­dii dil­də çat­dı­rıl­ma­sı­na bö­yük im­kan­lar açır. Ya­zı­çı sö­zü hə­mi­şə la­zım­dır. Hə­lə də in­san­la­rın ədə­biy­ya­ta, sö­zə ina­mı, eti­ba­rı var və ya­zı­çı sö­zü­nə ina­nır.

Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si ilə bağ­lı er­mə­ni­lər öz "hə­qi­qət­lə­ri­ni" dün­ya­ya car çə­kir və bu­nu bir çox hal­lar­da bə­dii ədə­biy­ya­tın di­li ilə çat­dı­rır­lar. On­lar ideo­lo­ji sa­hə­də biz­dən xey­li ön­də­dir. Tə­əs­süf ki, bu hə­qi­qət­dir.

Azər­bay­can ədə­biy­ya­tın­da er­mə­ni mə­sə­lə­si ilə bağ­lı ya­zı­çı­lar ya­zır, əsər­lər var, an­caq hə­lə dün­ya­nı tit­rə­dən elə bir əsər mey­da­na gəl­mə­yib ki, biz də er­mə­ni­lə­rin ca­va­bı­nı ve­rə bi­lək.

Er­mə­ni­lə­ri sus­dur­maq üçün əsər­lər ya­ra­dıl­ma­lı­dır. Bu əsər­lər er­mə­ni­lə­rə "sən sus" de­mək qüd­rə­tin­də ol­ma­lı­dır.

Qeyd et­di­yi­miz ki­mi, Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da əsər­lər ya­ra­nır. Bu əsər­lə­ri nə dün­ya­ya çı­xa­ra bi­li­rik, nə də öl­kə ic­ti­ma­iy­yə­tin­də ge­niş şə­kil­də təb­liğ edi­rik.

Bə­zən sa­də in­san­lar su­al ve­rir ki, Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da nə üçün əsər­lər ya­ran­mır? De­yən­də ki, əsər var, ya­zı­lıb, on­da ye­ni­dən su­al ve­rir­lər ki, bəs nə üçün bu əsər­lər­dən xalq xə­bər­siz­dir? Haq­lı irad­dır.      

"Zən­gə­zur" ro­ma­nı er­mə­ni­lə­rin üzü­nə vu­ru­lan sil­lə­dir...

Mə­lum­dur ki, er­mə­ni mə­sə­lə­si ilə bağ­lı ən də­yər­li əsər  ya­zı­çı Əy­yub Ab­ba­so­vun "Zən­gə­zur" ro­ma­nı­dır. Hə­lə bu sə­viy­yə­də əsər ya­ran­ma­yıb. "Zən­gə­zur" ro­ma­nı hər şey­dən əv­vəl XX əs­rin əv­və­lin­də­ki Zən­gə­zur ma­ha­lı­nın, onun sa­kin­lə­ri­nin ya­şam mən­zə­rə­si­dir. Bu­ra­da da­ha çox qa­ra, acı löv­hə­lər üs­tün­lük təş­kil edir: ka­sıb­çı­lıq, ac­lıq, sə­fa­lət, yox­sul­luq için­də üzü­lən ca­ma­at, ha­ki­miy­yət, tor­paq, var-döv­lət sa­hib­lə­ri­nin az­ğın­lı­ğı, ər­şə da­ya­nan zül­mü, heç bir əx­laq, öl­çü-bi­çi­yə sığ­ma­yan qu­dur­ğan­lı­ğı, ac­göz­lü­yü, hə­ris­li­yi, ha­rın­lı­ğı... Bu­ra­da er­mə­ni­lə­rin iç üzü açı­lır, Azər­bay­can xal­qı­nın ba­şı­na gə­tir­di­yi oyun­lar, bə­la­lar öz ək­si­ni ta­pır. Bə­dii bo­ya­lar­la öz ək­si­ni ta­pan hə­qi­qə­ti­miz çap olun­du­ğu dövr­də bö­yük mü­za­ki­rə­lə­rə, səs-kü­yə sə­bəb olub.

"Zən­gə­zur" ro­ma­nı "Azər­bay­can" jur­na­lı­nın 1956-cı il 2-ci sa­yın­da dərc olu­nub.

Bu ro­man haq­qın­da xalq şai­ri Nə­ri­man Hə­sən­za­də ya­zır: "...Mən Qor­ki İns­ti­tu­tun­dan ikin­ci təh­sil alıb gəl­dim, bi­zim ta­nış­lı­ğı­mız lap ca­van şa­ir olan vax­tım­dan, 1954-dən baş­la­yıb. Mən əs­gər­lik­dən şi­nel­də gəl­dim Ya­zı­çı­lar İt­ti­fa­qı­na, şe­ir oxu­duq, çı­xan­da Mir Cə­lal mə­nim­lə gö­rüş­dü. Biz­də rəh­mət­lik gö­zəl ya­zı­çı Əy­yub Ab­ba­sov va­rıy­dı, əv­vəl şa­ir idi, son­ra əvəz­siz iki­cild­lik "Zən­gə­zur" ro­ma­nı yaz­dı. Elə onun­la da ta­rix­də qal­dı. O da "Gənc­lik" nəş­riy­ya­tın­da şö­bə mü­di­ri idi. Mir­cə­lal mü­əl­lim de­di ki, "Əy­yub, Nə­ri­ma­nın şe­ir­lə­ri mə­nim xo­şu­ma gəl­di, onun ki­ta­bı­nı dərc elət­di­rin".

Onu da vur­ğu­la­yaq ki, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin sə­rən­ca­mı­na mü­va­fiq ola­raq "Zən­gə­zur" ro­ma­nı­nın nəş­ri hə­ya­ta ke­çi­ri­lib. Bu ro­ma­nın bu gün cə­miy­yət­də təb­liğ olun­ma­sı ol­duq­ca va­cib­dir.

Təd­qi­qat­çı­lar ya­zır ki, Ə.Ab­ba­so­vun "Zən­gə­zur" ro­ma­nı XX əs­rin əv­vəl­lə­rin­də Qaf­qaz­da baş ve­rən ha­di­sə­lər­lə pa­ra­lel təh­lil olu­nub, ədi­bin ta­ri­xi re­al­lıq­la­rı bə­dii təs­vir­lər­lə doğ­ru-düz­gün əks et­dir­di­yi, zən­gin dil, üs­lu­ba, ədə­bi is­te­da­da sa­hib ol­du­ğu fakt­lar­la açı­lıb. Zən­gə­zur qət­li­am­la­rı er­mə­ni­lə­rin azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı soy­qı­rı­mı si­ya­sə­ti­nin ən qan­lı sə­hi­fə­si idi və bu fa­ciə­lə­rin bə­dii sal­na­mə­si­ni ya­rat­maq mis­si­ya­sı­nı da ta­le hə­min dəh­şət­lə­ri şəx­sən ya­şa­mış zən­gə­zur­lu ya­zı­çı Ə.Ab­ba­so­va nə­sib edib. Ya­zı­çı Zən­gə­zur qə­za­sı­nın Şə­ki kən­din­də (in­di­ki Er­mə­nis­ta­nın Si­si­yan ra­yo­nu) dün­ya­ya göz açıb və bu qan­lı qır­ğın­la­rın, soy­qı­rım və de­por­ta­si­ya­nın can­lı şa­hi­di olub.

"Zən­gə­zur" ta­ri­xi ro­ma­nın­da er­mə­ni­lə­rin türk­lə­rə qar­şı soy­qı­rı­mı­nın ideo­loq və baş ic­ra­çı­la­rın­dan olan An­dro­ni­kin di­lin­dən de­yi­lən be­lə söz­lə­rin ki­tab­da ve­ril­mə­si Azər­bay­can so­vet ədə­biy­ya­tın­da na­dir cə­sa­rət nü­mu­nə­si sa­yı­la bi­lər: "Mü­səl­man kənd­lə­ri­nin bi­ri də sa­la­mat qal­ma­ma­lı­dır", "Tür­kü öl­dür­mək ci­na­yət de­yil, qəh­rə­man­lıq­dır, tür­kü öl­dür­mə­yən­lər mil­lət xai­ni­dir, öz­lə­ri öl­dü­rül­mə­li­dir." Ədə­biy­ya­tı­mız­da An­dro­nik, Njde, Dro, Ka­ro ki­mi qa­ni­çən er­mə­ni ge­ne­ral­la­rı­nın mən­fur si­ma­sı, türk-mü­səl­man qa­nı­na su­sa­yan vəh­şi­lik­lə­ri ilk də­fə bu ro­man­da açıq-ay­dın gös­tə­ri­lib.

Ta­ri­xə ki­çik eks­kurs et­dik ki, yad­da­şı­mı­zı tə­zə­lə­yək.

Azər­bay­can­da son il­lər mü­ha­ri­bə ədə­biy­ya­tın­dan çox da­nı­şı­lır. Söz­süz ki, ön sı­ra­nı İkin­ci Dün­ya Mü­ha­ri­bə­si­nə həsr edi­lən nəsr əsər­lə­ri tu­tur. Mü­ha­ri­bə­nin baş­lan­dı­ğı dövr­də də, sa­vaş bi­tən­dən son­ra da on­lar­la əsər ya­ran­dı. Bu əsər­lər Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı­na bö­yük uğur­lar gə­tir­di.

Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si ilə bağ­lı əsər­lə­rə gə­lin­cə, qeyd edir­lər ki, hə­lə mü­ha­ri­bə bit­mə­di­yin­dən, bu ba­rə­də bit­kin əsər or­ta­ya qoy­maq müm­kün de­yil. Bu fi­kir­lə bir­mə­na­lı ola­raq ra­zı­laş­maq ol­maz. Mü­ha­ri­bə don­du­rul­muş və­ziy­yət­də­dir və or­ta­da da əsər­lə­rin ya­ran­ma­sı üçün tu­tar­lı fakt­lar var. 

Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da ya­zı­lan əsər­lər...

Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nı iş­ğal edən Er­mə­nis­tan­la Azər­bay­can ara­sın­da baş­la­mış Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­sin­də atəş­kəs sə­nə­di­nin im­za­lan­ma­sın­dan uzun il­lər keç­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, hə­lə də ədə­biy­ya­tı­mız­da bu sa­hə­də oxu­cu­la­rın ürə­yin­dən ti­kan çı­xa­ran söz de­yil­mə­yib. Bu mü­ha­ri­bə nə­ti­cə­sin­də yüz­lər­lə in­san yurd-yu­va­sın­dan di­dər­gin düş­dü, fa­ciə ya­şa­dı və hə­lə də ya­şa­maq­da­dır. Əsir­lik­də olan, əsir­lik­dən qa­yı­dan on­lar­la in­san var ki, hər bi­ri­nin ta­le­yi bir ro­man möv­zu­su­dur.

Qa­ra­bağ­la bağ­lı ya­zı­lan əsər­lə­ri saf-çü­rük edən fi­lo­lo­gi­ya elm­lə­ri dok­to­ru, ədə­bi tən­qid­çi Va­qif Yu­sif­li­nin mət­bu­at­da dərc olu­nan fik­ri­nə gö­rə, Aqil Ab­ba­sın "Do­lu", Hü­seyn­ba­la Mi­rə­lə­mo­vun "Dağ­lar­da atı­lan gül­lə" ro­man­la­rı Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­si möv­zu­sun­da ya­ra­nan də­yər­li əsər­lər­dir: "An­caq ümu­mi­lik­də 1988-ci il­dən bu ya­na baş ve­rən­lə­ri, mü­ha­ri­bə­ni tam, dol­ğun şə­kil­də heç bir əsər­də gör­mü­rəm".

Qeyd edək ki, tən­qid­çi­lər he­sab edir ki, xalq ya­zı­çı­la­rı İsa Mu­ğan­na­nın "Qə­bi­ris­tan", Sa­bir Əh­məd­li­nin Qa­ra­bağ tri­lo­gi­ya­sı - "Axi­rət sev­da­sı", "Kef", "Ömür ura­sı", Şə­mil Sa­diq və Müş­fiq Xa­nın  "Ümid­lə­rin izi ilə", Hü­seyn­ba­la Mi­rə­lə­mo­vun "Ya­nan qar", Or­xan Fik­rə­toğ­lu­nun "Tək", Cin­giz Ab­dul­la­ye­vin "Əc­laf­la­rın qa­nu­nu", El­xan Elat­lı­nın "Cə­hən­nəm­dən gə­lən səs", Sər­dar Ami­nin "Qa­ra­to­yuq nəğ­mə­si", Ra­sim Qa­ra­ca­nın "Qa­ra­bağ De­ka­me­ro­nu", Sey­mur Bay­ca­nın "Qu­qark", El­çin Meh­rə­li­ye­vin "90-cı il­lər", Nü­şa­bə xa­nım Məm­məd­li­nin "Zən­gu­lə", Yu­sif Əh­mə­do­vun "Tor­pa­ğa tö­kü­lən qan", Za­ur Ab­dul­la­ye­vin (Aki­foğ­lu) ilk bə­dii əsə­ri olan "Qız və Qurd" və s. ki­mi ro­man­la­rı ədə­bi-ta­ri­xi mən­zə­rə­mi­zi əks et­di­rən bə­dii ör­nək­lər­dir.

"Qa­ra­bağ mə­sə­lə­si ilə bağ­lı xey­li say­da he­ka­yə..."

Ta­nın­mış ya­zı­çı-dra­ma­turq El­çin Hü­seyn­bəy­li "Ba­kı-Xə­bər"ə açıq­la­ma­sın­da Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da əsər­lər ya­zıl­dı­ğı­nı, la­kin on­la­rın ço­xu­nun elə də key­fiy­yət­li ol­ma­dı­ğı­nı bil­dir­di: "Ko­bud dil­də de­sək, hər han­sı bir ədə­bi məh­sul is­teh­sal edir­sən­sə, o key­fiy­yət­li ol­ma­lı­dır. Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da ya­zı­lan əsər­lə­rin heç də ha­mı­sı mə­nim stan­dart­la­rı­ma ca­vab ver­mir. Müx­tə­lif mü­na­si­bət­lə­ri, müx­tə­lif ba­xış­la­rı dü­şü­nən­də de­yə bi­lə­rəm ki, on­la­rın ço­xu oxu­cu­la­rın da stan­dart­la­rın­dan uzaq­dır. Sa­də­cə ola­raq Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da ki­fa­yət qə­dər əsər ya­zı­lıb. "Do­lu" əsə­ri­nə film də çə­ki­lib. Mə­nim yaz­dı­ğım "Ye­nə iki od ara­sın­da" əsə­rim də Qa­ra­bağ­na­mə­lər sil­si­lə­sin­dən­dir, Yu­sif Və­zir Çə­mən­zə­min­li­nin hə­ya­tı­na həsr olu­nub. Ey­ni za­man­da Qa­ra­bağ mə­sə­lə­si ilə bağ­lı xey­li say­da he­ka­yə, pyes, poe­ma və şe­ir­lər də ya­zı­lıb. İn­di on­la­rın ha­mı­sı­nın adı­nı si­zə bir-bir sa­da­la­ya bil­mə­rəm, am­ma əsər­lər var. Qa­ra­bağ elə bir möv­zu­dur ki, hə­mi­şə gün­dəm­də ol­ma­lı­dır. Mə­sə­lə­yə ya­naş­ma elə ol­ma­lı­dır ki, in­san­lar Qa­ra­bağ möv­zu­su­nu ye­ni for­ma­da an­la­sın­lar. Yə­ni möv­zu, məz­mun ye­ni ol­sun, ya­zıl­ma, çat­dı­rıl­ma for­ma­sı müx­tə­lif ol­sun. Şəx­sən mən te­le­vi­zi­ya­la­rı­mız­da Qa­ra­bağ­la, Xo­ca­lı, 20 Yan­var­la bağ­lı stan­dart kom­po­zi­si­ya­la­rı bə­yən­mi­rəm. 20 il­də ey­ni şe­yi gös­tər­mək ol­maz. İn­san­la­ra an­caq fa­ciə, "sən məğ­lub­san" fik­ri aşı­lan­ma­ma­lı­dır. Bi­zim 20 Yan­var, Xo­ca­lı ilə bağ­lı çox gö­zəl ör­nək­lə­ri­miz var. Ap­rel dö­yüş­lə­ri­ni hər kəs gör­dü. Mə­nə elə gə­lir ki, bu mə­sə­lə ilə bağ­lı təq­di­ma­tı düz­gün dü­şün­mək la­zım­dır".

"Bir ideo­lo­ji kon­sep­si­ya ol­ma­lı­dır. Ya­zı­çı­lar da on­dan çı­xış edə­rək əsər­lər ya­rat­ma­lı­dır"

"Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da ya­ra­nan əsər­lə­rin dün­ya­ya çı­xa­rıl­ma­sı sa­hə­sin­də də irə­li­də ol­ma­dı­ğı­mız" fik­ri­nə qüv­vət ve­rən E.Hü­seyn­bəy­li bil­dir­di ki, bə­li, er­mə­ni­lər təb­li­ğat mə­sə­lə­sin­də bi­zi qa­baq­la­yır. "Er­mə­ni­lə­rin təb­li­ğat ma­şı­nı hə­mi­şə iş­lə­yib. On­lar hə­mi­şə qa­baq­la­yı­cı ad­dım­lar atır və biz hə­mi­şə on­la­ra ca­vab ver­mə­yə ça­lı­şı­rıq. Sa­də­cə ola­raq bir mə­sə­lə­ni unut­ma­yaq: er­mə­ni­lər çox hə­ya­sız­dır. Hə­ya­sız­lıq­la­rı he­sa­bı­na irə­li ge­dib bi­zi qa­baq­la­yır­lar. Hə­mi­şə abır­lı adam hə­ya­sı­zın qar­şı­sın­da su­sur və ca­nı bo­ğa­zı­na yı­ğı­lan­dan son­ra ona ca­vab ve­rir. Bu ba­xım­dan, tə­bii ki, er­mə­ni­lər təb­li­ğat mə­sə­lə­sin­də biz­dən irə­li­də­dir" - de­yən E.Hü­seyn­bəy­li bil­dir­di ki, Qa­ra­bağ mü­ha­ri­bə­sin­dən əziy­yət çə­kən in­san ta­le­lə­ri var və bu haq­da əsər­lər ya­ra­nır.

Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, Xo­ca­lı fa­ciə­si qur­ban­la­rı ilə bağ­lı ya­zı­lı mən­bə­lər ki­fa­yət qə­dər­dir.

E.Hü­seyn­bəy­li­nin fik­rin­cə, bu mə­sə­lə­də kon­kret ideo­lo­ji kon­sep­si­ya, xətt ol­ma­lı­dır ki, qə­ləm adam­la­rı on­dan çı­xış edə­rək əsər­lər ya­rat­sın: "Bir ideo­lo­ji kon­sep­si­ya ol­ma­lı­dır. Ya­zı­çı­lar da on­dan çı­xış edə­rək əsər­lər ya­rat­ma­lı­dır".

"İn­di­ki gənc­lər o əsə­ri oxu­ma­lı­dır..."

Ta­nın­mış ya­zı­çı Kə­nan Ha­cı bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, müa­sir Azər­bay­can ədə­biy­ya­tın­da Qa­ra­bağ möv­zu­su ilə bağ­lı Ə.Ab­ba­so­vun "Zən­gə­zur" ro­ma­nı ki­mi bə­dii və ideo­lo­ji ba­xım­dan tə­sir­li əsər hə­lə ya­ran­ma­yıb. "Zən­gə­zur" ro­ma­nın­da baş ve­rən­lə­rin XX əs­rin son­la­rın­da ye­ni­dən tək­rar­lan­dı­ğı­nı qeyd edən K.Ha­cı bil­dir­di ki, vax­ti­lə bu ro­man ge­niş təb­liğ olun­say­dı, ba­şı­mı­za bu bə­la­lar gəl­məz­di: "Bu ro­ma­nı ye­ni­yet­mə­lik vax­tı oxu­muş­dum və mə­nə bö­yük tə­sir gös­tər­miş­di. Səhv et­mi­rəm­sə, o əsər bu ya­xın­lar­da ye­ni­dən nəşr olu­nub. İn­di xa­tır­la­dı­ğım qə­dər hə­min əsər­də An­dro­ni­kin də ob­ra­zı ya­ra­dıl­mış­dı. "Daş­nak­süt­yun" hə­rə­ka­tı­nın tö­rət­di­yi qan­lı əməl­lər hə­min əsər­də təs­vir olu­nub. Çox­dan oxu­du­ğum üçün unut­mu­şam, am­ma ümu­mi tə­əs­sü­rat hə­lə də qa­lır. O əsə­rin də ge­niş təb­li­ği­nə eh­ti­yac var. İn­di­ki gənc­lə­rin heç o əsər­dən xə­bə­ri yox­dur. Am­ma in­di­ki gənc­lər o əsə­ri oxu­ma­lı­dır. O ro­man­da təs­vir edi­lən ha­di­sə­lər ötən əs­rin so­nun­da ye­ni­dən tək­rar­lan­dı".

"Key­fiy­yət­li əsər çox az­dır"

K.Ha­cı çağ­daş ədə­biy­ya­tı­mız­da Qa­ra­bağ möv­zu­su­na həsr edi­lən əsər­lə­rin elə də çox ol­ma­dı­ğı­nı qeyd et­mək­lə ya­na­şı, bil­dir­di ki, er­mə­ni­lər bu mə­sə­lə­də bi­zi qa­baq­la­yıb, ora­da ye­ni-ye­ni əsər­lər ya­ra­nır. Bu mə­na­da biz də ak­tiv ol­ma­lı­yıq: "Bu möv­zu­nu qa­bart­dı­ğı­nız, gün­də­mə gə­tir­di­yi­niz üçün çox sağ olun. Qa­ra­bağ möv­zu­sun­da Azər­bay­can ədə­biy­ya­tın­da xey­li əsər ya­zı­lıb. An­caq mə­sə­lə bu­dur ki, key­fiy­yət­li əsər çox az­dır. Ha­di­sə­yə çev­ri­lən əsər yox­dur or­ta­lıq­da. Bir­cə Aqil Ab­ba­sın "Do­lu" ro­ma­nı­nı qeyd edə bi­lə­rəm. Kam­ran Nə­zir­li­nin "Dör­dün­cü mö­hür" ro­ma­nı müs­tə­qil­lik döv­rü ta­ri­xi­mi­zi, mü­ha­ri­bə də da­xil ol­maq­la, çox gö­zəl əks et­di­rir. Bu möv­zu­da az qa­la əli­nə qə­ləm alan ya­zır. Am­ma or­ta­lıq­da da heç nə yox­dur. El­çin Hü­seyn­bəy­li­nin "Əsir­lər" po­ves­ti var. Qa­ra­bağ sa­va­şın­dan bəhs edir. Mə­sə­lən, Şə­rif Ağa­ya­rın nəs­ri­ni de­yə bi­lə­rəm. Biz öz ədə­biy­ya­tı­mı­zı la­zı­mi sə­viy­yə­də təb­liğ edə bil­mi­rik".

İra­də SA­RI­YE­VA