Er­mə­ni­lər öz toy­la­rın­da bi­zim rəqs­lə­ri oy­na­yır, biz isə...

Za­ur Rza­yev: "Hət­ta toy­la­rın­da "Vağ­za­lı" da ça­lı­nır"

Fər­za­lı Ab­ba­sə­li­oğ­lu: "On­lar toy­la­rın­da məq­səd­li şə­kil­də Azər­bay­can mu­si­qi­si səs­lən­di­rir ki..."

Er­mə­ni­lər dün­ya­da o top­lum­lar­dan­dır ki, özü­nün nə mə­də­niy­yə­ti, nə ta­ri­xi, nə də döv­lət­çi­lik ənə­nə­si var.  Ta­ri­xən baş­qa xalq­la­ra ya­maq olan er­mə­ni­lər öz mə­də­niy­yə­ti­ni for­ma­laş­dır­maq üçün oğur­lu­ğa əl atıb. Hər xalq­dan bir ele­ment, bir də­yər mə­nim­sə­yən er­mə­ni­lər, əs­lin­də, heç nə­yə na­il ol­ma­yıb. Za­man-za­man türk mə­də­niy­yə­ti­nə, də­yər­lə­ri­nə, zən­gin mu­si­qi­si­nə sa­hib dur­ma­ğa cəhd gös­tə­rən er­mə­ni­lər ən bö­yük zər­bə­ni bi­zə vu­rub.

Da­im Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti in­ci­lə­ri­ni mə­nim­sə­mək­də ma­raq­lı olan er­mə­ni­lə­rin elə bir to­yu yox­dur ki, ora­da Azər­bay­can mu­si­qi­si səs­lən­mə­sin. Hər za­man öz xis­lə­ti­nə sa­diq qa­lan er­mə­ni­lər, Azər­bay­can tə­rə­fin eti­raz­la­rı­na bax­ma­ya­raq, öz toy­la­rın­da mil­li alət­lə­ri­miz­dən is­ti­fa­də edir, mah­nı­la­rı­mı­zı səs­lən­di­rir. Də­fə­lər­lə er­mə­ni toy­la­rın­da Üze­yir Ha­cı­bə­yo­vun "O ol­ma­sın, bu ol­sun" ope­ret­ta­sı­nın mu­si­qi­si, "Uzun­də­rə" rəq­si er­mə­ni mu­si­qi və rəq­si ki­mi təq­dim edi­lib. Bu gün er­mə­ni toy­la­rın­da "Uzun­də­rə" bəy-gə­lin rəq­si ki­mi qə­lə­mə ve­ri­lir. Azər­bay­can mu­si­qi­si­nin qiy­mət­li in­ci­lə­rin­dən olan xalq mah­nı­la­rı, rəqs­lə­ri və bəs­tə­kar mah­nı­la­rı er­mə­ni toy­la­rın­da mü­tə­ma­di ola­raq səs­lən­di­ri­lir. On­lar ək­sər toy­la­rı­nı "You­Tu­be" və di­gər in­ter­net re­surs­la­rın­da yer­ləş­di­rir. Bu­na isə bü­tün dün­ya ta­ma­şa edir.

Er­mə­ni to­yun­da "Vağ­za­lı"...

Mil­li mə­də­niy­yə­ti­miz bi­zim ən bö­yük is­ti­nad nöq­tə­miz­dir. Biz öz mə­də­niy­yə­ti­mi­zi bü­tün dün­ya­da təb­liğ edər­kən qar­şı­mı­za er­mə­ni ma­neə­lə­ri çı­xır. Azər­bay­can mə­də­niy­yə­tin­də ay­rı­ca ye­ri olan rəqs­lə­ri­miz öz gö­zəl­li­yi, fü­sün­kar­lı­ğı ilə in­san­la­rı hey­ran edir. Biz bu rəqs­lər­dən öz toy­la­rı­mız­da na­dir hal­lar­da is­ti­fa­də edi­rik. Yal­nız məc­li­sə aş gə­lən­də mil­li rəqs­lə­ri­miz­dən bi­ri səs­lə­nir. Am­ma er­mə­ni­lər toy­la­rı­nı baş­dan-aya­ğa Azər­bay­can mil­li rəqs­lə­ri üzə­rin­də qu­rur. İş o ye­rə ça­tıb ki, on­lar gə­li­ni "Vağ­za­lı" sə­da­la­rı al­tın­da məc­li­sə gə­ti­rir. "You­Tu­be"də bu­na nü­mu­nə ki­mi on­lar­la fakt var. "Vağ­za­lı-Mir­ze­yi" xal­qı­mı­zın ən qə­dim rəqs­lə­rin­dən bi­ri ki­mi ata evin­dən ər evi­nə kö­çən qız­la­rı­mı­zın uğu­ru­na ay­na tu­tub. "Vağ­za­lı" səs­lə­nən­də ana­lar köv­rə­lir, ata­lar qə­hər­lə­nir, gə­lin kö­çən qız hal­dan-ha­la dü­şür. "Vağ­za­lı" Azər­bay­can to­yu­nun sim­vo­lu ki­mi ta­ri­xə dü­şüb. Bur­da Azər­bay­can mu­si­qi­si­nin, adət-ənə­nə­si­nin, dü­şün­cə­si­nin ele­ment­lə­ri həkk olu­nub, ya­şa­yır.

Bu gün "Vağ­za­lı"nın er­mə­ni rəq­si ki­mi toy­lar­da təq­dim edil­mə­si, bu rəq­sin mü­şa­yiə­ti ilə gə­lin kö­çü­rül­mə­si "ənə­nə­si" bi­zi cid­di na­ra­hat et­mə­li­dir. Er­mə­ni­lər toy­la­rı­nı bü­tün dün­ya­da ya­yım­la­yır. Söz­süz ki, bu, dü­şü­nül­müş si­ya­sət­dir və er­mə­ni mək­ri­nin tər­kib his­sə­si­dir. Er­mə­ni təb­li­ğa­tı­na xid­mət edən bu mən­fi ten­den­si­ya bə­zən öz bəh­rə­si­ni ve­rir. Toy­la­rın­da bi­zim aşıq mu­si­qi­sin­dən, xalq mah­nı və rəqs­lə­rin­dən is­ti­fa­də edən er­mə­ni­lər utan­ma­dan "bu bi­zim mu­si­qi­dir" de­yir­lər...

Toy­la­rı­mız­da əc­nə­bi mu­si­qi...

Er­mə­ni­lə­rin təb­li­ğat ma­şı­nı ge­cə-gün­düz da­yan­ma­dan iş­lə­yir. On­lar bi­zim də­yər­lə­ri­mi­zi yağ­ma­la­maq­la, oğur­la­maq­la, öz ad­la­rı­na çıx­maq­la məş­ğul­dur. Bi­zim toy­lar­da isə mil­li rəqs­lə­ri­miz, mah­nı­la­rı­mız, bəs­tə­kar­la­rı­mı­zın yaz­dı­ğı toy mu­si­qi­lə­ri ar­xa pla­na ke­çir. Ək­sər toy­lar­da əc­nə­bi mah­nı­la­ra üs­tün­lük ve­ri­lir. Özü də bu mah­nı­la­rın mən­şə­yi bi­lin­mir. Ba­ya­ğı mətn­lər­dən iba­rət olan bu mah­nı­lar ol­duq­ca əca­ib səs­lə­nir. Zən­gin, bö­yük mu­si­qi mə­də­niy­yə­ti olan xal­qın to­yun­da mən­şə­yi qey­ri-mü­əy­yən olan mu­si­qi səs­lə­nir­sə və "hop-stop" oy­na­nır­sa, kə­nar­dan ba­xan bi­zə nə qiy­mət ve­rə bi­lər? Aşıq­dan, xa­nən­də­dən toy­da ba­ya­ğı mah­nı­lar oxu­maq tə­ləb olu­nur­sa, bə­zi xa­nən­də və aşıq­lar da bir par­ça çö­rək na­mi­nə toy yi­yə­si­nin tə­lə­bi­nə ra­zı­lıq ve­rir­sə, bu, dəh­şət­li mən­zə­rə ya­ra­dır. Biz əc­nə­bi mah­nı­la­rın əley­hi­nə de­yi­lik. O qə­dər yük­sək sə­viy­yə­li əsər­lər, mah­nı­lar var ki... Am­ma bi­zim­ki­lər sə­viy­yə­li­dən yox, sə­viy­yə­siz­dən ya­pı­şır. Bə­zi Azər­bay­can toy­la­rın­da "Vağ­za­lı" səs­lən­mir. Gə­li­ni "Men­del­son" mar­şı­nın sə­da­la­rı al­tın­da şad­lıq evi­nə gə­ti­rir­lər. Tə­əs­süf ki, bu səh­nə­lə­ri də in­ter­ne­tə yer­ləş­di­rib bi­zi "müa­sir dü­şün­cə­li" xalq ki­mi təq­dim et­mə­yə ça­lı­şır­lar. Öz mu­si­qi­miz kə­nar­da qa­lır və bun­dan da er­mə­ni­lər çox us­ta­lıq­la is­ti­fa­də edir. Nə­ti­cə­də "You­Tu­be"də Azər­bay­can mu­si­qi­si­nin er­mə­ni mu­si­qi­si ki­mi təq­dim edil­di­yi toy­lar, toy səh­nə­lə­ri yer­ləş­di­ri­lir.

Bu ya­xın­lar­da tə­sa­dü­fən bir er­mə­ni to­yu­na bax­ma­lı ol­dum. Ora­da bi­zim cid­di mu­si­qi­miz­lə ya­na­şı, ba­ya­ğı mah­nı­la­ra da yer ve­ri­lir­di.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Mü­əl­lif Hü­quq­la­rı Agent­li­yi er­mə­ni­lə­rin da­vam­lı ola­raq Azər­bay­can mə­də­ni də­yər­lə­ri­nə qar­şı hə­ya­ta ke­çir­di­yi əməl­lər­lə bağ­lı eti­raz bil­di­rib, bey­nəl­xalq qu­rum­lar­dan bu ha­la qar­şı təd­bir gö­rül­mə­si­ni tə­ləb edib. An­caq nə­ti­cə­si ol­ma­yıb. Biz öz işi­miz­də, er­mə­ni də öz işin­də­dir. Er­mə­ni xis­lə­ti­nin if­şa edil­mə­sin­də sə­nət adam­la­rı xü­su­si cəhd­lər gös­tər­mə­li­dir. Hət­ta bə­zi­lə­ri bu­na eti­raz et­mək əvə­zi­nə, er­mə­ni­lər­lə ey­ni səh­nə­ni bö­lü­şür. Bu, baş­qa ya­zı­nın möv­zu­su­dur.

"Bu­nun qar­şı­sı alın­ma­lı­dır"

Ta­nın­mış şa­ir Fər­za­lı Ab­ba­sə­li­oğ­lu bi­zim­lə söh­bə­tin­də bil­dir­di ki, er­mə­ni fit­nə­si nə­ti­cə­sin­də doğ­ma el-oba­sın­dan di­dər­gin dü­şüb. Er­mə­ni xis­lə­ti­nə də­rin­dən bə­ləd ol­du­ğu­nu de­yən şa­ir qeyd et­di ki, er­mə­ni­lər ta­ri­xən oğur­luq­la məş­ğul olub. "Er­mə­ni­lər hə­mi­şə oğ­ru olub. Dü­nə­nə ki­mi Qaf­qa­za aya­ğı dəy­mə­yən er­mə­ni­lər ha­va­dar­la­rı­nın kö­mə­yi ilə gə­lib tor­paq­la­rı­mız­da məs­kən sa­lıb. Bu az­mış ki­mi, son­ra tor­paq­la­rı­mı­za id­dia et­di­lər. Er­mə­ni sax­ta­kar­lı­ğı hər za­man olub və ola­caq da. Tor­paq­la­rı­mı­zı iş­ğal edib­lər, de­yir­lər ki, tor­paq­la­rı­nı iş­ğal et­mi­şik­sə, mə­də­niy­yə­ti­nə də əl uzat­ma­lı­yıq. Tə­əs­süf ki, er­mə­ni­lər bu gün mə­də­niy­yə­ti­mi­zə qar­şı be­lə möv­qe tu­tub. Bu mə­ni bir zi­ya­lı ki­mi çox in­ci­dir.

"Bi­zim mu­si­qi ru­hu­mu­zu əks et­di­rir"

Toy­la­rın­da Azər­bay­can mu­si­qi­si səs­lən­di­rir­lər. Çün­ki hə­mi­şə bi­zim mu­si­qi­mi­zə hə­səd­lə ba­xıb­lar. Öz­lə­ri­nin mu­si­qi­si yox­dur axı. On­lar toy­la­rın­da məq­səd­li şə­kil­də Azər­bay­can mu­si­qi­si səs­lən­di­rir ki, gu­ya bu on­la­rın mu­si­qi­si­dir. Bu­nu da bü­tün dün­ya­ya ya­yır­lar. Bu­nun qar­şı­sı alın­ma­lı­dır. Er­mə­ni hər xalq­dan bir də­yər mə­nim­sə­yib, özü­nün isə heç nə­yi yox­dur. Öz­gə atı­na mi­nən tez dü­şər. Gec-tez er­mə­ni mək­ri if­şa edi­lə­cək. Ya­lan ayaq tu­tar, am­ma ye­ri­məz. Bi­zim mu­si­qi  ru­hu­mu­zu əks et­di­rir, ora­da er­mə­ni nə­fə­si ola bil­məz. Dün­ya­da ağıl­lı adam­lar çox­dur və on­lar tü­kü-tük­dən seç­mə­yi ba­ca­rır. Er­mə­ni­lər öz­lə­ri öz­lə­ri­ni if­şa edir" - de­yə F.Ab­ba­sə­li­oğ­lu bil­dir­di.

O, həm­çi­nin, qeyd et­di ki, Azər­bay­can toy­la­rın­da mil­li rəqs­lə­ri­mi­zə, oyun ha­va­la­rı­mı­za ge­niş yer ve­ril­mə­li­dir. Ta­ri­xən mu­si­qi mə­də­niy­yə­ti­mi­zin toy­lar­da qo­run­du­ğu­nu de­yən şai­rin söz­lə­ri­nə gö­rə, biz öz mu­si­qi­mi­zə də­yər ver­sək, er­mə­ni də, gec-tez, öz id­dia­sın­dan əl çək­mə­li ola­caq.

"On­lar bir mil­lət ki­mi for­ma­la­şa bil­mə­yib"

Xalq ar­tis­ti Za­ur Rza­yev "Ba­kı-Xə­bər"ə bil­dir­di ki, gün­də­mə gə­tir­di­yi­miz möv­zu onun ya­ra­lı ye­ri­dir. Bir sə­nət­kar ki­mi er­mə­ni sax­ta­kar­lı­ğın­dan na­ra­hat ol­du­ğu­nu de­yən Z.Rza­ye­vin söz­lə­ri­nə gö­rə, er­mə­ni­lər hə­mi­şə bi­zə ya­maq olub: "Er­mə­ni­lər bi­zim mu­si­qi­mi­zi də, tor­paq­la­rı­mı­zı da öz ad­la­rı­na çıx­ma­ğa cəhd edir. "You­Tu­be"də toy­la­rı­nın vi­deo­su­nu qo­yur­lar. Hət­ta toy­la­rın­da "Vağ­za­lı" da ça­lı­nır. Er­mə­ni­lər bi­zim mə­də­niy­yə­ti­mi­zə id­dia­lı­dır. On­la­rın öz mə­də­niy­yə­ti ol­ma­dı­ğı üçün, biz­dən ör­nək gö­tü­rüb­lər. Türk mə­də­niy­yə­ti üzə­rin­də öz­lə­ri­nə mə­də­niy­yət qur­ma­ğa cəhd gös­tə­rir­lər. Mən o vaxt Er­mə­nis­tan­da çox ol­mu­şam. On­lar bi­zim mu­si­qi­yə hey­ran idi.  "Sey­gah" oxu­yur­dum, ağ­la­yır­dı­lar. Gür­cü­lər klas­sik, li­rik mah­nı­la­rı çox se­vir. Am­ma on­lar bi­zim mu­si­qi­lə­ri se­vir. On­lar bir mil­lət ki­mi for­ma­la­şa bil­mə­yib. Mil­lə­tin for­ma­laş­ma­sı üçün onun də­yər­lə­ri ol­ma­lı­dır. On­lar­da isə bu yox­dur".

"Bu bi­zim ya­ra­lı ye­ri­miz­dir"

Müa­sir Azər­bay­can toy­la­rın­da mil­li mu­si­qi­lə­rə de­yil, əsa­sən ba­ya­ğı mah­nı­la­ra, əc­nə­bi mu­si­qi­lə­rə yer ve­ril­di­yin­dən na­ra­hat olan Z.Rza­yev bil­dir­di ki, bu hər bi­ri­mi­zin ağ­rı­lı ye­ri­dir: "Toy­lar­da mü­ğən­ni­yə "oxu oy­na­yaq" de­yir­lər. Oxu­ma­ğa oy­na­maz­lar. Bi­zim saz, zur­na ki­mi mil­li mu­si­qi alət­lə­ri­miz var. Qar­mon və klar­net­də də gö­zəl el ha­va­la­rı ça­lı­nır. On­la­ra oy­na­sın­lar. Toy­lar­da mən­şə­yi bi­lin­mə­yən kü­çə mah­nı­la­rı oxu­nur. Ya da ki, disk­lə­ri qo­yub əc­nə­bi mah­nı­la­ra oy­na­yır­lar. Toy­da ata-ana­nın şə­rə­fi­nə gö­zəl şe­ir­lər de­yil­mə­li­dir, ağ­saq­qal­lar-ağ­bir­çək­lər xe­yir-dua ver­mə­li­dir, gö­zəl mu­si­qi­lər səs­lən­mə­li­dir. Bi­zim "Evi­mi­zə gə­lin gə­lir" "Toy" və s. ki­mi mah­nı­la­rı­mız var ki, on­la­rı biz toy­lar­da oxu­mu­şuq. Qa­dın qa­dın ki­mi oy­na­yar. Bi­zim gö­zəl ki­şi və qa­dın rəqs­lə­ri­miz var. Toy­la­rı­mı­zın ta­ri­xən öz ahən­gi, öz ni­za­mı olub. Biz bun­la­rı qo­ru­ma­lı­yıq, təb­liğ et­mə­li­yik. Çox ar­zu edər­dim ki, KİV-də bu mə­sə­lə­lə­rə xü­su­si yer ay­rıl­sın. Te­le­vi­zi­ya­lar­da ənə­nə­lə­ri­miz təb­liğ edil­mə­li­dir. Çün­ki ca­maa­tı­mız yax­şı tə­rə­fə meyl­li­dir. Toy­lar­da "Uzun­də­rə", "Tə­rə­kə­mə", "İn­na­bı", "Qo­çə­li" ki­mi gö­zəl rəqs­lə­ri­miz səs­lən­mə­li­dir. Qız­lar, qa­dın­lar "hop-stop" oy­na­ma­lı de­yil. Biz bu mə­sə­lə­yə diq­qət ye­tir­mə­li­yik".

İra­də SA­RI­YE­VA