Əkbər Qoşalı: "Başqa bir məqam isə ədəbi dərnəklərin..."
Hikmət Məlikzadə: "Dərnəklər nə zamanlarsa yeni imzalar yetişdirib"
Fəridə Ləman: "Dərnəklərin aktiv, işgüzar fəaliyyəti danılmazdır"
Ədəbi prosesə dəstək verən amillər, ümumilikdə bu istiqaməti yönləndirən faktorlardan biri zaman-zaman fəaliyyət göstərən ədəbi dərnəklər olub. Ədəbi dərnəklər ayrı-ayrı çağlarda ədəbiyyata müsbət təsir bəxş edib. Bilirsiz ki, hər zaman ədəbi dərnəklərdə yeni imzalar üzə çıxıb, bu imzalar ədəbiyyata xidmət edib. Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli simalarının iştirakı ilə təşkil edilən ədəbi dərnəklər gerçək bir ədəbiyyat evi rolunu oynayıb.
Bu gün də bəzi ədəbi dərnəklər var, fəaliyyət göstərir. Ancaq bir qədər onların rolu zəif görünür. Müşahidələr göstərir ki, bu dərnəklər, poeziya klubları ədəbi prosesə elə də dərindən nüfuz edə bilmir. Halbuki, zaman vardı ədəbi dərnəklərdə yetişən şair və yazıçıların bir əsəri ədəbi prosesin inkişafına təkan verir, onu sürətləndirirdi.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, bu gün ümumiyyətlə ədəbi dərnəyin mövcudluğu ədəbiyyata heç nə vermir. Çünki informasiya kommunikasiya texnologiyasının (İKT) inkişafı, texniki tərəqqi onların rolunu kiçildir. Qeyd edilənə görə, bu gün yazarlar ədəbi dərnəklərə getməkdənsə öz əsərlərini sosial şəbəkədə, saytlarda yayır, müxtəlif internet fordumlarda tanıdır. Bir qrup ədəbiyyatşünas hesab edir ki, ədəbi dərnəklər hansısa zaman üçün aktual olub. Yəni keçən illərdə şair və yazıçıların çap olunma problemi vardı. Onlar da ədəbi üfüqə çıxmaq yolunu dərnəklərə qoşulmaqda görürdü. Yəni onlar bu dərnəklərin xətti ilə çap olunur, imzalarını tanıdır, bununla da ədəbi aləmə daxil olurdu. Amma bu gün heç bir şair və yazıçının əsərini çap etdirmək, yaymaq barədə çətinliyi yoxdu.
Şair Əkbər Qoşalı "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, bu gün yazarlar ədəbi dərnəklərdən daha çox sosial şəbəkədən yararlanır və əsərlərini yayır. Onun sözlərinə görə, yazarların öz dünyalarına dalması, fikir və təcrübə mübadiləsi etməsi, habelə gənc istedadların üzə çıxması, ustad sözü eşitməsi baxımından o dərnəklər zamanında yararlı olub:"... Bu gün isə vəziyyət fərqlidi. Mən bu hal(lar)ı sosial şəbəkələrin genişlənməsi, paytaxt ədəbi mühiti ilə bölgələrin daha uyumlu şəkildə qaynayıb-qarışı bilmə imkanı, habelə fərqli axımlara məxsus yazarların bu fərqlilikləri daha çox sosial şəbəkələr və öz saytları üzərindən ictimailəşdirmələri ilə izah edərdim. Başqa bir məqam isə ədəbi dərnəklərin havasının müstəqil ədəbi birliklərə daşınması ilə bağlıdır. İndi bir çox gənclərin ustad gözü ilə gördüyü ünlü ədiblərimiz, ədəbiyyatşünaslarımız da sosial şəbəkələrdən yararlanır. Məmməd İsmayıl, Barat Vüsal, Ramiz Qusarçaylı, Rüstəm Behrudi və başqaları ilə, habelə respublika xaricindəki yazarlarla fərqli ünvanlardan, günün fərqli saatlarında, fərqli ovqatlarda fikir alış-verişində olma fürsəti varkən, gənclər təbii ki, bu fürsəti qaçırmazlar..."
Şair Hikmət Məlikzadə bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bu gün ədəbi dərnəklər ədəbiyyata xidmət etmək yolunu tutmayıb: "Dərnəklər nə zamanlarsa yeni imzalar yetişdirib. Bu gün şair və şeir bolluğudur - dərnəklər də naşıların əlindədir. Və ən əsası, sağlam və dürüst tənqid yoxdur. Ona görə hazırkı dərnəklər yeni imza kəşf etmək güclərini itirirlər. Təəssüf ki, ən populyar tənqidçi belə ədəbi tərif yazır, yalnız öz "badə dostu"nu tərif yağışına tutur. Belə halda, təbii ki, inkişaf olmayacaq. Açığı, hər ədəbi dərnək bir ədəbiyyat institutu təsiri bağışlamalıdır. Bilirsiz, vicdanlı tənqid gerçək söz adamlarını başına toplamalı, onları ədəbiyyat çəpəri ilə tanış etməlidir. Necə ki, sovet ədəbi tənqidi ədəbiyyat göydələninə görkəmli şairlər yığa bildi. Bugünkü cüzi ədəbi inkişaf kortəbii - həm də fərdi meyllərdən qaynaqlanır. Bu sahənin inkişafı üçün təkliflər etmək olar. Ancaq təklif və məsləhətlər çoxdur, fəqət deyilənlərə əməl olunacaqmı? Bax, əsas məsələ budur".
"Məhsəti "Şairlər Məclisi İctimai Birliyinin rəhbəri, şairə Fərdə Ləmanın fikrincə isə, ədəbi dərnəklərin fəaliyyəti vacibdir və onların inkişafına dəstək verilməlidir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan ədəbi mühitində tarixən və indi bir çox ədəbi məclislər fəaliyyət göstərmiş və indi də göstərir: "Bu ədəbi məclislər təkcə mərkəzdə deyil, bölgələrdə də geniş vüsət alıb. Bəzən məsafələr, bəzən müəyyən sədlər yazarları o ədəbi dərnəklər, məclislər ətrafında daha sıx birləşdirir. Qələm əhli də təbii ki, toxum kimi münbit bir yer axtarır və burada özləri təsdiqləyib geniş arenalara vəsiqə ala bilirlər. Etiraf edək ki,bu məclislərin zamana və məkana görə xidmətləri danılmazdı".
F.Ləmanin bildirdiyinə görə, son dövrlər bölgələrdə Azərbaycan Yazarlar Birliyinin zona şöbələri fəaliyyət göstərir. O qeyd etdi ki, buna qədər həmin ədəbi məclislər, dərnəklər təmannasız olaraq öz işlərini görüb, bu gün də görməkdədir:"Həmin məclislərdən ədəbi mühitə istənilən sayda professional yazarlar qoşulub. İndi həmin dərnəklərdən pərvəriş tapanların bəziləri o məclislərə rəhbərlik edir və çox şöhrətli qələm adamlarıdı. Bölgələrdə bu məclislərə sözün yaxşı mənasında bir aclıq var. Ədəbi müzakirələr, disputlar, yerli mətbuu orqanlar da bu mənada onlara dəstək verir. Ədəbi məclislər öz "məhsulları"nı zona şöbələrinə, onlar isə mərkəzə ötürür. Bu mənada bu dərnəklərin aktiv, işgüzar fəaliyyəti danılmazdı. Rəhbəri olduğum "Məhsəti "Şairlər Məclisi İctimai Birliyində mən bunların şahidiyəm. 2000-ci ildə əbədiyaşar Məhsəti Gəncəvinin adı ilə yaratdığımız bu məclisin ətrafında Azərbaycanımızın çox dəyərli, ziyalı xanımları toplaşdı. Məclis nəinki Azərbaycanda Türkiyədə, İranda tanındı və qarşılıqlı görüşlər keçirdik. İlk dəfə 1992-ci ildə Türkiyə və Azərbaycan şairlərinin şeirlərində ibarət "Məhsəti" almanaxını hazırladıq və çap etdirdik.Və bu dəyərli işlər indi daha da genişlənib,son vaxtlar bir çox antologiyalar çap edilir.Bunlar hamısı rəsmi qurumlara bir dəstəkdir və söz adamı özünü haradasa tapa bilir.
Mən bir məclis rəhbəri kimi bizim adımıza bölgələrdən, xarici ölkələrdən gələn hər kəsə təşəkkürümüzü bildirirəm. Çünki onların adına məclislər düzənləmişik, kitablarının təqdimatını keçirmişik, verilişlər hazırlamışıq. Bir də gözəllik ondadır ki, yerli məclislər bir-birilə qarşılıqlı görüşlər keçirir, üzvlər bir-birini yaxından tanıyır".
İradə SARIYEVA
