Sümük məsələsi
Yeni il qabağı arvad-uşağı götürüb getdim restorana. Kabab sifariş verdik, başladıq yeyib-içməyə. Gördüm balaca qızım sümükləri kağız paketə yığır. Biz yedikcə qız sümükləri yığırdı.
Xidmətçi gəlib boşqablarda sümükləri görməyəndə təəccüb etdi, amma heç nə soruşmadı. Biz yenə yemək sifariş verdik, yenə boşqabda sümükləri görməyən xidmətçi soruşdu:
- Bəs sümükləri hara atırsınız?
Mən də zarafatla cavab verdim ki, "yeyirik". Xidmətçi sual dolu nəzərlərlə mənə baxdı, amma dinmədi. Yenə yemək gətirdi, boşqablarda sümükləri görməyəndə soruşdu:
- Yəni siz o boyda qabırğaları yeyirsiniz?
- Yeyirik.
- Ola bilməz!
- Görürsən də, olur...
Qızım isə gülürdü. Xidmətçini sakitləşdirmək üçün "sirri" açdım:
- A kişi, narahat olma, sümükləri evdəki it üçün aparırıq...
Əncir yarpağı da olmayacaq
O gün televiziyaya baxıram, görürəm bir qadın müğənni demək olar lüm-lüt oxuyur. Yalan olmasın, görünməyən bir-iki yeri qalıb. Üzünü kloundan betər rəngləyən müğənni gah qurşaqdan aşağısını yellədir, gah sinəsini əsdirir. And olsun o bizi Yaradana, oxumağı-zadı da yoxdur. Oxuyan olsaydı, milyonlarla tamaşaçının qarşısında özünü o günə salmazdı ki!..
Evimizə gələn qonaq, deyəsən, müğənnini ilk dəfə görürdü, odur ki, dilləndi:
- Bunu kim boşayıb görəsən?
Soruşdum qardaş, bu nə sualdır verirsən? Dedi ki, bəs bilmirsən, kim ərindən boşanır, gedib çıxır ekrana, olur müğənni? Ərinin acığına...
- Müğənni olmaq üçün gərək səsin də olsun axı!
Qonaq başladı izah etməyə:
- İndi səsə-filana ehtiyac yoxdur. Qadınların bir balaca gözəllikləri oldusa, bəsdi. Kişi oxuyanlar isə toylardan qazandıqlarını ona-buna xərcləyirlər, çıxırlar ekrana. Heç bir çətinlik yoxdur.
Müsəlmanın o günü, yenə o gün televiziyaya baxırdım, yarıçılpaq oxuyan qadın müğənnilərdən biri dedi ki, "indi on doqquzuncu əsr deyil. Kim necə istəyir geyinə bilər". Onun sözlərindən belə çıxdı ki, iyirmi ikinci əsrdə ekrana, səhnəyə tamam lüt çıxacaqlar. Heç əncir yarpağından da istifadə olunmayacaq.
Bu operatorlar ki, var, Allahın bəlasıdırlar. Belə müğənniləri arxadan, qabaqdan, yandan iri planda göstərməkdən sonsuz zövq alırlar. Bilmirsən, qadın müğənninin orasına-burasına baxasan, yoxsa oxumağına qulaq asasan.
Belə yerdə adamın yadına bir iranlı zarafatı düşür. Hə, iranlı gözəl qadın görür, dözə bilmir, ona sataşır. Kişini tutub aparırlar polisə. Soruşurlar qadına niyə sataşdın? Kişi qadının gözəlliyini təsvir etməyə başlayır. Qurşaqdan aşağısını göstərmək üçün əli ilə böyük yumru dairə işarələyir. Kişini basırlar içəri, düz iki aydan sonra çıxır. Yeddi ildən sonra həmin kişi yenidən polisə gətirilir. Mömin polis kişini görən kimi əsəbiləşib qışqırır:
- Bu yaramazı nəinki türməyə salmaq, edam etmək lazımdır!
Kişi deyir ki, vallah-billah, bu dəfə qadına-filana sataşmayıb. Ticarətdə səhv etdiyindən polisə düşüb. Mömin polis dillənir:
- Məsələ onda deyil. Düz yeddi ildir mən namaz qılarkən əllərimi göyə qaldıranda, sənin o qadının qurşaqdan aşağısını təsvir etməyin yadıma düşür, namazım batil olur!
Mömin polisin sözü olmasın, qadınların ekrana, səhnəyə yarıçılpaq çıxmaları bəzi kişilərin ürəyindəndir. Bəlkə də qadın müğənnilər bunu yaxşı bilirlər. Amma vallah, ayıbdır, abır-həya yaxşı şeydir!
Reklam
Başınız sağ olsun, qalanlara Allah ömür versin, bir nəfər ölür, gedir o dünyaya. Uzaqdan musiqi, çal-çağır səsi eşidilir. Yaxınlaşır, görür burada kefdir. Musiqi bir tərəfdə, huri-qılmanlar bir tərəfdə, yemək-içmək bir tərəfdə. Quşlar cəh-cəh vurur. Gül bülbülü çağırır, bülbül də gülü. Xülasə, adam baxanda hayıl-mayıl olur. Soruşur ki, bura haradır, deyirlər cəhənnəmdir. Ömrünü bizlərə bağışlayıb gedən də fikirləşir ki, bu dünyada çox fırıldaq işlər görüb, onsuz da cənnətə gedə bilməyəcək, elə cəhənnəm də pis deyil. Odur ki, dillənir:
- Məni göndərin cəhənnəmə.
Arxasından bir təpik vurub atırlar cəhənnəmə. Görür paho, burada nə musiqi var, nə huri-qılmanlar, nə yemək-içmək, nə də quşların cəh-cəhi. Baxır ki, bədheybət inkir-minkirlər mizan-tərəzi qurublar, özlərinin də əllərində yekə-yekə toppuzlar kəsdiriblər bunun başının üstünü, haqq-hesab soruşurlar. Yalan danışsa, toppuzlar dəyəcək başına. Qorxa-qorxa heyvərə bir inkir-minkirdən soruşur:
- Bəs bura cəhənnəm deyil?
İnkir-minkir cavab verir:
- Özüdür ki, var!
Rəhmətlik soruşur ki, bəs haradadır o gördüyüm kef, huri-qılmanlar?..
İnkir-minkir daha qoymur kişi sözünü bitirsin, toppuzu təpəsinə ilişdirib, cavab verir:
- Ay bədbəxt, sənin gördüklərin reklam idi...
Hərənin öz yeri
Uzunqulaqla it təzəcə dostlaşmışdılar. "Can" deyib, "can" eşidirdilər. Aralarından su da keçmirdi. Bir gün it uzunqulağa dedi:
- Gəl, biz də torpağı əkib-becərək, ona-buna möhtac olmayaq.
Uzunqulaq anqırıb razılığını bildirdi, ancaq hər ehtimala qarşı soruşdu:
- Nə əkək, it qardaş?
- Məsələn, buğda.
Uzunqulaq fikrə getdi:
- Onda məhsulun torpağın üstünə çıxan hissəsi mənim olsun, kökü sənin, razısan?
İt hürərək razılığını bildirdi.
Buğdanı əkib-becərdilər, sünbül hissəsini uzunqulaq götürdü, kökünü də it. İt başa düşdü ki, uzunqulaq onu aldadıb. Öz-özünə fikirləşdi: "Borclu borclunun sağlığını istər".
O biri il uzunqulaq gəldi ki, it qardaş, gəl kartof əkək...
İt dostunun sözünü ağzında qoydu:
- Onda məhsulun torpağın üstünə çıxan hissəsi mənim olsun, altında qalan hissəsi də sənin, razısan?
- Razıyam - deyə uzunqulaq qulaqlarını şəkləyib bic-bic gülümsədi.
Əkdilər, becərdilər. İt yenə aldandığını görüb, əllərini göyə qaldıraraq dedi:
- Ay Allah, məni yaratmışdın, bəs uzunqulağı niyə yaradırdın, hə?! Məni ona möhtac etməsəydin, olmazdı?
Qeybdən bir səs gəldi:
- Sən belə işlərə qarışma, küçük! İtin it yeri var, uzunqulağın da uzunqulaq! Bildin?!
Kasıb pul tapdı...
Bir neçə il bundan əvvəlin söhbətidir. Olan-olmazımı toplayıb bir köhnə maşının pulunu yığmışdım. Özüm də kirayədə qalırdım. Pulu evdə qoyub gedəndə ürəyim düşürdü ki, ya qohum-qonşu götürəcək, ya da oğru-quldur gəlib aparacaq. Pul cəhənnəmə, arvad-uşağa zərər toxuna bilər.
Çox fikirləşdim, nə edim, nə etməyim, axırda qərara gəldim ki, aparım rayona, verim anama, bəlkə onun bir etibarlı yeri olsun, qoysun ora, saxlasın. Elə də etdim. Anam pulu görən kimi qışqırdı:
- Ə, bu qədər pulu haradan almısan?
Dedim ay ana, qorxma, qəpik-qəpik yığmışam. Vəzifəm yoxdur ki, rüşvət alam!
Handan-hana arvadın ürəyi üstünə gəldi, pulu götürüb qoydu çoxdan işlədilməyən köhnə bir samovarın içərisinə. Mən də arxayın qayıtdım şəhərə.
Aradan bir-iki ay keçdi, gördüm telefon aramsız zəng çalır. Dəstəyi götürdüm, anam idi. Ürəyim düşdü, dedim sən öl, pula nəsə olub. Heç demə, düz fikirləşmişəm. Anam həyəcanlı idi:
- Ay bala, durma gəl, pulun çürüyür!
Rayona gedib nə görsəm yaxşıdır? Həqiqətən pul şişmişdi, amma hələ çürüməmişdi. Gülmək məni tutdu, bir atalar məsəli yadıma düşdü: "Kasıb pul tapdı, qoymağa yer tapmadı".
Sözün qısası, getdim bir köhnə maşın aldım. Fikirləşdim ki, daha o boyda maşını oğurlaya bilməzlər. Maşın da nə maşın? Gündə bir hissəsi xarab olur, düzəltdirirəm. İndi qalmışam borcun-xərcin içində... Zibili sata da bilmirəm, canım qurtarsın. Amma ürəyim sakitdir ki, daha pulum yoxdur...
Kibrit Rəhim
Ona "Kibrit Rəhim" deyirlər. Yəqin fikirləşirsiniz ki, Rəhim bu adı necə qazanmışdır, eləmi?
O, baş idarədə çoxdan işləyirdi. İşlədiyi müddətdə neçə dəfə idarənin rəisi dəyişilib. Onların yaxşısını da görüb, pisini də. Hər rəis gələndə idarənin neçə işçisi işdən çıxarılıb, neçəsi də ərizə yazıb "öz xahişi ilə" getmişdi. Amma indiyədək rəislərdən heç biri Rəhimə gözün üstə qaşın var deməmişdi.
Bəli, Rəhimin oturduğu otaq siqaret çəkmək üçün ayrılan yerin yanında olduğundan, rəislər də hərdən siqaret çəkmək üçün həmin yerə gəlirdilər. Rəhim qapını azca aralı qoyurdu ki, ora gələnləri gözaltı da olsa nəzərdən keçirsin. Elə ki, rəis gəlib cibindən bir siqaret çıxartdı, Rəhim tez kibritini götürüb ona yaxınlaşırdı. Rəisin siqaretini bir andaca yandırırdı. Rəis də gülümsəyib razılıq əlaməti olaraq başını tərpədirdi. Beləliklə, Rəhimin hörmətcilliyi rəislərə çox xoş gəlirdi, xətrinə dəymirdilər.
İdarəyə təzə rəis gəlmişdi. Xeyli müddət keçsə də, təzə rəis siqaret çəkilən yerdə görünmürdü. "Deməli, təzə rəis siqareti kabinetində çəkir" fikri Rəhimə rahatlıq vermirdi.
Bir dəfə rəis ona iş tapşırmaq üçün yanına çağırdı. O, Rəhimə oturmaq təklif etmədən, bir siqaret çıxarıb damağına qoydu. Rəhim himə bənd imiş kimi tez kibriti çıxarıb yandırdı, əlini rəisin siqaretinə tərəf uzatdı. Elə bu vaxt rəisin dik ayağa qalxması ilə qışqırmağı bir oldu:
- A kişi, sən neynədin?!
Rəis yanmış bığını sığallayıb qəzəblə Rəhimə baxdı. Rəhim də çaşdığından yanan kibrit çöpünü zibil qabına atmaq əvəzinə qutusuna qoydu. O dəqiqə əlindəki kibrit qutusu alovlandı. Kibrit də yandı, əli də. Elə həmin an Rəhimin yadına düşdü ki, indiyədək siqaretlərini yandırdığı rəislərin axı, bığı yox idi.
Elə o vaxtdan onun adı "Kibrit Rəhim" qalıb...
Söz vermişdi...
Böyük idarələrin birində boyu hamıdan balaca, qulaqları yekə - belələrinə "palazqulaq" da deyirlər - arıq, sısqa bir oğlan vardı, adı Balaqədeş idi. Balaqədeş idarədə hərəni bir heyvana oxşadırdı. Bir gün şöbə müdiri Əliyusif camaatın içində Balaqədeşdən soruşdu:
- Balaqədeş, məni hansı heyvana oxşadırsan?
Balaqədeş cavab verdi:
- Səndən qorxuram, üz vurma, deyə bilmərəm.
- Qorxma, de.
Balaqədeş:
- Yox, deyə bilmərəm.
- Əşi, de.
- Onda qoy uzağa çəkilim, əsəbiləşib qulağımın dibinə bir qapazdan-zaddan ilişdirərsən.
- Balaqədeş, dedim ki, qorxma, sənə heç nə etmərəm.
- Mən indi sənin hansı heyvana oxşadığını deyəcəyəm. Sabah şənbə, o biri gün bazardır. Bir də iki gündən sonra işdə görüşəcəyik. Yəqin o vaxta qədər yadından çıxar.
- Balaqədeş, qorxma, de.
- Sən bilirsən hansı heyvana oxşayırsan? Uzunqulağın balasına!
Əliyusifin başına cin vurdu. Görün, Balaqədeş bu boyda adamı nəyə oxşadır! Balaqədeşin arxasınca qaçdı, amma çatmadı.
Balaqədeşin işçilərin hərəsini bir heyvana oxşatması xəbəri bir gün idarə müdirinə də çatdı. İclasların birində müdir Balaqədeşdən soruşdu:
- Eşitmişəm hərəni bir heyvana oxşadırsan? De görüm, özün nəyə oxşayırsan?
Balaqədeş irişə-irişə dilləndi:
- Hörmətli müdir, mən balaca sirk itləri var ha, onlara oxşayıram.
Hamı güldü. Müdir soruşdu:
- Elə isə de görüm, mən nəyə oxşayıram?
- Qorxuram işdən qovasınız, hörmətli müdir!
- Qorxma, qovmaram.
- Qorxuram, axı!
- Dedim ki, qorxma.
- Deyərəm ha, hörmətli müdir!
- Dedim ki, de.
- Hörmətli müdir, siz tülküyə oxşayırsınız!
İclasdakıların hamısını gülmək tutdu. Müdir Balaqədeşi iclasdan qovdu, amma işdən qovmadı. Söz vermişdi axı...
Ölsən yaxşıdır...
Bir tanışım küçədə mənə rast gəldi. Rəngi-rufu ağarmışdı. Elə bil, Allah eləməsin, ölüm ayağındaydı. Soruşdum "nə olub?" Dedi, uzun söhbətdir, gəl çəkilək bir kənara, hamısını danışım sənə.
Bir kənara çəkiləndən sonra tanışım başladı ki, bəs, gecə yuxu görüb. Dedim, noolsun? Hamı yuxu görür də. Tanışım ərz elədi ki, bu yuxu o yuxudan deyil. Yuxuda gördüm ki, ölmüşəm. Məni atıblar cəhənnəmə! Cəhənnəm, nə cəhənnəm! Hər tərəf od tutub yanır. Əvvəlcə mənə dedilər ki, gərək Qıl körpüdən keçəsən. Bir də baxdım ki, tükdən nazik uzun bir körpüdür, altından vulkan püskürür, ətrafa odlu palçıq axır. Körpünün də hər başında yeddibaşlı əjdaha dayanıb ağzından od püskürür. İndi gəl, keç bu körpüdən, görüm necə keçirsən. İstədim sivişib aradan çıxım, əllərində toppuz tutmuş inkir-minkirlərdən biri boynumun ardından yapışıb dilləndi:
- Buradan heç yerə qaça bilməzsən!
- Mənim təqsirim nədir, axı!
- Guya bilmirsən o dünyada nə hoqqalardan çıxmısan?
Yenə özümü qoydum bilməməzliyə. Gördüm mizan-tərəzi gətirdilər, sorğu-sual başlandı:
- De görüm, ayrı-ayrı vəzifələrdə işləyəndə xalqı niyə incitmisən?
İstədim deyəm "incitməmişəm", qorxdum mismar kimi çıxıntıları olan toppuzu vuralar başıma. Məcbur olub cavab verdim: "Qələt eləmişəm, p... yemişəm!"
İnkir-minkirlərdən lap bədheybəti dedi ki, "sən çox p...lar yemisən! İndi cavab ver!" Həmin o bədheybət inkir-minkir soruşdu ki, niyə o dünyada satqınlıqla, ondan-buna, bundan-ona deməklə məşğul olmusan? Yenə dedim, "qələt eləmişəm, bir də eləmərəm". İnkir-minkir dilləndi: "Onsuz da daha qələt eləyə bilməyəcəksən, çünki o dünyaya bir də qayıtmayacaqsan!"
Sonra məndən soruşdular: "Yaltaqlıq eləməsən ölərdin?" Dedim, "hə, ölərdim. Yaltaqlıq eləməsəm vəzifədə qala bilməzdim, pul-para qazana bilməzdim və sair və ilaxır". Elə bunu demişdim ki, inkir-minkir məni söydü: "İndi öl, köpəyoğlu!".
Xülasə, bu dünyada nə alçaqlıqlar eləmişəm, hamısını üzümə dedilər. Axırda qorxa-qorxa dilləndim:
- Əşi, onsuz da ölmüşəm də, ölmüş adamdan nə istəyirsiniz? Yekə bir inkir-minkirin səsi gəldi:
- Sən elə o dünyada ölü idin, a bədbəxt!
Yaxşıdır, yuxudan tez ayıldım. Yoxsa ürəyim partlayıb öləcəkdim...
Daha dözə bilmədim, cin vurdu təpəmə, dedim:
- Sənin kimi adamlar elə ölsələr yaxşıdır!
Xeyrəddin QOCA