Ölkəmizdə əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır, bu istiqamətdə layihə və proqramlar həyata keçirilməkdədir. Görülən işlər nəticəsində son 15 ildə Azərbaycanda 2 milyona yaxın yeni iş yerləri açılıb, işsizliyin səviyyəsi 5 faizə endirilib. Görülən işlərə baxmayaraq, orta yaşlı insanların işlə təmini məsələsində müəyyən narazılıqlar qalmaqdadır.
Belə ki, hər gün rastlaşdığımız müxtəlif iş elanlarında yaş həddinin 27-30 yaş arasında olması dolayısı ilə orta yaşlı iş axtaranların kənarda qalmasına xidmət edir. Bir çox hallarda şirkətlər, xidməti sektorlar, özəl müəssisələr orta yaşlı insanları işə götürmək istəmir. Bunun nəticəsində də əmək bazarında yaranan ayrı-seçkilik müəyyən yaş kateqoriyasına malik insanlarda böyük problemlər yaradır.
Qeyd edək ki, son zamanlar sosial şəbəkələrdə tez-tez müxtəlif iş elanları yerləşdirilir, fərqli vakansiyalar üzrə ümumi paylaşımlar edilir. Həmin elanlarda “maksimum 27 yaş limiti”nin qoyulması insanların narazılığına səbəb olur. Hətta bəzi hallarda şirkətdən, vəzifədən, hətta ştatdan asılı olmayaraq, yaşı 27-dən çox olan namizədlərin müraciət etməməsi haqqında bildiriş vurğulanır.
Maraqlıdır, sahibkarların bu tələbi qanunauyğundur?
Hüseyn Axundov: “Yaşla bağlı əmək bazarında diskriminasiya yaşanır”
Hüquqşunas Hüseyn Axundov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, yaşla bağlı əmək bazarında diskriminasiya yaşanır: “İş elanlarına fikir verəndə görürsünüz ki, əsasən gəncləri axtarırlar. Bir çox əlamətlərə görə – cinsə, bir çox hallarda yaşa, hətta xarici əlamətlərə görə fərq qoyurlar. Ümumi mənzərə onu göstərir ki, işəgötürənlər yaşlı adamları işə qəbul etməyə o qədər də meyilli deyillər. Elə ixtisaslar var ki, orada peşə ixtisası xüsusiyyətləri yaşdan daha önəmlidir. Elə iş yerləri də var ki, fiziki iş daha çox tələb olunur və orada cavan insanlara üstünlük verilməsini başa düşmək olar. Bununla belə, elə oturaq və ya intellektual işlər mövcuddur ki, orada yaş tələb etmək düzgün deyil. Ancaq tibbi yoxlanışdan keçərkən iş yerinin tələblərinə uyğun gəlməmək də ola bilər. Məsələn, iş üçün müraciət edənin eşitmə, görmə qüsuru, əsəb sistemində problem və s. ola bilər. Əgər şəxsin fiziki göstəriciləri işləməyə yararlıdırsa, yaşa görə tələb qoymaq düzgün deyil”.
Ekspert müasir dövrə uyğun olaraq kompüter və dil bilgiləri ilə bağlı tələbə nisbətən normal yanaşır: "Bəzən iaşə sektorunda çalışmaq üçün ofisiant axtarırlar. Ancaq dil bilgisi olmasını xarici qonaqların gəlişi ilə əsaslandırırlar. Hətta, taksi sürücüsünə də dil bacarığının olması tələb kimi qoyula bilir. Kompüter də müasir iş yerinin atributudur. Bu bilgiləri olmayan adamların işə qəbulunda problem ola bilir. Bu baxımdan bu tip tələblərin olması da anlaşılandır”.
Hüquqşunas onu da əlavə etdi ki, diskriminasiya ilə bağlı qəbul olunmuş normativ sənədlərdə, məsələn əmək elanları ilə bağlı tələblər sırasında işçinin yaşının, cinsinin və digər xüsusiyyətlərinin göstərilməsi qadağandır: “Ancaq istisna hallar var ki, orada yaş, cins göstərilə bilər. Bu, spesifik iş sahələrinə aiddir ki, orada yalnız müəyyən yaşa qədər işçilər tələb olunur. O cümlədən, hər hansı fiziki qüvvə ilə bağlı göstəricilər tələb olunan işlərdə tələblər qeyd oluna bilər. Amma ümumilikdə, hər kəsin görə biləcəyi işlərdə hər hansı işəgötürən tərəfindən yaşa, cinsə və digər xüsusiyyətlərə görə ayrı-seçkilik qoyulması birbaşa qadağandır”.
Hüquqşünas həmçinin iş elanı verən şirkətin öz adının və təklif etdiyi fəaliyyət sahəsinin mütləq göstərilməsinin vacibliyini bildirir: "Bu, qanunun tələbidir. Bəzən “Qadınlar tələb olunur” kimi elanlar verilir. Cinsə görə ayrı-seçkilik etmək qəti qadağandır. Təklif yalnız spesifik işlərlə bağlı olanda icazə verilə bilər. Məsələn, gecə növbəsi və ya yalnız qadınların əməyindən istifadə olunan istehsal sahəsinə aid edilə bilər. Həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün məhdudiyyət ola bilər. Ümumilikdə isə hər kəsin məşğul ola biləcəyi fəaliyyət növlərində hər hansı diskriminasiyanın olması qanunla qadağandır”.
Sahib Məmmədov: “İş elanlarında namizədlərə “27 yaşa qədər olmalıdır” tələbi qoyulması tamamilə qanunsuzdur.”
Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədovun fikrincə, normal qurum iş elanlarında niyə yaş limitinin vurğulanması anlaşılmazdır: “Bəzi qurumlar sanki kadr bankı deyil, gənclər təşkilatı yaradırlar. Onlara işçi lazımdır, yoxsa gənclər birliyi? Əvvəlki illərdə iş elanlarında daha çox peşəkarlığa görə tələb qoyurdular, bunu haradasa anlamaq olar. Amma maksimum yaş tələbi olaraq, xüsusilə, 27 yaş tələbi niyə olmalıdır? Hesab edirəm ki, bu cür elan verənlərin məqsədləri aydın deyil. Normal biznesdə belə məntiqdən uzaq tələblər yoxdur. Əksinə, elə peşəkar, ciddi, nüfuzlu biznes qurumları var ki, daha çox təcrübəli, idarəetmə qabiliyyəti olan qocaman işçilər axtarırlar. İş elanlarında namizədlərə “27 yaşa qədər olmalıdır” tələbi qoyulması tamamilə qanunsuzdur. Yaşa və cinsə görə məhdudiyyət yalnız qanunvericilikdə müəyyən olunmuş hallarda qoyula bilər, qalan hallarda bu, ayrı-seçkilik sayılır və məsuliyyət yaradır”.
Günel CƏLİLOVA
