“Məzunların bir hissəsi təhsil proqramının 43-73%-ni mənimsəmir”. Bu barədə Dövlət İmtahan Mərkəzinin ötən ilin yekunları ilə bağlı hesabatında qeyd olunub.
Bildirilib ki, test tapşırıqlarının təhsil proqramı çərçivəsində hazırlandığını və bu çərçivədən kənara çıxmadığını, qəbul imtahanında iştirak edənlərin məktəbin seçilən şagirdləri olduğunu nəzərə alsaq, belə qənaətə gəlmək olar ki, orta statistik məzun təhsil proqramının 43-73%-ni mənimsəmir. Bu isə ümumi təhsil müəssisələrimizin böyük qismində tədris prosesinin normal aparılmamasından, tələbkarlığın zəifliyindən, ən başlıcası isə müəllimlərin çoxunun peşəkarlıq səviyyəsinin aşağı olmasından və tədris prosesində yeni təlim üsulları və texnologiyalarından istifadə edə bilməməsindən irəli gəlir.
Maraqlıdır, məktəblərdə təhsil proqramının mənimsənilməməsinin səbəbi nə ilə bağlıdır? Problem dərs vəsaitləri ilə bağlıdır, yoxsa müəllimlər öz işinə səhlənkar yanaşır?
Kamran Əsədov: “Dərsliklərin ağır olması məktəblilərin qiymət göstəricisinə təsir edir, eyni zamanda…”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, hazırda ölkənin 4432 orta ümumtəhsil məktəbində 1,6 milyon şagird təhsil alır. Bir tədris ilində 85 minə yaxın məzun orta məktəbi bitirir: “Onlar arasında 9-cu sinif məzunlarının sayı isə 130 mindən çoxdur. Təbii ki, qiymətləndirməyə cəlb edilən məktəblilərin nəticələri təhsil müəssisələrinin keyfiyyətindən xəbər verir. Düzdür, bu sahəyə müxtəlif yanaşmalar var. 9 və 11-ci sinif buraxılış imtahanının nəticələri orta ümümtəhsil məktəbinin güzgüsü hesab edilir. Ancaq gözləntilər özünü doğrultmur. Onu da deyim ki, hələ də oxuma, yazma bacarığı olmayan məltəblilər var. Bu isə olduqca təhlükəli nəticədir. Qeyd edim ki, Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) imtahan iştirakçılarının 11 il ərzində əldə etdiyi biliyi yoxlayır. Bu zaman bilik və bacarıqların unudulması müşahidə edilə bilər. Təbii ki, bu normal haldır. Həmçinin, təqdim edilən test tapşırıqlarının ağırlıq səviyyəsi də özünü göstərir. Yəni orta bitirən bütün şagirdlər ali məktəb oxumaq istəmir. Bu kimi hallar istər-istəməz nəticəyə öz təsirini göstərir”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, müəllimlərin sertifikasiya prosesində iştirak edən pedaqoqların müəyyən bir hissəsi aşağı bal toplayıb. Biliyi zəif olan müəllim isə şagirdə heç nə öyrədə bilməyəcək: “Fənlərin tədrisi zamanı əksər müəllimlərin bilik və bacarıqları aşağıdır. Eyni zamanda, Azərbaycan təhsil sistemi bu gün repetitorluqdan asılıdır. Repetitor və hazırlıq kurslarının xidmətindən yararlanan şəxslərin tədris göstəriciləri yüksək olur. Bu prosesdən məhrum olanların isə nəticələri aşağı olur. Onu da deyim ki, ucqar ərazilərdə repetitorluq xidməti geniş yayılmadığı üçün göstəricilər aşağı olur. Həmçinin, dərsliklər öyrədici funksiyanı yerinə yetirmir. Məktəblilər repetitor və hazıqlıq kursu olmadan həmin dərslikləri mənimsəyə bilmir. Dərsliklərin ağır olması məktəblilərin qiymət göstəricisinə təsir edir. Təhsilin idarəolunmasında qeydə alınan boşluqlarda bu sahəyə öz təsirini göstərir. Bunun aradan qaldırılması mümkündür. Hesab edirəm ki, DİM və müstəqil qurumlar ildə bir dəfə hər sinif üzrə monitorinq keçirməlidir”.
Vüsalə Ağabəyli: “Şagird 11 il oxuduğu məktəb və dərsliklər əsasında deyil, DİM-ə aid tapşırıqlar toplusu, əlavə vəsaitlər əsasında imtahan verirsə, o zaman məktəblərin nə önəmi var?”
Təhsil eksperti Vüsalə Ağabəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bu problemin ən böyük səbəbi Dövlət İmtahan Mərkəzi ilə Elm və Təhsil Nazirliyinin birlikdə və eyni məqsəd üçün çalışmamasıdır: “Məktəb dərslikləri əksər hallarda Dövlət İmtahan Mərkəzinin tərtib etdiyi testləri əhatə etmir. Şagird 11 il oxuduğu məktəb və dərsliklər əsasında deyil, DİM-ə aid tapşırıqlar toplusu, əlavə vəsaitlər əsasında imtahan verirsə, o zaman məktəblərin nə önəmi var? Elə bu səbəbdəndir ki, hazırda orta təhsil dəyərsiz vəziyyətdədir. Bu məqamda müəllimi, şagirdi qınaya bilmərik. Elm və Təhsil Nazirliyinin orta məktəblər üçün təklif etdiyi dərsliklər nəzərdə tutulan təhsil proqramını tam ödəməlidir və ən əsası, bu dərsliklər əsasında Dövlət İmtahan Mərkəzi test tapşırıqları tərtib etməlidir. Sistemsiz və fərqli istiqamətlərə şaxələnmiş fəaliyyət bu cür yanlış nəticələr verir”.
Günel CƏLİLOVA
