Qərb enerjiyə dair sanksiyalarda “üçüncü tərəf köməkçiləri”ni diqqətdə saxlayır
"Rosneft" Rusiyanın neft nəhəngidir və Qərb tərəfindən Rusiya-Ukrayna müharibəsi üzərinə tətbiq edilən sanksiyaların əsas hədəflərindən biridir.
Reuters-in məlumatına görə, 6 oktyabr 2025-ci ildə Rusiyanın “Sibir Light” markalı xam nefti, ölçüsü 105 340 ton olmaqla, Novorossiysk limanından “Kayseri” tankerilə Gürcüstanın Kulevi terminalına göndərilib.
Gürcüstan hökuməti bildirir ki, tanker, onun sahibi - yükü göndərən və alan tərəflər beynəlxalq sanksiya siyahılarında yer almırlar və limana daxil olmazdan əvvəl gömrük və nəqliyyat nəzarəti həyata keçirilib.
Beynəlxalq səviyyədə, xüsusilə ABŞ-ın və Qərbin sanksiya rejimində - üçüncü tərəf ölkələr və aktorlar Rusiyanın sanksiyalardan yayınmasına kömək edirlərsə, hədəflənə bilərlər.
Sanksiya rejimləri adətən belə qurulub: birbaşa hədəf (məsələn, Rusiyanın neft sektoru) və sonra “yardımçıların” - daşımaçıların, liman operatorlarının, bankların - hədəf alınması. Gürcüstanın ölkə olaraq tam sanksiyaya məruz qalması nadir haldır.
Məsələn, "Office of Foreign Assets Control" (OFAC, ABŞ) və digər sanksiya orqanları “blocking sanctions” (bloklama sanksiyaları) və “secondary sanctions” (ikinci dərəcəli sanksiyalar) vasitəsilə müəyyən subyektləri, gəmi və gəmi operatorlarını hədəfləyib.
Gürcüstan hökumətinin bəyanatı göstərir ki, həmin “Kayseri” tankeri və onun sahibi sanksiya siyahısında deyil və gömrük nəzarəti həyata keçirilib. Bu fakt sanksiya tətbiqini çətinləşdirir.
Əgər yükün mahiyyəti, yəni Rusiyadan idxal edilən neftin mənşəyi, daşıma yolu, gömrük prosesləri - sanksiyaları qəsdən yayındırmaq məqsədi daşıyırsa, Gürcüstan tərəfdən bu prosesdə iştirak (bilinçli əməkdaşlıq) sanksiya risqini artırar.
Amma hazırda açıq sübutlar yoxdur ki, Gürcüstan özü “qəsdən” Rusiyanın sanksiya sistemindən yayınmasına kömək edib - hökumət belə iddiaları rədd edib. Bu isə sanksiyaların tətbiqini praktik olaraq çətinləşdirir.
Qərb siyasətində bir ölkəni tam bloklamaq (bütün ticarət əlaqələrinə qadağa qoymaq) adətən son vasitədir - bölgədə siyasi və iqtisadi sabitlik risqləri də nəzərə alınır.
Nəticə etibarı ilə nəzəri olaraq bəli, Gürcüstanla bağlı Qərb tərəfindən sanksiya tədbiri görmək mümkündür, amma onun praktik şəkildə ehtimal olunan forması ölkə sanksiyası deyil, daha çox müəyyən şirkətlərə, gəmilərə, limana, operatorlara və banklara yönəlik spesifik tədbirlər ola bilər.
Hansı halda konkret sanksiya tədbiri reallaşa bilər?
Əgər sübut olunarsa ki, Gürcüstan limanı və ya terminalı (məsələn, Kulevi) Rusiyadan sanksiya altındakı nefti qəbul edib və bu prosesdə gömrük, inşaat, prosedur baxımından qeyri-şəffaflıq var, bu halda Qərb sanksiyavericiləri həmin liman operatorunu, limanın sahibini, ya da gəmiyə xidmət göstərən broker şirkətini hədəfləyə bilər.
Məsələn, gəmi operatoru və ya sığortaçısı ABŞ-Aİ sanksiya siyahısındadırsa və həmin gəmi Gürcüstan limanına giribsə - bu halda həmin limanla əməkdaşlıq edən banklar vətəndaşlara münasibətdə məsuliyyət altına düşə bilər.
Gürcüstan hökuməti əməkdaşlıq edərsə (məsələn, məlumat təqdim edər, nəqliyyat-logistika zəncirini açıq edər) - risq azalır. Əks halda, hədəflənmiş sanksiyaların sayı arta bilər.
Gürcüstan Qərblə əlaqələri, NATO və AB ilə münasibətləri və Rusiyadan asılılığı balanslamağa çalışır. Bu cür əməliyyatlar - Rusiyanın neft marşrutlarını diversifikasiya etməsi və Gürcüstanın idxaldan asılılığını azaltmaq istəyi - geosiyasi baxımdan da əhəmiyyətlidir. Reuters-in yazdığına görə, bu əməliyyat həm Rusiyanın sanksiyalardan yayınma cəhdidir, həm də Gürcüstanın daxili enerji bazarını genişləndirmə niyyətidir.
Qərb üçün də bu cür hallar “sanksiyaların effektinin zəifləməsi” risqini yaradır - əgər Rusiyanın məhsulları üçüncü ölkələrdə ara marşrutlar əldə edirsə, sanksiya rejimi mənasını itirə bilər. Buna görə də Qərb enerjiyə dair sanksiyalarda “üçüncü tərəf köməkçiləri”ni diqqətdə saxlayır.
Akif NƏSİRLİ
