Fransa, Almaniya və Böyük Britaniya ABŞ prezidenti Donald Trampın Avropanı Rusiya ilə gələcək müqavilələrdən kənarlaşdıra biləcəyindən ehtiyat edərək, Ukrayna ilə bağlı vahid Avropa danışıqlar formatı yaratmağa çalışır.
"The New York Times" qəzetinin Avropa rəsmilərinə istinadən verdiyi məlumata görə, Paris və Berlin artıq ortaq Avropa mövqeyinin hazırlanmasında liderliyi ələ alıblar. London isə Tramp administrasiyası ilə münasibətlərində fəsadların yaranacağından ehtiyat edərək müzakirələrdə daha ehtiyatla iştirak edir.
Avropa ölkələri Rusiya ilə Ukrayna arasında danışıqlar baş tutacağı təqdirdə, ABŞ-ın əsas rol oynayacağını düşünürlər. Eyni zamanda, Avropa rəsmiləri hesab edirlər ki, Ukraynanın gələcəyi və Rusiya ilə münasibətlər barədə razılaşma Avropa təhlükəsizliyinin yalnız Vaşinqtona həvalə edilməsi üçün çox vacibdir.
Avropa ölkələrinin əsas məqsədi danışıqlarda iştirakı təmin etmək və Rusiya-Amerika sazişinin Avropa maraqlarını nəzərə almadan bağlanmasının qarşısını almaqdır. Eyni zamanda, Brüssel hesab edir ki, müxtəlif diplomatik təşəbbüslər bir-biri ilə rəqabət aparmamalıdır.
E3 kimi tanınan Fransa, Almaniya və Birləşmiş Krallıq özlərini Ukraynanı dəstəkləyən Avropa danışıqlar qrupunun əsas hissəsi hesab edirlər. Bu üç ölkə həmçinin Kiyevlə bağlı gələcək hərbi və müdafiə zəmanətləri variantları hazırlayan "könüllülər koalisiyası"nın əsas üzvləridir.
Eyni zamanda, Avropa rəsmiləri Polşa, İtaliya və Skandinaviya ölkələrinin müzakirələrə cəlb edilməsinin vacib olduğunu və Aİ-nin məlumatlandırılaraq prosesdə birbaşa iştirak etməli olduğunu düşünürlər. Bəzi ölkələr, əsasən də Baltikyanı ölkələr və Macarıstan Fransa və Almaniyanın ümumavropa maraqlarını təmsil edəcəyinə tam etibar etmirlər.
Həmçinin Avropa ölkələri Moskvanın ciddi danışıqlara hazır olduğunu göstərən əlamətlərin olmamasından narahatdırlar. Qeyd olunur ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin ən azı Donbas üzərində tam nəzarəti ələ keçirməkdə israr edir.
Avropa liderlərinin Moskva ilə müstəqil şəkildə əlaqə qurmaq cəhdləri isə hələlik heç bir əhəmiyyətli nəticə verməyib. İyun ayında Fransa, Almaniya və Böyük Britaniya nümayəndələri Moskvada Ukrayna üzrə məsul Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinlə görüşüblər. Bundan başqa, Avropa Şurasının prezidenti António Kosta da Rusiya nümayəndələri ilə ayrıca bir diplomatik kanal açmağa çəhd edib. Lakin Rusiya tərəfi bu təşəbbüslərə tənqidi reaksiya verir. Qaluzin üç Avropa ölkəsinin "Ukraynanı Rusiyaya qarşı müharibəni davam etdirməyə sövq etdiyini" bildirib.
Fransa prezidenti Emmanuel Makron da öz növbəsində bildirib ki, danışıqlar başlayanda avropalılar danışıqlar masasına oturmalı olacaqlar. Almaniya kansleri Fridrix Merts isə qeyd edib ki, Fransa, Almaniya və Britaniya Ukraynanın birbaşa xahişi ilə hərəkət edirlər. O bildirib ki, üç ölkə arasında əməkdaşlıq məntiqlidir, çünki onlar böyük Avropa dövlətləridir və Kiyevin hərbi dəstəyinə əhəmiyyətli töhfə verirlər. Merts bildirib ki, danışıqlar başlayanda Avropa Birliyini kimin təmsil edəcəyinə qərar veriləcək.
Digər tərəfdən, avropalı siyasətçilər Moskva ilə birbaşa ünsiyyət kanalının olmamasının Avropanın mövqeyini zəiflədə biləcəyindən ehtiyatlanırlar. Avropa Xarici Əlaqələr Şurasının direktoru Mark Leonard 2022-ci ildə münaqişənin başlamasından bəri belə kanalların olmamasını "demək olar ki, cinayətkarcasına vəzifə borcunu yerinə yetirməmək" adlandırıb. Alman təhlükəsizlik üzrə ekspert Norbert Röttgen isə hesab edir ki, Moskva hazırda Qərbi bölməkdə maraqlıdır və Vaşinqton vasitəsilə Avropa ilə qarşılıqlı əlaqədə olmağa çalışır.
Avropalı diplomatlar həmçinin Vaşinqton və Moskvanın 2025-ci ildə Avropa ölkələrinin iştirakı olmadan müzakirə etdiyi Amerikanın 28 maddəlik razılaşma planı ilə bağlı vəziyyətin təkrarlanmasını istəmirlər. Keçmiş alman diplomatı Hans-Dieter Lukas bildirib ki, Avropa bir daha özünü "arxa planda" görməməlidir. "Avropalıların kartları var, amma biz onlarla ağıllı oynamalıyıq", - deyə o bildirib.
Tahir TAĞIYEV
