Hər il vqustun 15-də Hindistan Müstəqilliyinin 80-ci ildönümünü qeyd edir. Bu, 1,4 milyard hindistanlı və dünyanın hər yerində olan Hindistanın dostları üçün qürurlu bir gündür. Hindistanın Azərbaycandakı səfiri kimi mənim üçün bu əlamətdar gün həm də Hindistanın keçdiyi möhtəşəm inkişaf yoluna və kökləri tarixə dayanan, mədəniyyətlə zənginləşən və müasir əməkdaşlıqla getdikcə daha da möhkəmlənən Hindistan və Azərbaycan xalqları arasındakı davamlı dostluq münasibətlərinə nəzər salmaq imkanıdır.
Müstəqillikdən səkkiz onillik sonra Hindistan özünə güvənən, dinamik və dünya ilə fəal qarşılıqlı əlaqədə olan bir ölkə kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Yeni müstəqillik əldə etmiş, yoxsulluq, savadsızlıq və inkişaf problemləri ilə üzləşən ölkədən Hindistan dünyanın əsas iqtisadiyyatlarından birinə, aparıcı texnoloji gücə, canlı demokratiyaya və qlobal gündəmin formalaşmasında getdikcə daha mühüm rol oynayan ölkəyə çevrilib.
"Azadlıqdan Yeni Hindistana"
Hindistan 1947-ci ildə müstəqillik əldə edən zaman gənc dövlət qarşısında böyük çətinliklər dayanırdı. Yoxsulluq geniş yayılmışdı, infrastruktur məhdud idi, milyonlarla insan təhsil, səhiyyə və əsas xidmətlərə çıxışdan məhrum idi. Bununla belə, Hindistan demokratiya, plüralizm, konstitusionalizm və inklüziv inkişaf yolunu seçdi.
Bu yol nə hamar, nə də asan olub. O, nəsillərlə hindistanlının dözümlülüyü və arzuları sayəsində davam etdirilib. Hindistanın demokratik institutları dərin sosial və iqtisadi dəyişikliklər baş verdiyi onilliklər ərzində öz dayanıqlığını qoruyub. Yüz milyonlarla vətəndaşın iştirak etdiyi seçkilər dünyanın ən böyük demokratiyasının əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilib.
Bu gün Hindistan dünyanın ən sürətlə inkişaf edən əsas iqtisadiyyat mərkəzlərindən biridir. Ölkənin transformasiyası infrastruktur, istehsal, xidmətlər, kənd təsərrüfatı, maliyyə inklüzivliyi və rəqəmsal bağlantı sahələrində mühüm irəliləyişlərlə müşayiət olunub. Hindistanın iqtisadi inkişaf hekayəsi getdikcə daha çox imkanlar, innovasiya və sahibkarlıqla səciyyələnir.
Ən diqqətçəkən dəyişikliklərdən biri Hindistanda orta təbəqənin genişlənməsi və gənclər üçün yeni imkanların yaradılmasıdır. Vaxtilə öz əhalisini ərzaqla təmin etməkdə çətinlik çəkən ölkə bu gün ərzaq, əczaçılıq məhsulları, avtomobillər, informasiya texnologiyaları və müxtəlif sənaye məhsullarının əsas istehsalçısı və ixracatçılarından biridir.
İnkişaf təməllərinin qurulması
Hindistanın transformasiyası infrastruktur sahəsində də aydın görünür. Müasir avtomobil yolları, xüsusi yük dəhlizləri, genişləndirilmiş hava limanları, limanlar, metro sistemləri və yeni logistika şəbəkələri şəhərləri, qəsəbələri və kəndləri görünməmiş sürətlə bir-birinə bağlayır.
Transformasiya rəqəmsal sahədə də eyni dərəcədə nəzərə çarpır. Hindistan milyonlarla insanı formal maliyyə sisteminə cəlb edən dünyanın ən böyük rəqəmsal ictimai infrastruktur sistemlərindən birini yaradıb. Rəqəmsal ödənişlər, Aadhaar əsaslı identifikasiya infrastrukturu və Vahid Ödənişlər İnterfeysi (UPİ) hindistanlıların xidmətlərə çıxışını, əməliyyatlar aparmasını və iqtisadiyyatda iştirakını əsaslı şəkildə dəyişib.
Bu rəqəmsal transformasiya yalnız texnologiya ilə bağlı deyil. Bu, həm də inklüzivliklə bağlıdır.
Bu gün kənddə yaşayan kiçik sahibkar minlərlə kilometr uzaqda olan müştəridən rəqəmsal ödəniş qəbul edə bilər. Fermer mobil telefon vasitəsilə məlumat və maliyyə xidmətlərinə çıxış əldə edə bilər. Şagird onlayn təhsil resurslarından yararlana bilər. Texnologiya getdikcə imkanların genişləndirilməsinin mühüm vasitəsinə çevrilir.
Yaşıl inqilabdan bilik iqtisadiyyatına
Hindistanın inkişaf hekayəsi həm də elmi nailiyyətlər tarixidir. Yaşıl İnqilab Hindistana ərzaq çatışmazlığının öhdəsindən gəlməyə kömək edib. Ali təhsilin genişlənməsi Hindistanın inkişafına və qlobal bilik iqtisadiyyatına töhfə verən alim, mühəndis, həkim və digər mütəxəssislərdən ibarət nəsillər yetişdirib.
Bu gün Hindistan informasiya texnologiyaları, əczaçılıq, biotexnologiya, kosmik tədqiqatlar və qabaqcıl istehsal sahələrində mühüm mərkəzdir. Hindistanlı alim və sahibkarlar süni intellekt, kvant texnologiyaları, yarımkeçiricilər, biotexnologiya, bərpa olunan enerji və kosmik tədqiqatlar kimi qabaqcıl sahələrdə fəaliyyət göstərirlər.
Vaxtilə məhdud resurslarla inkişaf etdirilən Hindistanın kosmik proqramı bu gün milli qürur və beynəlxalq heyranlıq mənbəyidir. Uğurlu “Chandrayaan” missiyaları, Mars Orbiter Missiyası və “Aditya-L1” Günəş missiyası Hindistanın kosmik elm və texnologiya sahəsində artan imkanlarını nümayiş etdirir.
Hindistanın kosmos yolunda əldə etdiyi nailiyyətlər xüsusilə ilhamvericidir, çünki bu yol daha geniş milli fəlsəfəni əks etdirir: texnologiya son nəticədə cəmiyyətə xidmət etməlidir.
İnklüziv innovasiya
Hindistanın texnoloji transformasiyası inklüzivliyə güclü diqqətlə müşayiət olunur.
Dövlət proqramları bank xidmətləri, sığorta, mənzil, sanitariya, təmiz yanacaq, elektrik enerjisi, içməli su və səhiyyəyə çıxışı genişləndirib. Rəqəmsal ictimai xidmətlərin genişləndirilməsi vətəndaşların dövlətlə əlaqəsini cəmi bir nəsil əvvəl təsəvvür edilməsi belə çətin olan şəkildə asanlaşdırıb.
Hindistanın təcrübəsi göstərir ki, inkişaf və innovasiya cəmiyyətin yalnız kiçik bir hissəsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Texnologiya əlçatan, münasib qiymətli və inklüziv şəkildə hazırlanarsa, sosial transformasiyanın güclü vasitəsinə çevrilə bilər.
Bu fəlsəfə Hindistanın inkişaf tərəfdaşlıqlarına yanaşmasında da öz əksini tapır. Hindistan Hindistanın Texniki və İqtisadi Əməkdaşlıq (İTEC) proqramı kimi təşəbbüslər vasitəsilə inkişaf etməkdə olan ölkələrlə öz təcrübəsini, təlim və potensialın gücləndirilməsi sahəsindəki biliklərini bölüşüb. 2024-cü ilin dekabrına qədər 230-dan çox azərbaycanlı İTEC kurslarından faydalanıb, pandemiya dövründə isə 200-dən çox azərbaycanlı e-İTEC proqramlarında iştirak edib.
Dünyanın məsuliyyətli tərəfdaşı
Hindistanın transformasiyası onun qlobal əlaqələrinin əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsi ilə paralel şəkildə baş verib.
Bu gün Hindistan əsas beynəlxalq institut və forumlarda fəal iştirak edir və çoxtərəfli, inklüziv və təmsilçiliyə əsaslanan beynəlxalq nizamın tərəfdarıdır. Hindistanın xarici siyasəti bəşəriyyətin maraqlarına ən yaxşı şəkildə dialoq, əməkdaşlıq, milli suverenliyə və müxtəlifliyə hörmət vasitəsilə xidmət olunduğu inancına əsaslanır.
“Vasudhaiva Kutumbaka”— “Dünya bir ailədir” prinsipi Hindistanın sivilizasiya dünyagörüşünün ayrılmaz hissəsi olub. COVİD-19 pandemiyası zamanı Hindistan “Vaccine Maitri” təşəbbüsü çərçivəsində tərəfdaş ölkələrə vaksin və dərmanlar göndərərək beynəlxalq həmrəyliyin insanların həyatını xilas edə biləcəyini nümayiş etdirib.
Hindistan həmçinin iqlim dəyişikliyi, ərzaq və enerji təhlükəsizliyi, fəlakətlərə davamlılıq, səhiyyə və dayanıqlı inkişaf kimi qlobal problemlərin həllində mühüm tərəfdaşa çevrilib.
Hindistan və Fransa tərəfindən birgə yaradılmış Beynəlxalq Günəş Birliyi (İnternational Solar Alliance) Hindistanın təmiz enerjini daha əlçatan etmək öhdəliyini əks etdirir. Hindistanın özündə bərpa olunan enerjinin sürətlə genişləndirilməsi göstərir ki, iqtisadi artım və ekoloji məsuliyyət paralel şəkildə inkişaf edə bilər.
Hindistan gənclərinin gücü
Hindistanın gələcəyinin, bəlkə də, ən böyük gücü onun insanlarıdır. Hindistan dünyanın ən böyük gənc əhali kütlələrindən birinə malikdir. Ölkənin universitetləri, elmi-tədqiqat institutları, startap ekosistemi və genişlənən innovasiya iqtisadiyyatı yeni nəsil sahibkarlar, alimlər, sənətçilər və mütəxəssislər yetişdirir.
Hindistan startapları rəqəmsal ticarət və maliyyə texnologiyalarından səhiyyə, təhsil, mobillik və kənd təsərrüfatına qədər müxtəlif sahələri transformasiya edib. Hindistanın gənc sahibkarları getdikcə yalnız Hindistan bazarına deyil, bütün dünyaya xidmət edən şirkətlər qururlar.
1947-ci ildə Hindistan mürəkkəb inkişaf problemləri ilə üzləşən bir ölkə idi. 2026-cı ilin Hindistanını isə getdikcə daha çox ambisiya — inkişaf etmiş ölkəyə çevrilmək, imkanları genişləndirmək və qlobal problemlərin həllinə töhfə vermək ambisiyası səciyyələndirir.
Hindistan və Azərbaycan: Coğrafiyanı aşan dostluq
Hindistan üçün transformasiya hekayəsi həm də onun dünyanın müxtəlif ölkələri və xalqları ilə münasibətlərindən ayrılmazdır. Azərbaycan bu hekayədə xüsusi yer tutur, çünki xalqlarımız arasındakı əlaqələrin tarixi müasir diplomatik münasibətlərdən əsrlər əvvələ gedib çıxır.
Hindistan və Azərbaycan sivilizasiya əlaqələrini, mədəni yaxınlığı və uzunmüddətli qarşılıqlı münasibət tarixini bölüşür. Bu əlaqənin ən diqqətçəkən nümunələrindən biri Bakının yaxınlığında yerləşən tarixi Atəşgah məbədidir.
Devanaqari və qurmuxi yazıları, eləcə də hind dini simvolları ilə bəzədilmiş bu abidə Hindistan yarımadasını Xəzər regionu ilə birləşdirən qədim ticarət yolları boyunca səyahət edən hind tacirlərinin və icmalarının burada mövcudluğuna şahidlik edir. Məbəd sadəcə bir abidə deyil; o, coğrafi məsafələrə baxmayaraq insanların, ideyaların, ənənələrin və ticarətin müasir əlaqə imkanları yaranmazdan çox əvvəl də hərəkətdə olduğunu xatırladır.
Ədəbi əlaqələrimiz də eyni dərəcədə maraqlıdır. Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi əsrlər ərzində Hindistanda tanınıb və böyük rəğbətlə qarşılanıb. Onun ədəbi irsi Əmir Xosrov da daxil olmaqla, görkəmli hind şairlərinə təsir göstərib. Nizaminin portreti Yeni Dehlidəki Rəştrapati Bhavanda asılıb, “Leyli və Məcnun” əsərinin bir əlyazma vərəqi isə Hümayun türbəsində qorunur.
Hindistanın ilk Nobel mükafatçısı Rabindranat Taqorun da Azərbaycanla xüsusi əlaqəsi var. O, sovet dövründə Azərbaycana səfər edib və onun irsi ölkədə bu gün də öz əks-sədasını tapır. 2011-ci ildə Azərbaycan Bakıda Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda Taqorun anadan olmasının 150 illiyini qeyd edib. Onun əsərləri Azərbaycan dilinə də tərcümə olunub və Azərbaycan kitabxanalarında mövcuddur.
Rac Kapurdan Bollivud və yoqaya
Əfsanəvi azərbaycanlı müğənni və aktyor Rəşid Behbudov ilə məşhur hind aktyoru Rac Kapur arasındakı dostluq iki ölkənin mədəni əlaqələrində xüsusi əhəmiyyət daşıyan və bu gün də böyük rəğbətlə xatırlanan səhifələrdən biridir. Behbudov və Elmira Rəhimova kimi azərbaycanlı sənətçilər Hindistan və Azərbaycan musiqisi və incəsənət ənənələri arasında körpülərin qurulmasına töhfə veriblər.
Sonradan hind kinosu cəmiyyətlərimiz arasında ən görünən körpülərdən birinə çevrildi. Rac Kapurun filmləri azərbaycanlı tamaşaçılarla uzunmüddətli emosional bağ yaratdı və nəsillər sonra da Bollivud Azərbaycanda böyük populyarlığını qoruyur. Hindistan filmləri, musiqisi və rəqsləri Azərbaycan tamaşaçılarına yaxşı tanışdır, Azərbaycan isə getdikcə hind film çəkilişləri üçün məşhur məkana çevrilir.
Yoqа da bu mədəni yaxınlığın müasir ifadələrindən biridir. Qədim Hindistanda fiziki, əqli və mənəvi rifaha xidmət edən hərtərəfli bir təcrübə kimi meydana çıxan yoqa bu gün Azərbaycan da daxil olmaqla, dünyanın hər yerində böyük maraqla tətbiq olunur. Beynəlxalq Yoqa Günü ilə bağlı proqramlarda artan iştirak iki ölkənin xalqları arasındakı səmimi münasibətlərin göstəricisidir.
Münasibətlərimiz mədəni əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinə də genişlənir. 2026-cı ildə Hindistanın Azərbaycandakı Səfirliyi hind kinosunu, ədəbiyyatını, incəsənətini, irsini və Hindistan mədəniyyətinin digər aspektlərini Azərbaycan auditoriyasına daha yaxından tanıdan “Bakı Axşamları” mədəniyyət silsiləsini istifadəyə verib. Silsilə çərçivəsində yaradılmış “Bharat Filmotsav” hind kinosunun davamlı populyarlığını qeyd edir.
Birgə gələcəyə doğru
Hindistan-Azərbaycan münasibətləri bu gün sivilizasiya təməlləri ilə yanaşı, müasir məzmun da qazanıb. Ticarət, investisiyalar, enerji, turizm, təhsil, texnologiya və bağlantı ikitərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün böyük imkanlar yaradır.
Hindistanın Azərbaycanla enerji əməkdaşlığı, o cümlədən ONGC Videsh Limited şirkətinin Azəri-Çıraq-Günəşli neft yataqlarına və Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərinə yatırımları mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, əczaçılıq, kənd təsərrüfatı, qida emalı, informasiya texnologiyaları, bərpa olunan enerji, turizm və digər sahələrdə yeni imkanlar yaranır.
Turizm də mühüm körpülərdən biridir. 2025-ci ildə Azərbaycan 166 mindən çox hindistanlı ziyarətçini qəbul edib və bununla da Hindistan Azərbaycanın ümumi turist sayında dördüncü, qonşu olmayan ölkələr arasında isə birinci ən böyük turist mənbəyinə çevrilib. Ölkələrimiz arasında birbaşa hava əlaqəsinin mövcudluğu xalqlarımız arasındakı bu əlaqələri daha da möhkəmləndirib.
Hindistan və Azərbaycan: Əsrləri əhatə edən ortaq yol
Hindistan Müstəqilliyinin 80-ci ilinə qədəm qoyarkən xatırlamağa dəyər ki, Hindistan-Azərbaycan münasibətləri 1992-ci ildə diplomatik əlaqələrin qurulması ilə başlamayıb. Bu münasibətlərin kökləri daha dərinə — qədim ticarət yolları boyunca tacirlərin hərəkətinə, Atəşgahın alovlarına, Nizami Gəncəvi və Əmir Xosrovun misralarına, Taqorun ümumbəşəri humanizminə və nəsillər boyu davam edən mədəni mübadilələrə gedib çıxır. Bu əlaqələr Rəşid Behbudov və Rac Kapur arasındakı dostluqda, hind kinosu və musiqisinin populyarlığında, azərbaycanlı sənətçilərin hind ənənələrini öyrənməsində, eləcə də bu gün Bollivuda, Hindistan mətbəxinə və yoqaya artan maraqda yeni ifadəsini tapıb.
Hindistan və Azərbaycan keçmişin karvan yollarından bu günün hava marşrutlarına, rəqəmsal əlaqələrinə və iqtisadi tərəfdaşlıqlarına qədər uzun bir yol qət edib. Ortaq tariximiz bizə xatırladır ki, coğrafiya sivilizasiyaları ayırmaq məcburiyyətində deyil; əksinə, onları birləşdirən körpüyə çevrilə bilər. Hindistan qarşıdakı onilliklərə inamla nəzər salarkən və Azərbaycan öz transformasiya yolunu davam etdirərkən, bu dostluq hekayəsinin yeni səhifələrini yazmaq üçün böyük potensial mövcuddur. Hindistanın Bakıdakı Səfirliyi bu əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə və xalqlarımızın daha da yaxınlaşmasına sadiqdir ki, əsrlər ərzində qurulmuş sivilizasiya körpüləri qarşıdakı onilliklərdə daha da möhkəm olsun.
Abhay Kumar Hindistanın Azərbaycandakı səfiri
