Tramp danışıqları qəsdən sabotaj edir?
Donald Tramp və Vladimir Putin arasında Budapeştdə planlaşdırılan sammitin hazırlanması dayandırılıb. ABŞ tərəfinin yüksək səviyyəli rəsmi nümayəndələri hər iki tərəfin hazır olmadığı qənaətinə gəldiklərini bildiriblər. Həmçinin, sammit çərçivəsində nəzərdə tutulan Marco Rubio və Sergey Lavrov görüşünün də mümkün tarixdə (23 oktyabr) təxirə salındığı açıqlanıb.
Sammitin təxirə salınmasında bir neçə əsas amil rol oynayıb.
Əvvəla, Rusiya-Ukrayna münaqişəsində atəşkəs məsələsi aktualdir. Rusiya tərəfi Ukrayna ilə bağlı dərhal atəşkəsə getməkdən imtina edib. Bu, regionda gərginliyi artırır və görüşün baş tutmasının qarşısında ciddi maneə yaradır. Rusiya əvvəllər də heç vaxt atəşkəs şərti ilə danışıqlara başlamayıb və indi də mövqeyində qətiyyətlidir.
İkincisi, ABŞ diplomatik nümayəndələri Rusiyanın tələblərini “çox yüksək” və real olmayan hesab ediblər. Bu səbəbdən Vaşinqton sammitdən gözlənilən nəticənin alınmayacağı qənaətinə gəlib. Əvvəlcədən bu tələblər müəyyən edilmiş olsa da, ABŞ tərəfi baş verən gərginlikləri və siyasi təzyiqləri nəzərə alaraq görüşün vaxtını təxirə salmağa qərar verib.
Üçüncusü, ABŞ prezidentinin seçki dövrünə yaxınlaşması, daxili siyasi təzyiqlər və Rusiya ilə danışıqlara qarşı olan qrupların mövcudluğu da təxirə salınmada rol oynayıb. Trampın mövqeyi həm siyasi mesaj, həm də taktiki manevr kimi dəyərləndirilə bilər.
Trampın danışıqları təxirə salması sabotaj, yoxsa taktikadır?
Bəzi analitiklər Trampın danışıqları “sabotaj” etdiyi ehtimalını irəli sürür. Bu baxımdan iki əsas amil önə çıxır. Tramp “yüksək tələblər” məsələsini əsas gətirərək, Rusiyanın təzyiqlərinə sərt mövqe göstərir. Bu, ABŞ-ın diplomatik gücünü nümayiş etdirmək məqsədi daşıya bilər.
Daxili siyasət və mesajlaşma baxımından isə Trampın addımı müharibə tərəfdarı olmayan seçicilərə “əlimdən gələni edirəm” mesajı vermək məqsədi daşıya bilər. Bu, həmçinin seçki dövründə daxili siyasət üçün taktiki bir manevrdir.
Sammitin təxirə salınması bir neçə potensial ssenariyə yol açır. Belə ki, ABŞ-Rusiya münasibətlərinin gərginləşməsi beynəlxalq təzyiqləri gücləndirər və digər dünya güclərinin prosesə müdaxiləsini artırar.
Eyni zamanda, ictimai görüşlərin təxirə salınması arxa planda daha səmərəli və gizli danışıqların keçirilməsinə səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, Avropa İttifaqı və digər regionlar vəziyyəti yaxından izləyəcək və müvafiq tədbirlər görəcək. Bu, xüsusilə enerji siyasəti və Rusiya ilə əlaqələr üçün vacibdir.
Bununla yanası, Tramp-Putin görüşünün təxirə salınması regionda daha mürəkkəb və uzunmüddətli diplomatik proseslərin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Budapeştdəki Tramp-Putin sammitinin təxirə salınması ABŞ və Rusiya arasındakı gərginlik, Ukrayna müharibəsi və yüksək diplomatik tələblərin qarşılıqlı təsirindən doğan kompleks bir prosesdir. Trampın mövqeyi həm daxili siyasət, həm də beynəlxalq diplomatiya baxımından taktiki xarakter daşıya bilər. Hadisələrin gələcəkdə hansı istiqamətdə cərəyan edəcəyini isə regiondakı gərginlik, diplomatik manevrlər və beynəlxalq aktorların reaksiyaları müəyyən edəcək.
Akif NƏSİRLİ
