Azərbaycan və Qazaxıstan arasında münasibətlər son illərdə regionun ən dinamik inkişaf edən ikitərəfli əlaqələrindən birinə çevrilib. Həm tarixi, həm mədəni, həm də iqtisadi cəhətdən sıx bağlı olan bu iki türk dövləti müstəqillik illərindən etibarən strateji tərəfdaşlıq istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü addımlar atıblar.
Xüsusilə son illərdə iki ölkə arasında iqtisadi, enerji, nəqliyyat, humanitar və siyasi sahələrdə əməkdaşlığın keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyi müşahidə olunur. Bu fonda prezident İlham Əliyevin Qazaxıstana dövlət səfəri qarşılıqlı münasibətlərin daha da genişlənməsinə əlavə töhfələr verir. Bunu prezident “Kazinform”a eksklüziv müsahibəsində bir daha diqqətə çatıdırıb.
Dövlət başçısının sözlərinə görə, Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında siyasi əlaqələr hazırda yüksək dərəcədə möhkəmlik və qarşılıqlı etimad ilə xarakterizə olunur: “Ötən onilliklər ərzində xalqlarımız arasında tarixi qardaşlığa, dostluğa və qarşılıqlı dəstəyə, ortaq türk kimliyinin möhkəm təməlinə, oxşar mədəni ənənələrə və mənəvi dəyərlərə əsaslanaraq, biz həqiqi strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri qurmuşuq. Sözsüz ki, ikitərəfli əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə töhfə verən mühüm amil ən yüksək səviyyədə aparılan və dövlətlərarası əlaqələrin bütün səviyyələrdə hərtərəfli dərinləşməsinə təkan verən fəal və konstruktiv dialoqdur. Bu, son üç ildə mənim qardaş ölkəyə yeddinci səfərimdir... Həmin müddət ərzində prezident Kasım-Jomart Kemeleviç Tokayev Azərbaycana altı dəfə səfər edib. Bütün bunlar ölkələrimiz arasında hərtərəfli tərəfdaşlıq və qarşılıqlı strateji fəaliyyətin inkişafına müştərək səylərimizi nümayiş etdirir. Bundan əlavə, müntəzəm təmaslar bizə gündəlikdə duran aktual məsələləri operativ şəkildə həll etməyə və əməkdaşlığın əsas istiqamətləri üzrə razılaşdırılmış mövqeləri müəyyənləşdirməyə imkan verir. Fürsətdən istifadə edərək, işğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərində Kurmanqazı adına Uşaq İncəsənət Mərkəzinin tikintisinə görə qardaş Qazaxıstana bir daha minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Bu Mərkəz mühüm mədəni-maarif müəssisəsinə çevrilib, hazırda orada 100-ə yaxın uşaq təhsil alır. Biz ötən illər ərzində möhkəm hüquq-müqavilə bazası - təqribən 170 sənəd işləyib hazırlamışıq, siyasi, iqtisadi-ticari, investisiya, mədəni-humanitar və digər sahələrdə səmərəli əməkdaşlıq mexanizmləri yaratmışıq. Bu il 20 illiyini qeyd etdiyimiz Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilənin əhəmiyyətini xüsusi qeyd etmək istərdim. Bu sənəd Azərbaycan-Qazaxıstan əməkdaşlığının müxtəlif sektorlarda inkişafının etibarlı təməlini qoyub və ötən illər ərzində ölkələrimiz arasında bütün sahələrdə əməkdaşlıq əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib”. Bununla yanaşı, dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan və Qazaxıstan, həmçinin çoxtərəfli formatlarda, xüsusilə beynəlxalq və regional təşkilatlar, o cümlədən BMT, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri Müşavirəsi və digərləri çərçivəsində də səmərəli əməkdaşlıq edir: “Ölkələrimiz beynəlxalq arenada bir-birini dəstəkləyir, bir çox məsələlərdə ortaq mövqeyi bölüşür. Xatırladaq ki, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında diplomatik münasibətlər 1992-ci ildə qurulub. Bu müddət ərzində iki ölkə rəhbərləri arasında qarşılıqlı etimad və səmimi dostluq münasibətləri formalaşıb. Xüsusən də prezident İlham Əliyev və həmkar Kasım-Jomart Tokayevin qarşılıqlı səfərləri bu əlaqələrin dərinləşməsinə mühüm təkan verib. 2022-ci ildə və 2024-cü ildə baş tutan yüksək səviyyəli görüşlər zamanı imzalanmış çoxsaylı sənədlər — strateji tərəfdaşlıq, iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafına dair memorandumlar əlaqələrin institusional əsaslarını möhkəmləndirib.
Hər iki dövlət Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində sıx əməkdaşlıq edir. Təşkilatın fəaliyyəti iki ölkə arasında siyasi yaxınlığın daha da güclənməsinə, türk dünyasında birliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Qazaxıstan eyni zamanda BMT, ATƏT, İƏT kimi beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də bir-birini dəstəkləyir, regional sabitlik və təhlükəsizlik məsələlərində ortaq mövqelər nümayiş etdirirlər. Son illərdə Azərbaycan–Qazaxıstan iqtisadi münasibətləri sürətlə artmaqdadır. 2024-cü ilin yekunlarına görə, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 600 milyon ABŞ dollarını ötüb ki, bu da əvvəlki illərlə müqayisədə əhəmiyyətli artımdır. Bu ilin sonuna göstərci daha yüksək olacaq. Qazaxıstan Azərbaycana əsasən neft, metal və taxıl ixrac edir, əvəzində Azərbaycandan tikinti materialları, kimya sənayesi məhsulları və maşın avadanlıqları idxal edir. Enerji sahəsi münasibətlərin mühüm istiqamətidir. Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisindən keçməklə Qara dəniz və Aralıq dənizi bazarlarına çıxarılması hər iki ölkə üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir. Xüsusilə C neft kəməri Qazaxıstan üçün mühüm tranzit marşrutu kimi çıxış edir. 2023-cü ildə Qazaxıstan neftinin BTC vasitəsilə ixracının artırılması barədə razılaşma imzalanıb və bu, Mərkəzi Asiya–Xəzər–Qafqaz enerji əməkdaşlığının yeni mərhələsinə təkan verib. Azərbaycan və Qazaxıstan Orta Dəhlizin əsas iştirakçılarındandır. Bu dəhliz Çin–Qazaxıstan–Xəzər dənizi–Azərbaycan–Gürcüstan–Türkiyə xətti üzrə uzanaraq Asiya ilə Avropa arasında ən qısa və təhlükəsiz ticarət yolunu təmin edir. Son illərdə bu sahədə konkret layihələr həyata keçirilib. 2022-ci ildə Aktau və Bakı limanları arasında konteyner daşımalarının artırılması, logistika mərkəzlərinin yaradılması və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi barədə razılaşmalar əldə olunub. Həmçinin Transxəzər dəhlizi üzrə birgə tarif siyasəti formalaşdırılıb. Bu təşəbbüslər nəticəsində yükdaşımaların həcmi ildən-ilə artır və regionun ticarət coğrafiyası genişlənir. Azərbaycan–Qazaxıstan münasibətləri bu gün təkcə iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə türk dünyası və Avrasiya məkanı üçün strateji əhəmiyyətə malikdir.
Ramil QULİYEV
