Məlum olduğu kimi, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) rəhbəri admiral Bred Kuper Bakıda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə görüşüb. Kuperin Bakıya səfəri Azərbaycanın Qəzzada stabilləşdirici qüvvədə yer alacağı xəbərləri fonunda gerçəkləşib.
“Politico” qəzeti ötən həftənin ortalarında Azərbaycanın İndoneziya və Pakistanla birgə Qəzzadakı stabilləşdirici qüvvəyə əsas iddiaçı olduğunu yazıb. Lakin qəzetin yazdığını nə Azərbaycan rəsmiləri, nə də ABŞ rəsmiləri indiyə qədər şərh ediblər. Kuperin Azərbaycana səfəri fonunda bənzər iddia ilə “Guardian” qəzeti də çıxış edib. Qəzet stabilləşdirici qüvvəyə BMT vasitəsilə xüsusi səlahiyyətlərin veriləcəyini, ona Misirin rəhbərlik edəcəyini yazıb. Üstəlik, bu qüvvədə Türkiyə, İndoneziya və Azərbaycanın təmsil olunacağı bildirilib. Bakıdan bu iddiaya da reaksiya gəlməyib. Cəmi üç ay əvvəl vəzifəyə təyin olunmuş Kuperin səfəri barədə ABŞ tərəfi bir şey paylaşmayıb. Azərbaycan prezidentinin saytı və Müdafiə Nazirliyinin yaydığı bəyanatda isə Qəzza məsələsinin tərəflər arasında müzakirəsinə dair məlumat yer almayıb. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi tərəflərin hərbi əməkdaşlığın yeni perspektivləri müzakirə etdiklərini deməklə kifayətlənib. Trampın Qəzza ilə bağlı planına əsasən, stabilləşdirici qüvvə ABŞ ordusunun iştirakı olmadan bölgəyə yerləşdiriləcək, onlar Fələstin polisinə təlim keçib onu dəstəkləyəcəklər. Bununla belə, qəzetə danışan adının çəkilməsini istəməyən ABŞ rəsmisi demişdi ki, Azərbaycanın CENTCOM-un məsuliyyət zonasında olmaması vəziyyəti çətinləşdirir. CENTCOM-un məsuliyyət zonası Yaxın Şərq, Cənubi Asiya və Mərkəzi Asiyanı əhatə edir. Azərbaycanın yerləşdiyi Cənubi Qafqaz bölgəsi isə ABŞ-nin Avropa Komandalığının məsuliyyət zonasıdır. Bakı CENTCOM-un məsuliyyət zonasında olmasa da, onun bu qurumla işləmək təcrübəsi olub. Belə ki, həm Əfqanıstan müharibəsi, həm də 2003-2011-ci illəri əhatə edən İraq müharibəsi CENTCOM-un məsuliyyət zonasında olub. Azərbaycan hər iki ölkədə özünün sülhməramlıları ilə təmsil olunub. Onu da xatırladaq ki, Azərbaycan oktyabrın 13-də Misirdə ABŞ-nin rəhbərliyi ilə keçirilən Qəzza sammitində iştirak edib. Qəzza sammitində iştirak fonunda isə Bakı bölgənin yenidən bərpası işlərində yer almağa hazır olduğunu bildirib. Bununla yanaşı, Azərbaycan İsraillə Fələstin arasında konfliktin “ikidövlətli həll” planını dəstəklədiyini bildirir. Müsəlmanların dominantlıq təşkil etdiyi ölkə olmasına baxmayaraq, rəsmi Bakının İsraillə yaxşı münasibətləri mövcuddur. Bununla bərabər Azərbaycan Fələstinin müstəqilliyini tanıyan ölkələrdən biridir.
Hazırda məlum olan odur ki, Qəzzada beynəlxalq sabitləşdirmə qüvvələrinin yaradılması planlaşdırılır və bu qüvvələrə Misirin rəhbərlik edəcəyi gözlənilir. Məlumata görə, Avropa və ABŞ-ın dəstəklədiyi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi hazırlanır. Qətnamə koalisiya qüvvələrinə Qəzza sektorunda təhlükəsizliyə nəzarət səlahiyyətləri verilməsini nəzərdə tutur. Ehtiyatda olan polkovnik, hərbi ekspert Şair Ramaldanov bildirib ki, Azərbaycan NATO-nun sülhməramlı proqramında iştirak edir və bu proqram üzrə Azərbaycan bir neçə ölkədə son zamanlarda Əfqanıstanda sülhməramlı missiyasını Türkiyə hərbi hissəsinin tərkibində çox uğurla aparıb: “Qəzzada Azərbaycan sülhməramlılarının fəaliyyətinə gəldikdə, ola bilsin ki, Azərbaycana da bununla bağlı müraciət olar. Azərbaycan dövləti bu müraciətə yaranmış vəziyyətə görə də götürülmüş öhdəliklərə görə müəyyən bir qərar verəcək. Əgər müraciət olarsa və Azərbaycan dövləti orada iştirak etməklə bağlı qərar verərsə, ola bilsin ki, Azərbaycan hərbçiləri orada iştirak edər”. Ekspertin fikrincə, Azərbaycan sülhməramlı missiyaya böyük önəm verir: “Azərbaycanın tərkibində sülhməramlı qüvvələrə aid ayrıca heyət var. Bu heyət mütəmadi olaraq NATO nümayəndələri tərəfindən müəyyən bir şəkildə onların öz vəzifələrinin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq, yerinə yetirilməsi bağlı təlimlər keçirilir. Sülhməramlı heyət təlimlərdə iştirak edir, həm də müəyyən şəkildə yoxlamalardan keçirlər. Ona görə də Azərbaycanın sülhməramlı qüvvələrinin hərbiçiləri hər zaman istənilən vəzifəni yerinə yetirməyə hazırdır. Əgər burada Azərbaycanın adı çəkilirsə, bunun üçün müəyyən əsaslar və niyyət var. Azərbaycan sülhməramlılarının fəaliyyətinə gəldikdə, bu, bizim dövlətin sülhə verdiyi elə önəmdir. Azərbaycan torpaqları işğal altında olan bir dövlət olub və Vətən müharibəsində tarixi ədaləti öz gücü ilə bərpa edib. 4 qətnaməni öz gücü ilə yerinə yetirib. Azərbaycan öz torpaqlarını işğaldan azad edən bir ölkədir”. Azərbaycanın Yaxın Şərqdə son illərdə apardığı siyasət də sülhməramlı prosesdə Bakının rolunu gücləndirən əsas faktorlardandır. Azərbaycanın həm İsraillə dost münasibətlərə, həm də Fələstinlə diplomatik əlaqələrə malik olması da bu məsələdə önəmli məqamdır. Bu fonda türkiyə faktoruna da xüsusi diqqət olunur. Türkiyə faktiki olaraq Qəzza razılaşmasının tərəflərindən biridir. Misirdə əldə olunan razılaşmaya imza atan ölkələrdən biri də Türkiyədir. Ankara istəyir ki, türk ordusu da Qəzzada iştirak etsin. Bu, İsrail tərəfindən qəbul olunmaya bilər. Ona görə də, Türkiyə məhz Azərbaycanın Qəzzada sülhməramlı kimi iştirakını dəstəkləyəcək. Görünən odur ki, prosesdə ABŞ da maraqlıdır. Hər halda, ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri admiral Bred Kuperin ölkəmizə səfəri də bu barədə çox söz deyir.
Nahid SALAYEV
