Ermənistanda Zəngəzur dəhlzinin icrası hansı mərhələdədir və yaxın gələcəkdə hər hansı xəbər gözlənilirmi? Finlandiyalı həmkarı ilə birgə mətbuat konfransında çıxış edən Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bu xüsusda bir daha vurğulayıb ki, 42 kilometrlik yol ilə bağlı texniki həllər hələ də Amerika tərəfi ilə aydınlaşdırılmalıdır.
Onun sözlərinə görə, İrəvan və Vaşinqton avqustun 8- dən bu istiqamətdə işləyir: “Və bu, bizim sözün əsl mənasında gündəlik işimizdir. Yekun, hərtərəfli anlaşma əldə etdikdən sonra biz də həmin şərtləri açıqlayacağıq. Orada tikinti və sonrakı əməliyyatlara görə məsuliyyəti öz üzərinə götürəcək erməni-amerikan birgə şirkəti olacaq və nəhayət, hələ də dəqiqləşdirilməli olan bütün detallar dəqiqləşdiriləcək və ictimaiyyətə açıqlanacaq”.
ABŞ, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin birgə bəyannamənin imzalanmasından iki aydan çox vaxt keçsə də, Zəngəzur dəhlizinin Ermənistandan keçən hissəsi ilə bağlı bir çox suallar açıq qalır. Bu fonda Mirzoyan Amerika tərəfi ilə müzakirələrin konkret hansı məsələlərdən getdiyini açıqlamayıb, lakin o, vurğulayıb ki, hələlik yalnız Vaşinqton bəyannaməsində yazılanlar razılaşdırılıb: “Biz və ABŞ hələ ki, qalanları üzərində birgə işləyəcəyik, bunu dəqiqləşdirəcəyik, bütün tərəflərlə razılaşacağıq. Azərbaycan və Ermənistan ABŞ ilə birgə TRIPP layihəsi üzərində işləyir. Həmçinin Ermənistan və ABŞ TRIPP-in reallaşması istiqamətində birgə işlər həyata keçirir. Dəmir yolunun Ermənistanın cənubundan keçəcək hissəsi TRIPP adlandırılacaq və onun aydın adı və prinsipləri var. Bu prinsiplərə ərazi bütövlüyü, sərhədlərin toxunulmazlığı, suverenlik, ölkələrin həmin infrastruktur üzərində hüquqları və əlbəttə, qarşılıqlı əməkdaşlıq daxildir. Son tam konsepsiyanı razılaşdırdıqdan sonra ictimaiyyətə açıqlayacağıq. Detallar hələ Ermənistan və ABŞ arasında razılaşdırılmalıdır”. Mirzoyan bildirib ki, Şarm əl-Şeyxdə azərbaycanlı həmkarı ilə münasibətlərin tənzimlənməsi üçün bütün variantları, o cümlədən infrastrukturun blokdan çıxarılması məsələsini müzakirə etmək imkanı olub. Bu arada onu da qeyd edək ki, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı hazırda ortada iki əsas sənəd mövcuddur. Birinci sənəd 2020-ci il 10 noyabrda Rusiya Prezidenti, Azərbaycan Prezidenti və Ermənistanın Baş naziri tərəfindən imzalanmış bəyannamədir. Həmin sənədin 9-cu bəndinə əsasən, Ermənistan və Azərbaycan arasında nəqliyyat-kommunikasiya xətləri açılmalıdır və Zəngəzur dəhlizinə nəzarət Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinə (FTX) həvalə olunmalıdır. İkinci sənəd isə 2025- ci il avqustun 8-də ABŞ-da imzalanmış razılaşmadır. Bu sənədə əsasən, Ermənistan Zəngəzur dəhlizinin Amerikanın nəzarətinə verilməsi ilə bağlı ortaq razılığa gəlib. Hazırda iginci sənəd üzərində fəal iş getsə də, Rusiya yanaşmasından əl çəkməyib. Ekspertlərə görə, Zəngəzur dəhlizinə kim nəzarət edəcəksə, o tərəf dünya iqtisadi sisteminə təsir göstərmək gücünə malik olacaq. Bu səbəbdən də Zəngəzur dəhlizi beynəlxalq kommunikasiya xətlərinin mühüm körpüsü sayılır və Orta Dəhlizin bir qolu kimi strateji xarakter daşıyır.
Bu arada Ermənistanın hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının deputatı Arman Yeqoyan maraqlı bir açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirən Mehri dəmir yolunu Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan sökdürüb. Robert Köçəryanın baş nazir Nikol Paşinyana qarşı korrupsiya ittihamına toxunan siyasətçi qeyd edib: “Mehri dəmir yolunun relslərini söküb qəpik-quruşa satan Nikol Paşinyan idi? Haradadır o korrupsiya? Amma necə olur ki, Köçəryan prezident olarkən onun oğlu iri sahibkar, avtomobil və telefon idxalçısı ola bildi?”. Arman Yeqoyan Köçəryanı “Rusiyanın qubernatoru” adlandırıb. Hakim partiyanın üzvü müxalifət nümayəndələrinin Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinə yanaşmalarına da diqqət çəkib: “Bəziləri avqustun 7-də “Vaşinqtonda heç bir sənəd imzalanmayacaq” deyirdilər, bəs, nə oldu? Bunu unudublarmı? Deyirdilər ki, qapalı sərhədlərlə Ermənistan inkişaf edə bilər. İnkişaf etdimi? Səhv etdilər, nəticə çıxarmadılar, indi yenə insanları eyni yola çəkmək istəyirlər. Deyirlər, niyə bu məhsul Ermənistanda bahadır, Gürcüstanda ucuz? Çünki logistika xərcləri qiymətə daxil olur. Yol barədə danışarkən, “maneəsiz” sözündən qıcıqlanırlar. Bundan qıcıqlanan həmin Köçəryandır ki, prezident olarkən Mehrini Qarabağla dəyişdirməyi təklif etmişdi”. Ermənistan müxalifəti isə hesab edir ki, Bakı tələb etdiyi dəhlizi alıb. O da qeyd edilir ki, Bakı paraflanmış sülh müqaviləsini imzalamaq üçün Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi ilə bağlı ilkin şərtində israr etməkdə davam edir. Ermənistan Ədliyyə Nazirliyi hazırda yeni konstitusiya layihəsinin hazırlanması ilə məşğuldur. O, növbəti parlament seçkilərindən sonra referenduma çıxarılacaq. Baş nazir və komandası israrla hazırkı konstitusiyanın legitimlik problemlərinin olduğunu və yenisinin qəbul edilməsinin zəruriliyini əsaslandırır. Bakının sülh müqaviləsini imzalaması üçün daha bir ilkin şərt artıq yerinə yetirilib, otuz ilə yaxındır Qarabağ münaqişəsi ilə məşğul olan ATƏT-in Minsk qrupunun buraxılması olub. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyində keçirilən mətbuat konfransında ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri Elina Valtonen İrəvan və Bakının bu qərarını alqışlayıb: “Bəli, Minsk strukturları dekabrın 1-dən gec olmayaraq bağlanacaq”. Minsk qrupu ləğv edildikdən sonra Qarabağda yaşamış erməni sakinlərinin qaytarılması məsələləri necə həll olunacaq? ATƏT rəsmisi bu sualı cavabsız qoyub, əvəzində regionda bərqərar olan sülhü dəstəklədiklərini, əməkdaşlığın iqtisadi gündəmdə olacağını vurğulayıb. Bu, bir daha sözügedən məsələnin artıq dünya gündəmindən çıxdığını göstərir. Elə Ararat Mirzoyanın da sözlərinə əsasən, hökumətin bu məsələ ilə bağlı siyasəti ondan ibarətdir ki, Qarabağdan gələn ermənilər Ermənistanda öz həyatlarını davam etdirməlidirlər.
Samirə SƏFIROVA
