24 il Azərbaycanda Prezident Administrasiyasına rəhbərlik etmiş Ramiz Mehdiyevin cinayət məsuliyyətinə cəlb olunması ölkə gündəmində geniş rezonans doğuran hadisələrdən biridir. Oktyabrın 14-də Səbail rayon Məhkəməsində onun haqqında ilkin istintaq dövrü üçün 4 aylıq ev dustaqlığı-qətimkan tədbiri seçilib.
Vəkil Pərviz Məmmədovun sözlərinə görə, R.Mehdiyevə Cinayət Məcəlləsinin 193-1.3.2 (cinayət yolu ilə əldə edilmiş xeyli miqdarda əmlakı leqallaşdırma), 274 (dövlətə xəyanət) və 278-ci (hakimiyyəti zorla ələ keçirmə və ya onu zorla saxlama) maddələriylə ittiham verilib.
Dövlət hakimiyyətini ələ keçirməyə yönələn əməllər Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına zidd olaraq hakimiyyətin zorla ələ keçirilməsinə, yaxud hakimiyyətin zorla saxlanılmasına, habelə dövlətin konstitusiya quruluşunun zorla dəyişdirilməsinə yönələn hərəkətlərdir. On iki ildən iyirmi ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. Dövlətə xəyanət, yəni Azərbaycan Respublikasının suverenliyi, ərazi toxunulmazlığı, dövlət təhlükəsizliyi və ya müdafiə qabiliyyəti zərərinə olaraq Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı tərəfindən qəsdən törədilən əməl: düşmən tərəfinə keçmə, casusluq, dövlət sirrini xarici dövlətə vermə, Azərbaycan Respublikasına qarşı düşmənçilik fəaliyyəti aparmaqda xarici dövlətə, təşkilata və ya onların nümayəndələrinə kömək etmədir. Əmlakı müsadirə olunmaqla və ya olunmamaqla on iki ildən iyirmi ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı leqallaşdırma zamanı üç ilədək müddətə müəyyən vəzifə tutma və ya müəyyən fəaliyyətlə məşğul olma hüququndan məhrum edilməklə və ya edilməməklə, əmlakı müsadirə olunmaqla yeddi ildən on iki ilədək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır. Beləliklə, bu maddələrdə 20 ilədək və ya ömürlük həbs cəzası nəzərdə tutulub. Lakin Azərbaycan qanunlarına görə, yaşı 65-dən yuxarı olan kişilər və qadınlar, həmçinin cinayət törədərkən yetkinlik yaşına çatmayanlara ömürlük həbs cəzası verilmir. 87 yaşlı R.Mehdiyev haqqında cinayət işinin istintaqı Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DXT) İstintaq Baş İdarəsində aparılır. Bir daha qeyd edək ki, R.Mehdiyev 1995-2019-cu illərdə Prezident Administrasiyasına rəhbərlik edib. Ardından 2019-2022-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti vəzifəsində çalışıb. 1993-2021-ci illərdə Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) İdarə Heyətinin üzvü olmuş R.Mehdiyev 2021-ci ildən sonra həmin partiyanın Veteranlar Şurasının üzvüdür. Ramiz Mehdiyev “Şərəf”, “İstiqlal”, Heydər Əliyev ordenləri ilə təltif edilib.
Mediada vaxtaşırı yayılan məlumata görə, Ramiz Mehdiyev Rusiya kəşfiyyat dairələrinin və Moskva ideoloji mərkəzlərinin Azərbaycandakı ən etibarlı dayaq nöqtəsi olub. Burada həmin şəxsin bioqrafiyasına nəzər salmaq da maraqlı mənzərə üzə çıxarır. Ramiz Mehdiyev 1938-ci ilin aprelində Bakı şəhərində doğulub. Azərbaycan Dövlət Universitetinin məzunudur. Fəlsəfə elmləri doktoru, akademikdir. Həqiqi dövlət müşaviridir. Tərcümeyi-halındakı çoxsaylı titullar içərisində, Azərbaycanda Kommunist partiyası mərkəzi komitəsinin katibi vəzifəsi də var. 1994-1995-ci ildə Prezidentin İcra Aparatının ümumi şöbəsinin müdiri işləyib, 1995-ci ildən Prezident Administrasiyasının rəhbəri idi. Ramiz Mehdiyev həm də Təhlükəsizlik Şurasının katibi kimi vəzifəni tutub. Daha sonra 2019-cu ilin iyununda həmin vəzifəyə Ramil Usubov təyin edildi. Bu təyinatdan az sonra Bakıda səfərdə olan Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Nikolay Patruşev Bakıya gələrkən Şura sədrilə yox, Ramiz Mehdiyevlə görüşmüşdü. O zaman bu diqqət çəkmiş, Ramiz Mehdiyevin Moskvaya bağlılığı və Kremlin ona dəstəyi haqda iddialar yenidən gündəmə gəlmişdi. Bəzi ekspertlərsə, hətta onu “Moskvanın Azərbaycandakı gözü və qulağı” adlandırırdılar. Siyasi karyerası boyunca Mehdiyev dəfələrlə Rusiyaya səfərlər edib, bunu akademik araşdırmalar və konfranslarda iştirakla əsaslandırıb. Fəqət müstəqil analitiklərin məlumatına görə, onun səfərləri tez-tez Rusiya siyasi dairələrinin nümayəndələri ilə qeyri-rəsmi görüşlərlə üst-üstə düşmüşdü.Yenə iddaialara əsasən, o, 1995–2019-cu illər ərzində Prezident Administrasiyasına rəhbərlik etdiyi dönəmdə Rusiyanın təsirini legitim siyasi qərarların, kadr təyinatlarının və informasiya axınının içərisinə yerləşdirib. O, müxtəlif çevrələrdə “köhnə, kobud qaydalarla mübarizə aparan, islahat əleyhdarı” kimi tanınıb. Hətta zaman-zaman yerli mətbuat beynəlxalq qurumların Ramiz Mehdiyevi “islahat əleyhdarı kimi” vəzifədən uzaqlaşdırmaq tələbini gündəmə gətirdiyini də yazırdı. 2004-cü ildə Ramiz Mehdiyev Rusiya Elmlər Akademiyasının fəxri üzvü seçilib. Bu hadisə, xüsusilə Azərbaycanla Rusiya arasında Qarabağ münaqişəsinə görə münasibətlərin sərinləşdiyi bir dövrdə baş verdiyi üçün ölkə ictimaiyyətində suallar doğurmuşdu. Rəmiz Mehdiyev tez-tez Azərbaycanın xarici siyasətində "çoxvektorluluq" siyasətini dəstəklədiyini bildirirdi. Bu yanaşma əksər hallarda Rusiyaya yaxınlaşmaq cəhdi kimi qiymətləndirilirdi. O, Azərbaycanın Qərblə yaxınlaşmasını tənqid edir və Moskva ilə strateji tərəfdaşlıq ideyasını fəal şəkildə irəli sürürdü. Yenə iddialara əsasən, bu şəxsin Rusiya maraqlarına xidmət fonunda əsas missiyalarından biri Azərbaycanın təbii müttəfiqi olan Türkiyənin önünü kəsmək, iki ölkənin qardaşlıq münasibətlərini baltalamaq olub. Təsadüfi deyil ki, Ramiz Mehdiyev vəzifədə olduğu dövrdə bir dəfə də olsun Türkiyəyə səfər etməyib. Deyilənlərə əsasən, bu, birbaşa Kremlin tapşırığı idi və Azərbaycanı Rusiyanın təsir dairəsində saxlamaq məqsədi daşıyırdı. Məhz Ramiz Mehdiyev və şəbəkəsi vəzifədən getdikdən sonra Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri öz axarına düşdü, ölkəmizdə Rusiyanın təsiri azaldı. Buna qədər isə ekspert çevrələri uzun illər Mehdiyevi Rusiyanın Bakıda qurduğu “beşinci kolon”un rəhbəri kimi qiymətləndiriblər.
Bu şəxs uzun müddət “boz kardinal” ləqəbi ilə tanınıb. Həmin ləqəb adətən formal vəzifə daşıyıb, üzdə fəal olmayan, amma arxada ciddi güc sahiblərinə verilir. Fransada XIII Lüdovikin zamanında ölkəni faktiki olaraq “qırmızı kardinal” adlandırılan Rişelyö idarə edirdi, onun arxasında isə heç bir vəzifəsi olmayan boz geyimli – “boz kardinal” Jozef ata dayanırdı. Ramiz Mehdiyev Prezident Administrasiyasına rəhbərlik etdiyi dövrdə Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyanın sədri də olub. Hərçənd adının korrupsiya və ya rüşvət qalmaqallarında hallandığı az olmayıb. Məsələn, bir neçə il öncə ləğv olunmuş Beynəlxalq Universitetin rektoru Elşad Abdullayevin yaydığı videomateriallarda Ramiz Mehdiyevin adı da çəkilməkdə idi. Beynəlxalq Jurnalist Araşdırmaları Konsorsiumunun (ICIJ) apardığı araşdırmalara əsasən, 2016-cı ildə Ramiz Mehdiyevin ailə üzvlərinin adına Kipr və Britaniya Virgin adaları kimi müxtəlif yurisdiksiyalarda ofşor hesablar açılmışdı. ICIJ-in məlumatına görə, bu hesablar Rusiya şirkətləri ilə əlaqəli aktivlərin idarə olunması üçün istifadə edilmişdi. Rusiya kadastr sistemindən alınan məlumatlar göstərir ki, Mehdiyevin qohumlarının adına Moskva ətrafında iki elit villa qeydiyyata alınıb. Bu villalardan biri Rusiyanın yüksək səviyyəli məmur və oliqarxlarının məskunlaşdığı məşhur Barvixa qəsəbəsində yerləşir. Əmlakın dəyəri 10 milyon dolları keçir. 2018-ci ildə yayımlanan diplomatik hesabatlara əsasən, Rəmiz Mehdiyev Rusiyanın Bakıdakı səfirliyinin nümayəndələri ilə fəal şəkildə əlaqə saxlayırdı. Hesabatlardan birində qeyd olunurdu ki, Mehdiyev Rusiya rəsmiləri ilə bir neçə dəfə qeyri-rəsmi şəraitdə görüşlər keçirmişdi. Mediada belə məqama da diqqət çəkilir ki, Azərbaycanın 2020-ci ildəki Vətən müharibəsində qələbəsi birbaşa olaraq 2019-cu ildən başlanan daxili təmizləmə ilə əlaqələndirilə bilər. Ramiz Mehdiyev və onun kimi Rusiyaya bağlı şəxslərin hakimiyyət strukturlarından uzaqlaşdırılması sayəsində Azərbaycan azad hərəkət edərək, ərazi bütövlüyünü bərpa edib. O da maraqlı nüansdır ki, Ramiz Mehdiyevin istintaqa cəlb olunması Rusiya–Azərbaycan münasibətlərində yeni normallaşma dövrünə təsadüf edir. Burada xatırladaq ki, cari ildə Rusiyanın “Rossotrudniçestvo” təşkilatının Azərbaycandakı nümayəndəliyi olan “Rus Evi”nin fəaliyyəti dayandırılıb. Bu qurumun Azərbaycanda casus şəbəkəsi yaratmaqda ittiham olunması da məlumdur. Əvvəla qeyd edək ki, “Rus Evi” Bakının mərkəzində, Üzeyir Hacıbəyli küçəsində yerləşib. Şəbəkə Moskvadan təyin olunmuş və tez tez ölkəmizə gələn kəşfiyyat nümayəndəsi vasitəsilə idarə olunub. İddialara görə, şəbəkəyə məhz Ramiz Mehdiyev rəhbərlik edib. Bu şəxsin indi vəzifədə olmaması o demək deyil ki, əlaqələr yoxa çıxıb. Rusiyanın kəşfiyyat nümayəndəsinin yanına gedənlər, ondan tapşırıqlar alaraq cəmiyyətimizə yanlış mesajlar ötürənlər, aranı qatmağa çalışanlar olub. Amma bunlar yavaş-yavaş ifşa olunurlar. Hər halda Ramiz Mehdiyevə qarşı dövlətə xəyanət ittihamının irəli sürülməsi də çox söz deyir.
Tahir TAĞIYEV
