Azərbaycan və Rusiya arasında münasibətlərin normallaşması Ermənistanda getdikcə daha böyük narahatlqı predmetinə çevrilir. Burada hesab edilir ki, proses Azərbaycanın Cənubi Qafqazda mövqeyinin daha da güclənməsinə gətirib çıxaracaq. Bu isə Ermənistan üçün yaxşı heç nə vəd etmir.
Məsələ ilə bağlı erməni politoloq Akop Badalayan bildirir: “Rusiya-Azərbaycan münasibətləri “mülayim” və “soyuq” dövrlərin bir-birini tez-tez əvəz etdiyi mürəkkəb bir sistemdir. Düşənbə görüşünə gəlincə, son bir ildə, xüsusən də təyyarə qəzasından sonra ilk dəfə keçirilən görüş müəyyən razılaşmaların nəticəsi idi. Danışıqların əvvəlinin demək olar ki, tamamilə təyyarə qəzası mövzusuna həsr olunması xarakterikdir. Burada Putinin dedikləri də diqqət çəkirdi. Rusiya liderinə faciənin yeni təfərrüatı barədə görüşdən bir-iki gün əvvəl məlumat verilib. Bu açıqlama suallar doğurur, çünki fəlakət ötən ilin dekabrında baş verib və o zaman Putin-Əliyev arasında telefon danışığı baş tutub. Ona görə də söhbət köhnə hadisələrdən yox, bəzi yeni təfərrüatdan gedir.
Azərbaycan prezidentinin verdiyi təfərrüatlı məlumata görə Putinə təşəkkür etməsi isə Rusiyanın mühüm, yeni bir informasiya təqdim etdiyini deməyə əsas verir. Məhz bu dəyişiklik iki lider arasındakı atmosferə təsir edə bilər...Ehtimal etmək olarmı ki, söhbət təkcə texniki detallardan deyil, həm də daha dərin geosiyasi aspektlərdən gedir?”. Rusiyadan olan politoloq Vitali Arkov qeyd edir ki, əslində erməni tərəfinin narahatlığına əsas yoxdur: “Azərbaycan və Rusiya arasında münasibətlər qarşılıqlı hörmət, bərabərlik və strateji tərəfdaşlıq prinsipləri əsasında yeni mərhələyə qədəm qoyur. Düşənbə görüşü iki ölkə münasibətlərində yeni etimad mərhələsinin başlanğıcı oldu. İki ölkə arasında yaranmış gərginlik müvəqqəti idi və artıq arxada qalıb. Tacikistanın paytaxtı Düşənbədə keçirilən görüş zamanı Rusiyanın və Azərbaycanın dövlət başçıları bunu açıq şəkildə nümayiş etdirdilər. Tərəflər qeyd etdilər ki, 2025-ci ilin ilkin nəticələrinə əsasən, iki ölkə arasında xarici ticarət dövriyyəsi 16 faiz artacaq”. Politoloqun sözlərinə görə, yaranmış fikir ayrılıqları müəyyən müddət davam etsə də, müəyyən məqsədli qüvvələr istəklərinə nail ola bilməyiblər: “Bu qüvvələr münasibətlərdəki müvəqqəti çatları dərinləşdirərək uçuruma çevirmək niyyətində idilər. Lakin Rusiyanın və Azərbaycanın liderlərinin müdrikliyi bu məkrli planların həyata keçməsinə imkan vermədi. İlkin mərhələdə qarşılıqlı iradlar və emosional reaksiyalar müəyyən gərginlik yaratsa da, sonrakı dövrdə hər iki tərəf münasibətlərin normallaşdırılması üçün siyasi iradə nümayiş etdirdi. Bu proses asan olmadı, çünki tərəflərdən heç biri öz prinsipial mövqeyində güzəştə getmiş kimi görünmək istəmirdi. Lakin Düşənbədə keçirilən danışıqların nəticələri göstərdi ki, Rusiya və Azərbaycan bir-birini dinləyə və anlaya bildilər, bir sıra həssas məsələlər üzrə qarşılıqlı anlaşma əldə olundu”. Xatırladaq ki, Ermənistan uzun illər Rusiyanın strateji tərəfdaşı hesab olunurdu. Lakin son hadisələr — xüsusilə 2020 və 2023-cü illərdəki hərbi və siyasi dəyişikliklər Moskva ilə İrəvan arasında gərginliyi artırdı. Rusiya ilə münasibətlərin soyuması fonunda Azərbaycanla Moskva arasında dialoqun artması Ermənistanın regiondakı mövqeyini zəiflədir. Bu, onu Qərbə yönəlməyə məcbur edir, lakin Qərb də bu dəyişikliyi ehtiyatla qarşılayır. Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin sabitləşməsi Moskvanın İrəvana hərbi dəstəyini məhdudlaşdırır, çünki Rusiya artıq Cənubi Qafqazda balanslı siyasət aparmağa üstünlük verir. Rusiya və Azərbaycan arasında iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsi Ermənistanı regiondakı strateji layihələrdən kənarda qoyur. Şimal–Cənub və Orta Dəhliz kimi beynəlxalq nəqliyyat marşrutları region dövlətləri üçün yeni imkanlar açır. Bu layihələr həm enerji, həm ticarət, həm də logistika baxımından gələcək illərin əsas gəlir mənbələrinə çevrilə bilər. Lakin Ermənistan bu layihələrin heç birində iştirak etmir. Bu isə onun iqtisadi təcridini dərinləşdirir və regional proseslərdə söz sahibi olmaq imkanını azaldır. Əvəzində Azərbaycan bu dəhlizlərin mərkəzində dayanaraq həm iqtisadi, həm də diplomatik cəhətdən mövqelərini möhkəmləndirir.
Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin yüksələn xətt üzrə inkişafı Ermənistanın daxili siyasətinə də təsirsiz ötüşmür. Cəmiyyətdə iki əsas düşərgə formalaşıb: biri Qərbə inteqrasiyanı, digəri isə Rusiyaya bağlı qalmağı müdafiə edir. Bu parçalanma Ermənistanın siyasi sistemində gərginlik yaradır və onun xarici siyasət kursunda qeyri-müəyyənliklər doğurur. Hakimiyyət Qərbə yaxınlaşmaqla regionda yeni müttəfiqlər qazanmağa çalışsa da, reallıqda nə Avropa, nə də ABŞ Ermənistan üçün təhlükəsizlik təminatçısı ola bilmir. Beləliklə, İrəvan öz diplomatik seçimlərinin məhdudluğu ilə üzləşib. Azərbaycan bu fonda həm regional, həm də beynəlxalq səviyyədə nüfuzunu möhkəmləndirərək real güc mərkəzinə çevrilir. Rusiya ilə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq Bakı üçün əlavə diplomatik üstünlüklər yaradır. Bunu hərbi ekspert, “Natsionalnaya oborona” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko da xüsusi vurğulayır. O, ilk növbədə diqqəti ona yönəldir ki, Rusiya ilə Azərbaycan arasında münasibətlər möhkəm qarşılıqlı etimad və strateji tərəfdaşlıq əsasında qurulub. Onun sözlərinə görə, iki ölkə liderlərinin verdiyi siyasi mesajlardan çıxış etmək vacibdir: “Putin və Əliyevin göndərdiyi mesajlar iki dövlətin başçılarının Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsi və inkişafı üçün tamhüquqlu formata gəlmək istədiklərini açıq şəkildə göstərir”. Ekspert qeyd edib ki, görüşün özü MDB sammiti çərçivəsində baş tutub və bu format prinsipial əhəmiyyət daşıyır: “Bu, çox vacibdir, çünki biz hamımız postsovet məkanında manipulyasiyanı və xarici aktorların təsir imkanlarını aradan qaldırmaqda maraqlıyıq. Təəssüflər olsun ki, MDB ölkələri arasında təfriqə yaratmaq istəyənlər çoxdur, lakin məhz liderlərin kollektiv iradəsi müsbət trendləri müəyyən etməyə qadirdir”. Korotçenko əmin olduğunu bildirib ki, sammitdə və ikitərəfli görüş zamanı səslənən siqnallar dinləniləcək və Rusiya ilə Azərbaycan arasında siyasi, iqtisadi, sosial və mədəni əlaqələrin bütün spektrinin inkişafı üçün yeni əlverişli ab-hava yaranacaq: “Qarşılıqlı əlaqənin dəyərini mükəmməl başa düşürük və iki lider arasındakı görüşdən sonra bizə az sevinc və daha çox kədər gətirən səhifələri çevirməyi düşünə bilsək, irəliyə doğru hərəkət üçün üfüq aydın görünür”. Ekspertin sözlərinə görə, bu gün ikitərəfli gündəlikdə iqtisadiyyat əsas rol oynayır: “Biz dayanıqlı inkişafda, irəliləyişdə, iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsində, regional əməkdaşlıqda, tərəfdaşlıqda maraqlıyıq. Qloballaşmanın çökdüyü bir şəraitdə ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin, eləcə də MDB kimi beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığın uğurla və üçüncü ölkələrin kənar təzyiqləri olmadan inkişaf etməsi çox vacibdir”. O xatırladıb ki, Rusiya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əlaqələr fəal inkişaf edir: “Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk azərbaycanlı həmkarları ilə fəal işləyir. Prezidentlər Putin və Əliyev arasında keçirilən görüş və danışıqların yekunlarına əsasən, iqtisadi-ticari əməkdaşlığı daha da genişləndirmək, qarşılıqlı əmtəə dövriyyəsinin həcmini artırmaq, yeni maraqlı layihələri davam etdirmək üçün gözəl imkanlarımız var”. İ.Korotçenko müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirib: “Ötən dövrdə Rusiya Azərbaycana beş milyard dollardan çox dəyəri olan silah tədarük edib. Rusiya Bakıda keçirilən və regionda ən böyük sərgiyə çevrilmiş ADEX beynəlxalq silah sərgisinin fəal iştirakçısıdır və bu tədbirə həmişə qatılıb”. Hərbi analitikin fikrincə, mühüm hərbi texnikanın istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə artıran Rusiyanın müdafiə sənayesi həm daxili, həm də ixrac sifarişlərini yerinə yetirmək iqtidarındadır: “Bakının marağı nəzərə alınmaqla, perspektivli layihələr, o cümlədən Rusiyanın müasir Su-35 qırıcılarının Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə mümkün tədarükü danışıqlar masasında qalır. Bu, yüksəksəviyyəli təhlükəsizliyi təmin etməyə imkan verən əla çoxməqsədli təyyarədir”. O, həmçinin ehtimal edib ki, gələcəkdə əməkdaşlığın digər sahələri, o cümlədən artıq Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin arsenalında olan Rusiya hərbi texnikasının modernləşdirilməsi və yeni silahların tədarükü də müzakirə oluna bilər.
Tahir TAĞIYEV
