Akif Nağı: “Sarkisyana susmaq sərf edirdi, çalışırdı ki, bu məsələ çox hay-küyə səbəb olmasın, diqqəti cəlb etməsin...”
29 may 2014-cü ildə Avrasiya İqtisadi Birliyinin (AİB) təsis toplantısında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin məktubunu Qazaxıstanın ovaxtkı prezidenti Nursultan Nazarbayev oxuyub və məktub oxunarkən Ermənistanın sabiq prezidenti Serj Sarkisyan başını aşağı salaraq dinləyib.
O vaxt Ermənistanın üçüncü prezidenti Serj Sarkisyanın Azərbaycan liderinin məktubuna heç bir cavab verməməsinin səbəbləri barədə onun keçmiş mətbuat katibi Samvel Farmanyan erməni mətbuatına açıqlama verib.
“Serj Sarkisyanın 10 illik prezidentliyinin ən çox müzakirə olunan və tənqid edilən epizodlarından biri, şübhəsiz ki, 2014-cü ilin mayında Astanada baş vermiş hadisədir.
Xatırlatmaq istəyirəm: Avrasiya İqtisadi İttifaqının (AİB) dövlət başçılarının görüşündə Qazaxıstanın ovaxtkı prezidenti Nursultan Nazarbayev Azərbaycan prezidentinin məktubunu oxudu və onun Ermənistanın Dağlıq Qarabağın da daxil olduğu sərhədləri daxilində AİB-yə daxil olması ilə bağlı narahatlığını çatdırdı.
Xalqımızın və dövlətimizin başına gələn fəlakətlərdən sonra çox şey əvvəlki mənasını itirdiyindən, baş verənlərin əsl səbəblərini 11 ildən sonra da işıqlandıra biləcək və Sarkisyanın susqunluğunu izah edə biləcək şeylərin üzə çıxarılmasını - ən azı tarix naminə - zəruri hesab edirəm.
Əminəm ki, siyasi həyatımızda baş verən uğursuzluqlar və fəlakətlər böyük siyasətin ən mühüm nüanslarının ictimaiyyətin diqqətindən kənarda qalması, hər cür mif və spekulyasiyalara təkan verməsi ilə izah olunur”.
Farmanyan bildirib ki, Nazarbayev Əliyevin adından Ermənistanın AİB-yə üzvlüyü ilə bağlı danışıb və mahiyyətcə Dağlıq Qarabağın Ermənistanla yanaşı AİB-nin iqtisadi məkanına daxil olmayacağını müəyyən etmək istəyib. Framanyan bildirib: “O vaxt Ermənistan hakimiyyəti əvvəlcədən bilirdi ki, Əliyev Nazarbayev və Lukaşenkoya yaxınlaşıb və Nazarbayev məsələni Astana sammitində qaldırmaq niyyətindədir. Üstəlik, Serj Sarkisyan bundan xəbərdar idi, lakin yenə də cavab verməmək qərarına gəldi və bunun səbəbi budur:
1. Ermənistanın AİB-yə daxil olması artıq əsas oyunçu - Rusiya prezidenti ilə razılaşdırılıb. Öz xalqının gözündə “maço” görünmək üçün Nazarbayev və ya Lukaşenko ilə nə üçün şifahi söz savaşına çıxmaq lazımdır ki, bu onların məqsədlərinə çatmayacaq və əksinə, əslində zərərli ola bilərdi? EAEU-da qərarlar konsensusla qəbul edilir. Nazarbayev və Lukaşenko Əliyevin narahatlığını açıq şəkildə ifadə edə bilsələr də, Putinlə artıq razılaşdırılmış qərarı əngəlləmək üçün gücləri yox idi.
2. Əliyevin məktubuna əlavə olaraq Nazarbayevin əlində daha bir sənəd - Ermənistan adından ÜTT-yə 2002 və ya 2003-cü ildə göndərilmiş rəsmi məktubun surəti var idi. Bu məktubda - Azərbaycanın xahişi ilə - Ermənistan rəsmi şəkildə əmin etdi ki, BMT-yə daxil olarkən olduğu kimi, ÜTT-yə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində qoşulur. Yəni Alma-Atı bəyannaməsinin məntiqinə uyğun olaraq.
Prezident Sarkisyan belə bir məktubun həqiqətən mövcud olduğunu və Nazarbayevin əlində olduğunu yaxşı bildiyindən, hətta öz reputasiyası bahasına olsa belə, susmağa üstünlük verdi. Çünki o, Nazarbayevə cavab versəydi, bəlkə də məktubu hazırlayıb mətbuatda dərc edə bilərdi. Bu, təkcə Ermənistanın ozamankı mövqeyinə deyil, həm də əvvəlki hakimiyyətin, xüsusilə Robert Köçəryanın reputasiyasına ciddi zərbə vurmuş olardı. Reallıq bu idi”.
Sarkisyan 2014-cü ildə Əliyevin məktubuna niyə susdu?
“...Öz məkrli niyyətlərini sakit şəkildə həyata keçirmək istəyirdi”
Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycan Prezidenti həmişə bu məsələnin dinc yolla, qarşılıqlı anlaşma şəratində həll olunmasını istəyib. “Ermənistan isə müxtəlif yollarla, müxtəlif vasitələrlə öz aləmində “üstün vəziyyətindən” Azərbaycana qarşı istifadə etmək və yaxud beynəlxalq və regional birlikləri fakt qarşısında qoymaq niyyətində olub. Açıqlamadan da göründüyü kimi, hətta Ermənistan Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzv olarkən də Sarkisyan buna cəhd edib və orda müəyyən söhbətlər olub. Azərbaycan Prezidenti həmin dövrdə onların o təşəbbüslərinin qarşısını diplomatik yolla alıb və Ermənistan həmin təşkilata BMT tərəfindən tanınan sərhədləri ilə daxil olmalı olub. Bu, Ermənistan diplomatiyasının cəhdi idi ki, heç kəsin diqqətini cəlb etmədən “Dağlıq Qarabağı” Ermənistanla birgə hansısa beynəlxalq proseslərin iştirakçısına, subyektinə çevirsin. Bu erməni siyasətidir. Onlar bu məqsədə çatmaq istəyirdilər, amma Azərbaycan diplomatiyası buna imkan vermirdi. Onlar Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv olarkən də həmin üsuldan istifadə etmək istəyirdilər. Azərbaycan dövləti də qabaqlayıcı diplomatik addımlar atdı. Bu addımın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Nazarbayev də, Likaşenko da o dövrdə o təşkilatlarda söz sahibi idi. Azərbaycan Prezidenti öz borcunu yerinə yetirdi ki, mən sizə xəbərdarlıq edirəm, əgər Ermənistan hansısa məkrli niyyətlərlə Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv olmaq istəyirsə, bu, Azərbaycan tərəfindən mənfi qarşılanacaq və Azərbaycan o məsələ ilə bağlı addımlarını ata bilər. Bununla bağlı Nazarbayevin də mövqeyi yüksək dəyərləndirilməlidir ki, Azərbaycan tərəfinin müraciətinə diqqətlə yanaşıb, onu həm ictimailəşdirib, həm də çox böyük ehtimal ki, Putinlə söhbətində də bu məsələni gündəmə gətirib. Avrasiya İqtisadi İttifaqı ideyasının özü Nazarbayevə məxsusdu. Ən azından bu, Putinlə razılaşdırılmışdı, müəlliflik hüququ Nazarbayevdə idi. İkisinin təklifi idi, amma daha çox Nazarbayevin təklifi idi. Bu yaxınlarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putin onu da vurğuladı ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqının yaradılmasına təşəbbüs Nazarbayev tərəfindən irəli sürülüb. Azərbaycan Prezidenti bilirdi ki, kimə müraciət etmək lazımdır”.
A.Nağı qeyd etdi ki, Sarksiyanın Əliyevin məktubuna cavab verməməsi müxtəlif cür izah oluna bilər, başlıca səbəblərdən biri isə daxili və xarici amillərlə bağlıdır.
“Sarkisyan niyə susurdu? İlk növbədə Sarkisyan bu məsələni gündəmə gətirmək istəmirdi, çünki öz məkrli niyyətlərini sakit şəkildə həyata keçirmək istəyirdi. Sarkisyan faktiki olaraq “Dağlıq Qarabağ”ın həmin qurumda təmsilçiliyini nəzərdə tuturdu. Putinə arxalanırdı ki, o bu vəziyətdə ona dəstək verəcək. “Dağlıq Qarabağ” Ermənistanın işğalı altında idi, oranın iqtisadi proseslərində də iştirak edirdi, büdcələri də, maliyyə axını da Ermənistandan gəlirdi. Faktiki olaraq Qarabağı özlərinin iqtisadi zonası, ərazisi kimi istifadə edirdilər. O vəziyyətdə Sarkisyana susmaq sərf edirdi, çalışırdı ki, bu məsələ çox hay-küyə səbəb olmasın, diqqəti cəlb etməsin. Susmasının məqsədi o idi ki, həm MDB çərçivəsində bu məsələ müzakirəyə çıxmasın, əlavə suallara cavab verməli olmasın, həm də daxildə hay-küy yaratmasın. Yaxud, əgər Azərbaycan Prezidentinin məktubuna cavab versəydi, bu, MDB içərisində Ermənistana qarşı rəy yarada, onun ilhaq cəhdi kimi görsənə bilərdi. Eyni zamanda Ermənistanın daxilində də suallar yarada bilərdi ki, Sarkisyan Əliyevə cavab verdisə, demək “Dağlıq Qarabağ” yoxdu, biz o təşkilata Qarabağsız qoşuluruq. Hamı bilirdi ki, orda gedən proseslər Ermənistanla bağlı idi. Hesab edirəm, bu, Putinlə Sarkisyan arasında bir razılaşma idi ki, sakit şəkildə o proseslər aparılsın. Yavaş-yavaş həm MDB-yə, həm də dünyaya Qarabağın Ermənistanla bir yerdə olduğunu nümayiş etdirsinlər, dünyanı fakt qarşısında qoysunlar. Ona görə də Sarkisyan MDB çərçivəsində narazılığın olmaması, yenidən məsələnin müzakirəyə çıxmaması, həm də daxildə müəyyən müzakirələrin olmaması üçün susdu”-deyə A.Nağı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
