Rusiya Yaxın Şərq Sülh Sammitindən təcrid olundu: Qəzza üzrə Misirdə diplomatik gərginlik
Rusiyanın Qəzza üzrə Misir sülh sammitinə dəvət olunmadığı iddia edilsə də, indiyə qədər etibarlı mənbələrdə belə bir məlumat yoxdur ki, Rusiya Qəzza üzrə Misirdə keçiriləcək sülh sammitinə dəvət edilməyib.
Bəzi mənbələr, Lavrovun ifadələrinə istinadla, sammitin təşkilatçıları tərəfindən dəvət edilməsə belə, sammit iştirakçıları istəsə Rusiyanın prosesdə rol ala biləcəyini bildirir.
Hazırda bütün sammit iştirakçıları artıq Şarm əl-Şeyxdədir və sammit dünəndən işinə başlayib. Rusiya nə sammitə dəvət olunan dövlətlər sırasında var, nə də diplomatik missiya ilə təmsil edilir. Sadəcə olaraq, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov sülh sammitinə diplomatik dəstək ifadə edib.
Rusiya nəyə görə bu sammitdən təcrid edildi?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Misirin Şarm əl-Şeyx şəhərində keçirilən Qəzza üzrə beynəlxalq sülh sammiti beynəlxalq siyasətin diqqət mərkəzində idi. ABŞ, Misir, aparıcı Avropa və ərəb ölkələrinin təşəbbüsü ilə baş tutan sammitə Rusiya dəvət edilməyib, bu isə bir sıra ekspertlər tərəfindən regionda diplomatik balansın dəyişməsi kimi qiymətləndirilir.
Sammitin məqsədi və iştirakçı ölkələr
Sammitin əsas məqsədi İsrail və HƏMAS arasında baş verən münaqişəyə dair beynəlxalq konsensus yaratmaq və Qəzza zolağında atəşkəs, humanitar yardım və davamlı sülh təşəbbüslərini irəlilətməkdir. Sammitə 27 ölkə və bir sıra beynəlxalq təşkilat nümayəndələri qatılıb: ABŞ, Türkiyə, Misir, Qətər, İordaniya, Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya, Azərbaycan, Fələstin və digər dövlətlər. Beynəlxalq təşkilatlardan isə BMT, Ərəb Liqası, Avropa Şurası və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) təmsil olunub.
İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu və İranın nümayəndələri isə sammitdə iştirak etməyib. Rusiya isə həm dəvət olunmayıb, həm də diplomatik missiya ilə təmsil edilməyib.
Rusiya niyə təcrid edildi?
Analitiklər qeyd edir ki, Rusiya sammitdən təcrid olunmaqla bir neçə səbəbdən əlaqəli şəkildə “sınaqdan keçirilir”.
Ekspertlərin fikrincə, ilk növbədə bunu region balansı və strateji maraqlar diqtə edir. Rusiya son illərdə Suriyada hərbi iştirakla yanaşı, Ukrayna müharibəsi fonunda Qərb ölkələri ilə münasibətlərdə gərginlik yaradıb. Misir və aparıcı ərəb dövlətləri sammitdə iştirakçıları seçərkən Rusiyanı “tarazlayıcı” deyil, potensial gərginlik elementi kimi qiymətləndirib.
İsrail–Rusiya münasibətləri: İsrail ilə Rusiya arasındakı strateji ziddiyyətlər, xüsusilə Suriyada və Qəzza məsələsində Moskvanın təsir dairəsi sammitin təşkilatçılarını Rusiya olmadan prosesi idarə etməyə sövq edib.
Eyni zamanda, burada Qərb ölkələrinin rolu da danılmazdır. ABŞ və Avropa dövlətləri Ukraynadakı hərbi fəaliyyəti və diplomatik mövqeyinə görə Qəzza üzrə sülh təşəbbüslərində Rusiya olmadan qərar qəbul etmə potensialını nümayiş etdirmək istəyiblər.
Lavrovun diplomatik bəyanatı
Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov sammitin diplomatik təşəbbüslərini dəstəklədiyini bildirib. Lakin bu dəstək simvolik xarakter daşıyır. Moskva sammitdə birbaşa iştirak etmədiyindən qərarların qəbulunda təsir gücü yoxdur. Bu isə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən simvolik mesaj kimi qəbul edilir və mesaj verir ki, Qəzza üzrə sülh təşəbbüslərində Rusiya olmadan da nəticə əldə etmək mümkündür.
Statistik göstəricilər və humanitar kontekst
Sammitə dəvət olunan 27 ölkə Qəzza zolağına humanitar yardımın artırılmasını və atəşkəsin qorunmasını prioritet məqsəd kimi göstərib.
Son 3 həftədə Qəzza zolağında 1.200-dən çox insan həyatını itirib, 4.500-dən çox insan yaralanıb və 150.000-dən artıq insan müvəqqəti sığınacaqlara yerləşdirilib.
Ümümiyyətlə isə, 2025-ci il oktyabrın 13-də əldə olunan məlumata görə, 7 oktyabr 2023-cü ildə başlayan və iki il davam edən İsrail-HƏMAS müharibəsi nəticəsində Qəzza zolağında 68.123 nəfər həyatını itirib. Bu rəqəm münaqişənin ən yüksək ölüm sayıdır və Qəzza əhalisinin 10%-dən çoxunu təşkil edir.
Münaqişə nəticəsində 179.750 nəfər yaralanıb. Bu göstəricilər Qəzza Səhiyyə Nazirliyi və BMT-nin məlumatlarına əsaslanır.
İsrail tərəfdən isə təxminən 1.983 nəfər həlak olub. Bundan əlavə, 217 jurnalist, 120 akademik və 224 humanitar işçi də münaqişə zamanı həyatını itirib.
Münaqişə nəticəsində Qəzza zolağında ciddi infrastruktur dağıntıları baş verib. Ən azı 125 xəstəxana və səhiyyə müəssisəsi ya tamamilə, ya da qismən zədələnib və ya dağılıb. Bu, bölgədə səhiyyə xidmətlərinin ciddi şəkildə məhdudlaşmasına səbəb olub.
BMT və digər beynəlxalq təşkilatlar münaqişə nəticəsində yaranan humanitar böhranı aradan qaldırmaq üçün təcili yardım çağırışları edir. Qəzza zolağında aclıq və qida çatışmazlığı səviyyəsi münaqişənin əvvəlki dövrləri ilə müqayisədə ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Bu vəziyyət münaqişəyə beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini daha da artırır və bölgədə davamlı sülhün təmin edilməsi üçün daha geniş əməkdaşlıq və dəstək tələb edir.
BMT və İƏT nümayəndələri sammitdə humanitar yardımın artırılması və blokadaların azaldılması istiqamətində konkret planlar təqdim ediblər.
Rusiya sammitdə iştirak etməsə də, diplomatik bəyanatlar vasitəsilə prosesdə dolayısı ilə iştirakını davam etdirir. Lakin sammit iştirakçıları arasında Rusiya olmadan qərarların qəbul olunması beynəlxalq siyasətdə Moskvanın təsirinin müəyyən dərəcədə məhdudlaşdırıldığını göstərir.
Bu vəziyyət həm də geopolitik mesajdır. ABŞ, aparıcı Avropa və ərəb ölkələri Qəzza məsələsində təşəbbüsü ələ alaraq region balansını formalaşdırmaq istəyirlər. Rusiya üçün bu, diplomatik strategiyanın yenidən nəzərdən keçirilməsi və təsir dairəsini qorumaq üçün yeni yolların axtarışı deməkdir.
Akif NƏSİRLİ
