Abutalıb Səmədov: “Azərbaycan bu hadisə səbəblərinin mümkün qədər tez aradan qaldırılmasında maraqlıdır”
Pakistan və Əfqanıstan arasında baş verən qarşıdurmada onlarla insan həlak olub. Hər iki tərəf münaqişənin ikinci günündə çoxsaylı itkilər verdiyini açıqlayıb. Taliban 58 pakistanlı əsgərin öldüyünü bildirib. Pakistan isə Əfqanıstan sərhəd postlarının ələ keçirildiyini bəyan edib.
Əfqanıstanın xarici işlər naziri Amir Xan Muttaqinin Hindistana səfəri də baş tutub. Lakin xəbərlərə görə, bu səfərin müharibə ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur – diplomatik münasibətlərin bərpası məqsədilə və əvvəlcədən planlaşdırılmış şəkildə həyata keçirilib.
Bəs, əslində bu iki İslam ölkəsi arasında nə baş verir?
Politoloq Abutalıb Səmədov məsələ ilə bağlı baki-xeber.com nəşrinə verdiyi müsahibədə bildirib ki, Əfqanıstanda hakimiyyətdə olan Taliban hərəkatının yaranması birbaşa Pakistanla bağlıdır. Taliban iqtidarı ilə Pakistan arasında münasibətlər tarixən yaxşı olub, baxmayaraq ki, iki ölkə arasında sərhəd mübahisələri hələ də qalmaqdadır: “Bundan əvvəlki Əfqanıstan hökumətləri daima Pakistana qarşı sərhəd iddiaları irəli sürüblər və yeni tələblər qoyublar. Amma Taliban hakimiyyətə gəldikdən sonra kifayət qədər barışdırıcı mövqe tutub. Məsələn, sərhədlə bağlı heç bir iddia irəli sürməyib. Lakin bu iki ölkə arasında sərhəd çox böyükdür və Əfqanıstan hökuməti burada tam nəzarəti təmin edə bilmir. 2400 kilometrlik sərhədin qısa müddətdə tam nəzarətə götürülməsi çətin məsələdir”.
Politoloqun sözlərinə görə, sərhəddə atışma Əfqanıstan tərəfinin günahı üzündən baş verib və onlar bunu etiraf ediblər. Taliban açıqlamasında bildirib ki, Pakistanın guya Əfqanıstan paytaxtını atəşə tutmasına və bazarda törədilmiş partlayışa cavab olaraq “qisas əməliyyatı” keçirilib, Pakistan isə bu iddiaları qəbul etmir: "Eyni zamanda, İslamabad Taliban hökumətindən narazıdır. Səbəb isə Əfqanıstan ərazisində Pakistan talibançılarının yetişdirilməsi, silahlandırılması və bu terrorçu qrupların Pakistan hökuməti üçün təhlükə yaratmasıdır. Pakistan bu məsələ ilə bağlı dəfələrlə narazılığını bildirib. Sərhəddə baş verən münaqişədən sonra hər iki tərəf özünü qalib elan edib – Əfqanıstan 58 pakistanlı sərhədçinin öldürüldüyünü, Pakistan isə 19 sərhəd postunu ələ keçirdiyini açıqlayıb və Kabilin bəyan etdiyi rəqəmlərin həqiqətə uyğun olmadığını bildirib.
Qətər vasitəçi kimi prosesə qoşulub və bu təşəbbüs nəticəsində qarşıdurmanı dayandırmaq mümkün olub. Lakin problemlər qalmaqdadır.
Bununla yanaşı, Pakistan hakimiyyəti yalnız Əfqanıstanla deyil, həm də Hindistanla sərhədini möhkəmləndirib ki, Yeni Dehli hərbi addım atmaq fikrinə düşməsin. Təbii ki, hərbi potensialına görə Pakistan Əfqanıstandan xeyli güclüdür. Əfqanıstanın Pakistanla hərbi qarşıdurmaya getməsi ona heç bir fayda verməz.
Hindistana baş nazir səviyyəsində səfərin əvvəlcədən planlaşdırılmasına baxmayaraq, ehtimal olunur ki, Pakistanla gərginlik fonunda rəsmi Kabil hərbi məsələlərlə bağlı da müəyyən danışıqlar aparmağı və Yeni Dehlidən sərfəli şərtlərlə silah almağı planlaşdırır. Çünki Pakistan Hindistanı özünə düşmən sayır. Bu baxımdan Əfqanıstan hesab edir ki, Hindistan Pakistanla qarşıdurmada ona dəstək verməyə meylli ola bilər.
Bununla yanaşı, Əfqanıstan onu da nəzərə alır ki, Pakistan nüvə dövlətidir və onun rəsmi təsdiqlənmiş təxminən 170 nüvə başlığı var.
Nə qədər ki, sərhədlə bağlı problemlər qalır və Əfqanıstan ərazisində Pakistanın terrorçu hesab etdiyi qruplar fəaliyyət göstərir, Pakistan bu vəziyyəti qəbul etməyəcək. Buna görə də bu cür sərhəd toqquşmalarının gələcəkdə də baş verəcəyi istisna edilmir. Lakin növbəti qarşıdurmanın nə vaxt və hansı səviyyədə baş verəcəyi hələ məlum deyil. Yaxın günlərdə yeni insident gözlənilmir, amma yaz aylarında bənzər hadisə baş verə bilər. Bu isə İslam dünyası üçün heç də arzuolunan hadisə deyil.
Məhz bu səbəbdən Qətər dərhal vasitəçilik təşəbbüsü ilə çıxış edib. Ancaq iki dövlət arasında yaranmış problemlərin həlli üçün bu missiya davam etməlidir. Nüfuzlu İslam dövlətləri, o cümlədən Türkiyə prosesə qoşularaq qarşıdurmanı tam aradan qaldırmağa çalışmalıdır".
“Pakistanla Əfqanıstan arasında bütün mübahisəli məsələlər aradan qaldırılmalıdır ki, Azərbaycanın dost hesab etdiyi bu iki İslam dövləti arasında qarşıdurma olmasın. Pakistan 44 günlük müharibədə Azərbaycanın yanında oldu, qardaş dövlətdir. Əfqanıstan da həmin dövrdə Azərbaycanın haqq işini müdafiə edən azsaylı dövlətlərdən biri idi. Ona görə də bu silahlı qarşıdurmada hər iki dövlətin zərər görməsi bütövlükdə İslam dünyası üçün mənfi nəticələr doğurar. Azərbaycan bu hadisə səbəblərinin mümkün qədər tez aradan qaldırılmasında maraqlıdır”, – deyə politoloq bildirib.
Akif NƏSİRLİ
