İsrailin Suriyada hədəfi: sərhəd təhlükəsizliyi, yoxsa strateji möhkəmlənmə?
İsrailin Suriyada həyata keçirdiyi əməliyyatlar rəsmi izahlarla — sərhəd təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və düşmən hərbi obyektlərinin zərərsizləşdirilməsi ilə əsaslandırılır. Lakin əməliyyatların miqyası, seçilən hədəflər və bölgədə aparılan davamlı fəaliyyətlər göstərir ki, bu siyasətin arxasında daha geniş və bəzən “gizli” strateji məqsədlər də dayanır.
Ekspertlər bildirir ki, Təl-Əvivin Suriyadakı hərbi fəallığı təkcə qısamüddətli təhlükəsizlik məqsədi daşımır; bu, həm də regional güc balansına təsir etmək, İranın təsir dairəsini zəiflətmək və cənub sərhədlərində uzunmüddətli nəzarət mexanizmi qurmaq planının tərkib hissəsidir.
İranın Suriyadakı hərbi möhkəmlənməsini dayandırmaq — yüksək ehtimal
İsrail üçün İranın Suriyadakı hərbi varlığı (İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu, İranla bağlı milislər və logistik şəbəkələr) ən ciddi təhlükə mənbəyidir.
Son illər həyata keçirilən intensiv hava zərbələri, hədəf seçimi və kəşfiyyat əməliyyatlarının istiqaməti göstərir ki, bu məqsəd Təl-Əvivin prioritetində birinci yerdə dayanır.
“İranın Suriyadakı hərbi dayaqlarının zəiflədilməsi İsrail üçün sadəcə taktiki uğur deyil, milli təhlükəsizlik məsələsidir”, — deyə analitiklər bildirir.
Cənubda “təhlükəsizlik zolağı” yaratmaq — ikinci əsas məqsəd
Golan–Suriya sərhədi boyunca nəzarətin gücləndirilməsi, patrulların artırılması və faktiki “demilitarizasiya xətti”nin yaradılması İsrailin ikinci əsas hədəfi kimi görünür.
Bu addım həm sərhəd boyunca sabitlik yaratmağa, həm də Livana və Suriyaya yönələn silah axınını məhdudlaşdırmağa xidmət edir.
Təl-Əviv bu siyasəti “önləyici müdafiə konsepsiyası” adlandırsa da, regiondakı bəzi müşahidəçilər bunu “səssiz nəzarət zolağının qurulması” kimi dəyərləndirir.
Suriya üzərində təsir və nüfuz toplamaq — məhdud, amma real məqsəd
İsrailin ardıcıl hərbi təzyiqləri Dəməşq və İrana yaxın qruplarla danışıqlarda ona müəyyən taktiki üstünlük qazandıra bilər.
Bu, Suriyada baş verən proseslərə dolayı nəzarət mexanizmləri yaratmaq baxımından da əhəmiyyətlidir.
Lakin bu üstünlüyün davamlılığı regional vəziyyətin dəyişkənliyindən və beynəlxalq reaksiyalardan asılıdır.
Silah və logistika xətlərini pozmaq — davamlı əməliyyat xətti
Hava və yer əməliyyatları vasitəsilə qeyri-qanuni silah tədarükü, raket və dron infrastrukturunun qarşısının alınması İsrailin illərdir izlədiyi strategiyadır.
Bu istiqamət “görünməz müharibə”nin əsas cəbhələrindən biridir və uzunmüddətli səylər tələb edir.
Golan üzərində faktiki nəzarəti genişləndirmək — az ehtimallı, amma istisna olunmur
İsrail 1981-ci ildə Golan təpələrini ilhaq etdiyini bəyan etsə də, beynəlxalq ictimaiyyət bu addımı tanımayıb.
Buna baxmayaraq, sərhəd boyunca mövqelərin gücləndirilməsi və lokal nəzarətin artırılması İsrailin faktiki suverenlik sahəsini genişləndirə bilər.
Açıq anneksiya ehtimalı isə beynəlxalq reaksiyalar və diplomatik risqlər səbəbindən aşağı qiymətləndirilir.
İsrailin istifadə etdiyi əsas vasitələr
- Hava zərbələri və xüsusi əməliyyatlar – qısa müddətli, hədəf yönümlü hərbi zərbələr.
- Sərhəd nəzarəti və patrullar – faktiki təhlükəsizlik məntəqələri və yerli anlaşmalar.
- Kəşfiyyat və “proksi” əməliyyatlar – sabotaj, kiber fəaliyyət, yerli qruplarla əməkdaşlıq.
- Diplomatik manevrlər – beynəlxalq narahatlığı azaltmaq və danışıqlarda leverage toplamaq.
Əsas risqlər və əks-effektlər
Bu siyasətin uğurla yanaşı ciddi təhlükələri də var.
İran və müttəfiqlərinin cavab əməliyyatları ön və ya arxa cəbhələrdə yeni toqquşmalar yarada bilər.
Hizbullahın reaksiya ehtimalı, eləcə də Suriya əhalisində artan anti-İsrail sentimenti regionda radikallaşmanı gücləndirə bilər.
Daimi nəzarət cəhdləri beynəlxalq təzyiqi artıraraq İsrailin diplomatik mövqeyini zəiflədə bilər.
Eyni zamanda, Suriyadakı parçalanmış aktorlar və dəyişkən ittifaqlar nəticələrin proqnozlaşdırılmasını çətinləşdirir.
Məqsəd aydındır, nəticə qeyri-müəyyən
Mövcud nəticələr göstərir ki, İsrailin Suriyadakı əsas məqsədi İranın hərbi təsirini zəiflətmək və cənub sərhədlərində faktiki təhlükəsizlik zolağı yaratmaqdır.
Orta müddətdə Təl-Əviv bölgədə məhdud təsir və nəzarət mexanizmləri qurmağa çalışa bilər.
Lakin genişmiqyaslı işğal və açıq ilhaq ehtimalı beynəlxalq və regional risqlər səbəbindən azdır.
Reallıq, hər zamankı kimi, sahədəki qərarlarla və regionun sürətlə dəyişən siyasi dinamikası ilə formalaşacaq.
Akif NƏSİRLİ
