Okampo hüquqi elmi yanaşmadan çox, emosional və siyasi arqumentlərlə çıxış edir
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin sabiq prokuroru Luis Moreno Okampo BMT-nin Əsassız Həbs üzrə İşçi Qrupunun (WGAD) Ruben Vardanyanla bağlı hesabatını tənqid edib. O bildirib ki, İşçi Qrup 2025-ci il fevralın 17-də qəbul etdiyi 46/2024 saylı qərarda Vardanyanın Azərbaycanda saxlanılmasını “əsassız” hesab etməyib. Lakin BMT-nin İnsan Haqları üzrə Ali Komissarı Folker Türk bu mövqelə razılaşmayaraq onun azad edilməsini tələb edib.
Okampo iddia edir ki, hesabatın hazırlanmasına rəhbərlik edən ukraynalı hüquqşünas Anna Yudkivskanın Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə əlaqələri var və bu, maraqlar toqquşması yaradır. O həmçinin qeyd edib ki, Yudkivskanın həyat yoldaşı, Ukrayna siyasətçisi Georgi Lonqvinski də açıq şəkildə Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyib.
Qeyd etmək lazımdır ki, Luis Moreno Okampo 2023-cü ildə də Qarabağ hadisələri ilə bağlı tərəfli mövqeyi ilə diqqət çəkmişdi. Həmin vaxt o, müstəqil hüquqşünas kimi Qarabağda ermənilərə qarşı guya “genosid” törədilməsi barədə şəxsi hesabat hazırlamışdı. O zaman Okampo Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin rəsmi prokuroru deyildi, lakin özünü “müstəqil ekspert” kimi təqdim etmişdi. Hesabatda Azərbaycanın Qarabağda həyata keçirdiyi blokadanın “erməni xalqına qarşı genosid” xarakteri daşıdığı iddia olunurdu. Lakin bu sənəd nə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi, nə də digər beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən qəbul edildi və hüquqi qüvvəyə malik olmadı.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, bütün bunlar göstərir ki, Okamponun Ruben Vardanyanla bağlı son çıxışları da onun əvvəlki mövqelərinin davamıdır. O, dəfələrlə erməniləri müdafiə edən, lakin faktlara əsaslanmayan və beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmayan yanaşmalar sərgiləyib. Buna görə də onun tənqidlərinin obyektivliyi şübhə doğurur.
Bu kontekstdə Azərbaycan hökumətinin Ruben Vardanyanı həbs etməsi beynəlxalq hüquq normalarına və insan haqlarına zidd sayılmır. Əksinə, onun barəsində irəli sürülən ittihamların məhkəmə qaydasında araşdırılması hüquqi dövlət prinsipinin tələbinə uyğundur. Azərbaycanın hərəkətləri beynəlxalq təzyiqlərdən çox, cinayət məsuliyyəti doğuran əməllərin araşdırılması çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Luis Moreno Okamponun uğursuz cəhdləri onun göstəricisi ola bilər ki, bu şəxsi erməni diasporası və Ermənistan hökuməti satın alıb.
Düzdür, bu kimi iddialar, yəni Luis Moreno Okamponun erməni diasporası və ya Ermənistan hökuməti tərəfindən “satın alınması” və “haqq qarşılığında işləməsi” – rəsmi və ya sübuta yetirilmiş məlumatlarla təsdiqlənməyib. Belə bir nəticə yalnız faktlara, sənədlərə və beynəlxalq araşdırmalara əsaslansaydı, obyektiv sayıla bilərdi.
Amma bununla belə, Okamponun fəaliyyətində subyektivlik və siyasi motivli yanaşmalar müşahidə olunur. O, bir neçə dəfə erməniləri müdafiə edən, lakin hüquqi əsaslara söykənməyən bəyanatlarla çıxış edib. Onun 2023-cü ildə hazırladığı “Qarabağda genosid” adlı hesabatın da Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və digər beynəlxalq qurumlar tərəfindən rədd edilməsi onun arqumentlərinin elmi və hüquqi baxımdan zəif olduğunu göstərib. Yəni bu şəxsin “satın alınması” hüquqi baxımdan sübut olunmasa da, müəyyən dairələrin təsiri altında birtərəfli mövqe nümayiş etdirdiyi açıq görünür. Bu səbəbdən Okamponun fikirləri beynəlxalq aləmdə ciddi qəbul edilmir və çox vaxt erməni lobbisinin mövqeyinə yaxın siyasi bəyanatlar kimi qiymətləndirilir.
Luis Moreno Okamponun bu mövqeyi bir çox müşahidəçilər tərəfindən belə bir sual doğurur ki, o nəyə görə davamlı şəkildə erməniləri müdafiə edir, halbuki, onun arqumentləri nə hüquqi, nə də faktiki baxımdan təsdiqini tapır.
Bu davranışın arxasında bir neçə mümkün motiv ola bilər.
Birincisi, bu, şəxsi reputasiya və diqqət qazanmaq istəyinə bağlı ola bilər. Okampo artıq uzun müddətdir ki, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsində işləməyib və siyasi səhnədən kənarda qalıb. O, özünü “müstəqil ekspert” kimi təqdim etməklə yenidən beynəlxalq medianın və siyasi dairələrin diqqət mərkəzinə qayıtmağa çalışa bilər. Qarabağ kimi həssas mövzularda qalmaqallı açıqlamalar vermək isə mediada tez görünməyin ən asan yoludur.
İkincisi, maliyyə və lobbi maraqları onu bu işə sövq edə bilər. Rəsmi sübut olmasa da, bir çox analitiklər hesab edir ki, Okamponun bəyanatları erməni diasporu və ya ermənipərəst lobbilərlə əlaqəli ola bilər. Bu dairələr uzun illərdir Qərbdə aktivdir və müxtəlif ekspertləri, hüquqşünasları və siyasətçiləri öz narrativlərini dəstəkləməyə cəlb edirlər.
Üçüncüsü, ideoloji və siyasi simpatiyalar bu işdə müəyyən rol oynaya bilər.
Okampo bəzən “humanitar müdaxilə” ideyasını çox geniş mənada tətbiq edir və özünü “zəif tərəfi qoruyan” kimi göstərməyə çalışır. Qarabağ məsələsində də o, reallığı tam anlamadan, erməniləri “zərərçəkən tərəf” kimi təqdim etməyə üstünlük verir.
Dördüncüsü, peşəkar səhv və ya hüquqi məsuliyyətsizlik bu işdə həlledici faktor ola bilər.
Onun 2023-cü il “genosid” hesabatı beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə uyğun tərtib edilməmişdi, yəni fakt yoxlaması, mənbə dəqiqliyi və balanslı yanaşma kimi meyarlar ciddi şəkildə pozulmuşdu. Bu isə onu göstərir ki, Okampo hüquqi elmi yanaşmadan çox, emosional və siyasi arqumentlərlə çıxış edir.
Yekunda demək olar ki, Luis Moreno Okampo hüquqi baxımdan obyektiv ekspert deyil. O, daha çox mediada rezonans doğurmaq və ya müəyyən dairələrin informasiya maraqlarına xidmət etmək məqsədilə danışır. Bu səbəbdən onun çıxışları nə beynəlxalq məhkəmələrdə, nə də ciddi hüquqi çevrələrdə etibarlı mənbə kimi qəbul edilir.
Akif NƏSİRLİ
