Məlum olduğu kimi, Türkiyənin “Baykar Makina” şirkətinin yerli törəməsi “Bayraktar Teknoloji Azərbaycan” MMC pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) istehsalına başlayıb. Müəssisə istehsalı İqtisadiyyat Nazirliyi yanında İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin idarəçiliyində olan Sumqayıt Sənaye Parkında həyata keçirir. Məhsullar hələ ki, daxili bazar üçün nəzərdə tutulub.
“Bayraktar Teknoloji Azərbaycan”a Sumqayıt Sənaye Parkının rezidenti statusu bu ilin may ayında verilib. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti “Bayraktar Teknoloji Azərbaycan”ı 2022-ci ildə dövlət qeydiyyatına alıb. Şirkətin hüquqi ünvanı Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Zərifə Əliyeva küçəsi, 115, nizamnamə kapitalı 1,7 milyon manat, qanuni təmsilçisi isə "Baykar Makina"nın sahə koordinatoru Hüseyn Topuzdur. “Baykar Makina” "Bayraktar" PUA-larının istehsalı ilə məşğuldur. Azərbaycan ordusunun 2020-ci ildəki Vətən Müharibəsində geniş tətbiq etdiyi bu PUA-ların yaradıcısı Selçuk Bayraktardır. O, həm də “Baykar Savunma” şirkətinin texniki direktorudur. Bütün bunlar Ermənistanda da xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Bayraktar Teknoloji Azərbaycan” MMC-nin (Türkiyəli sərmayədar və “Baykar Makina”nın törəmə şirkəti) Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində fəaliyyətə başlaması xəbəri diqqəti cəlb edir. Bir müddət əvvəl Azərbaycan Qarabağda döyüşmək üçün Türkiyədən “Bayraktar” pilotsuz uçan aparatları alıb və indi öz torpağında istehsal yaradılıb. Azərbaycan əvvəllər Türkiyədən (və ya vasitəçilərdən) təchizata arxalana bilsə də, yerli istehsal daha çox üstünlük təklif edir - keyfiyyət, dəyişikliklər, yerləşdirmə sürəti, logistika xərcləri, çatdırılma və təmirə nəzarət. Belə çıxır ki, “sülhsevər” qonşumuz getdikcə daha çox silahlanır, xüsusən də ən son sistemlərə (dron, kəşfiyyat, döyüş texnikası və PUA) sərmayə qoyur. Ermənistanın vəziyyətini başa düşmək üçün büdcə rəqəmlərinə, hökumət qərarlarına və onların rəsmi və qeyri-rəsmi şəkildə necə izah edildiyinə baxmaq vacibdir. 2025-ci ildə Ermənistanın müdafiə büdcəsi 664,6 milyard dram və ya təxminən 1,7 milyard dollardır. 2026-cı ilin büdcə layihəsində təxminən 563,1 milyard dram, 2025-ci illə müqayisədə 101,5 milyard dram azalma (təxminən 15% azalma) nəzərdə tutulur. Baş nazir Nikol Paşinyan və maliyyə naziri vurğulayırlar ki, müdafiə xərcləri 2025-ci ildə “həddindən artıq artıb” və bu, qismən əvvəllər 2030-2035-ci illər üçün nəzərdə tutulmuş borc öhdəliklərinin ödənilməsi ilə bağlıdır. Bu arada Ermənistan müdafiə büdcəsini azaltmağı planlaşdırdığı halda, Azərbaycan tam əks tendensiya nümayiş etdirir.
2026-cı ildə Azərbaycan xərcləri artırmağı planlaşdırır: təqribən 8,71 milyard manat (5,12 milyard dollar), bu da təsdiq edilmiş 2025-ci il büdcəsindən 3,8% çoxdur. Azərbaycanın müdafiə və təhlükəsizlik xərclərinin 2027-2029-cu illərdə yüksək səviyyədə qalacağına dair orta müddətli proqnozlar var. Eyni zamanda, gördüyümüz kimi, Azərbaycan sadəcə olaraq silah almır; öz istehsal gücünü inkişaf etdirir. Ermənistan rəsmiləri, o cümlədən baş nazir Nikol Paşinyan və xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan səhərdən axşama kimi bunu təkrarlayırlar: “Biz sülh tərəfdarıyıq”. “Yeni təcavüz olmayacaq”, “Biz müharibə axtarmırıq”, “Region sabitliyə doğru getməlidir”. Bunlar yaxşı, lazımlı ifadələrdir. Bununla belə, bir neçə amil sülhün həqiqətən də davamlı və davamlı olacağına şübhə ilə yanaşır. Axı, aşkar faktlar var. Azərbaycan müdafiə xərclərini fəal şəkildə artırır və müasir döyüş sistemlərinin istehsalına sərmayə qoyur. PUA istehsalına başlamaqla texnoloji və kəmiyyət potensialını dəyişir. İstehsalın hazırda “daxili bazar üçün” olduğu bildirilsə də, yeni imkanlar itmir və həm dinc, həm də döyüş məqsədləri üçün istifadə oluna bilər. PUA-lar, kəşfiyyat, dəqiq zərbələr və əməliyyat imkanlarına malik döyüş vasitələri—bütün bunlar döyüş alətlərinin çeşidini genişləndirir. Artıq Azərbaycanın pilotsuz təyyarələrdən, pilotsuz uçuş aparatlarından və kəşfiyyat sistemlərindən istifadə təcrübəsi var ki, bu da ona nəinki özünü müdafiə etmək, həm də istədiyi yerdə və istədiyi vaxt hücum etmək imkanı verir. Bütün bunlar isə ölkəmizin “bufer”inin olmamasına baxmayaraq baş verir.
Hərbi büdcə kəsilərsə, bu, silahların alınması, döyüş sursatı, modernləşdirilməsi, manevr və təlimlər üçün daha az pul deməkdir. Ölkənin təhdid və ya hücuma tez cavab vermək qabiliyyəti zəifləyə bilər. Ermənistan planlaşdırır, düzəldir və ixtisar edərkən Azərbaycan sürətlənir: planlaşdırır, qurur, satın alır və istehsal edir. Aydındır ki, Ermənistan müdafiə xərclərini artırmasa və ordusunu modernləşdirməsə, bu uçurum daha da genişlənəcək. Bəli, yeni müharibə ilə bitməsə belə, Azərbaycan gərginliyi və təzyiqi saxlamaqdan faydalanır ki, Ermənistan müharibəsiz də güzəştə getməyə məcbur olsun. Bu, yeni yerli eskalasiyalar, təxribatlar, sərhəd pozuntuları, artilleriya atəşi və pilotsuz təyyarələrin zərbələri ehtimalının artmasına baxmayaraq baş verir. Bu, aşkar reallıqdır. Dinc bəyanatlar xarici siyasət aləti ola bilər, amma belə bəyanatlar beynəlxalq təzyiqləri azaltmaq, dəstək və investisiya qazanmaq, müdafiə strategiyası üçün o qədər də əlverişli deyil. Qəribədir ki, belə aşkar və danılmaz həqiqəti xalqın ən vacib şeyi - Ermənistanımızı etibar etdiyi şəxslər başa düşmür”.
Burada qeyd edək ki, Azərbaycanın Ermənistana hücum etmək planı yoxdur. Bu səbəbdən erməni tərəfinin narahatlığı da əbəsdir.
Samirə SƏFƏROVA
