Abutalıb Səmədov: “Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, ABŞ dünyada...”
ABŞ Energetika Nazirliyi "yaşıl enerji", "iqlim dəyişikliyi" və "dekarbonizasiya" kimi ifadələri istifadəsi tövsiyə olunmayan terminlər siyahısına daxil edib.
Maraqlıdır, əgər ABŞ kimi bir dövlət “yaşıl enerji”, “iqlim dəyişikliyi” kimi məsələlərdən, alternativ enerjidən imtina edirsə bunun axırı necə olacaq? Donald Tramp BMT-nin 80-ci sessiyasında çıxışında da bəyan etdi ki, “iqlim dəyişikliyi” “afyoradı”, fırıldaqdı. O, hətta avropalıları da ittiham etdi ki, buna milyardlarla pul qoyurlar, amma mənasızdı.
“Bu səbəbdən “yaşıl enerjiyə” qarşı çıxış edir”
“Alyans” Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, beynəlxalq iqlim siyasəti öz başlanğıcını 1992-ci il Rio-de-Janeyroda keçirilən konfransdan götürüb. O konfransda nümayəndələr Çərçivə Konvensiyası, eyni zamanda qazların atmosferə buraxılmasının müəyyən qədər azaldılması istiqamətində təkliflər qəbul etdilər. “Burda əsasən bir neçə dövlətin üzərinə öhdəliklər qoyuldu ki, onlar atmosferə daha az qaz buraxmalıdırlar. Konvensiya 1994-cü ildə qüvvəyə mindi. Sonra 1997-ci ildə Kioto protokolu oldu, onun da müddəti bitəndən sonra 2009-cu ildə Kopanhagendə yeni sənəd qəbulu istiqamətində danışıqlar başlandı və 2015-ci ildə COP-21-in keçirildiyi Parisdə elə Paris razılaşması adlanan sənəd qəbul olundu. Burda artıq bir neçə dövlətin yox, bütün dövlətlərin atmosferə qaz buraxılmasını azaltmaq öhdəliyi müəyyənləşdi. Birinci iqlim konfransı-COP-1 1995-ci ildə Berlində, hələlik sonuncu konfrans isə (COP-29) 2024-cü ildə Bakıda keçirildi. Bakıda keçirilən konfrans zamanı çox mühüm qərarlar qəbul olundu. Əgər əvvəllər iqlim dəyişikliyindən ziyan çəkən dövlətlərə ildə 100 milyard dollar həcmində yardım göstərmək nəzərdə tutulurdusa, Azərbaycanın səyi nəticəsində bu rəqəm 300 milyarda çatdırıldı. Çox gərgin müzakirələrdən sonra Azərbaycan bu təklifin qəbul olunmasına nail oldu. Ancaq ABŞ, xüsusilə Respublikaçıların hakimiyyəti dövründə bu məsələyə soyuq, hətta deyərdim ki, kəskin narazı münasibət göstədi. Trampın birinci prezidentliyi dövründə ABŞ Paris razılaşmasından çıxdı. Sonradan Bayden hakimiyyəti dövründə yenidən razılaşmaya qayıdılsa da, Trampın seçilməsindən sonra 2025-ci yanvar ayının 20-də ABŞ Paris razılaşmasından çıxdığını bəyan etdi. Bu barədə BMT Baş Məclisinin 80-ci sessiyasında prezident Tramp açıq şəkildə fikirlər səsləndirdi ki, mən Paris razılaşmasından çıxdım, çünki onun şərtləri ABŞ-ın deyil, Rusiya Federasiyasının və Çin Xalq Respublikasının maraqlarına xidmət edir. Trampın fikrincə, bu razılaşmanın şərtlərinə görə, ABŞ daha çox pul ödəməlidir. Hətta prezident Tramp BMT-nin sessiyasında 1 trilyon dollar kimi bir rəqəm səsləndirdi. Dedi ki, digərləri pul ödəmirdilər, Çin 2030-cu ilə qədər pul ödəməməli idi, Rusiya da elə bir ciddi vəsait ödəmirdi. Çox təəssüf ki, əsas donorlardan olan ABŞ bu razılaşmadan çıxdı və yaxın 3 ildən bir az artıq müddətdə bu davam edəcək. Ondan sonra Respublikaçılar seçkini udsalar, əlavə yenə də 4 il ABŞ iqlim dəyişiklikləri üzrə Paris razılaşmasında olmayacaq, onun şərtlərini icra etməyəcək. Ən əsası, iqlim dəyişikliklərindən əziyyət çəkən dövlətlərə yardım olunmasında ABŞ iştirak etməyəcək. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycanın çox böyük çətinliklə 300 milyard dollara çatdıra bildiyi yardım paketi, çox təəssüf, tamamilə icra olunmayacaq, iqlim dəyişmələrindən əziyyət çəkən dövlətlər o dəymiş ziyanın ödənilməsinə nail olmayacaqlar. Nədən ABŞ bu razılaşmanı saxta bir razılama hesab edir? Əsas məsələ ondan ibarətdir ki, ABŞ dünyada ən çox neft və qaz çıxardan ölkələr sırasındadır və öndə gedir. Trampın dövründə xüsusilə neft istehsalını artırmaq əsas hədəf kimi götürülüb”.
A.Səmədovun sözlərinə görə, ABŞ Rusiyanın bazarlarını bu yolla ələ keçirmək istəyir və Rusiyadan neft alan ölkələri də daim sanksiyalar tətbiq etməklə hədələyir. A.Səmədovun bildirdiyinə görə, Rusiyadan neft alan ölkələr içərisində birinci yerdə Çin, ikinci yerdə Hindistan, sonra isə Türkiyə gəlir. Çinin və Hindistanın Rusiya neftindən imtina etmək ehtimalı çox aşağıdır, hətta yox dərəcəsindədir, ancaq Türkiyə, ola bilsin, belə bir addım atsın. A.Səmədov bildirdi ki, ancaq Türkiyənin Rusiyadan aldığı neftin həcmi də o qədər yüksək deyil, təqribən sutkada 300 min barelə qədər neft alır, bu da elə bir ciddi rəqəm sayıla bilməz. “Eyni zamanda digər faydalı qazıntıların çıxarılmasında və ondan istifadə olunmasında da ABŞ maraqlıdır. Çünki şirkətlər və son nəticədə dövlət bundan gəlir götürür. Çox təəssüf ki, istiləşmə digər ABŞ prezidentlərini narahat etsə də, prezident Trampı nəinki narahat etmir, hətta əksinə, o, istiləşməyə, iqlim dəyişikliyinə qarşı çıxış edən, bunun qarşısını almaq üçün tədbir görmək istəyən dövlətlərə qarşı əks mövqe tutur və “yaşıl enerjiyə” nifrətlə yanaşır, bunun real olmadığını, maya dəyərinin həddindən artıq yüksək olduğunu, burda dövlətlərin ciddi zərərə uğradığını iddia edir. Ancaq təbiidir ki, əsas məqsəd ilk növbədə neft və qaz istehsalı və satışında məhdudiyyətlərin qoyulmasına imkan verməmək və iqlim dəyişikliklərinə məruz qalan ölkələrə yardım göstərməmək istəyidir. ABŞ bir çox məsələlərdə əsas donordur. O cümlədən iqlim dəyişiklikləri ilə bağlı yardım fondunun əsas donorlarından biri ABŞ idi. Artıq Paris razılaşmasını tərk etdiyinə görə həmin fonda heç bir vəsait ödənilməyəcək. Burda söhbət 1 triliondan gedir. Yəqin ki, məbləğ o qədər böyük deyil. Ancaq ən çox ABŞ-ın müxtəlif fondlara vəsait ödədiyi heç kimə sirr deyil. Çünki dünyanın iqtisadi cəhətdən ən böyük dövlətidir və Tramp Amerikanı bu yükdən xilas etmək istəyir. Prezident Trampın əsas məqsədi bir tərəfdən, neft və qaz istehsalını artırmaq və digər faydalı qazıntılarından istifadəni daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq, onların çıxarılması və satışı, onlardan istehsal prosesində istifadə olunması, digər tərəfdən, ayrı-ayrı fondlara, ilk növbədə iqlim dəyişikliklərindən ziyan çəkən dövlətlər üçün yaradılmış fonda vəsait ödəməməkdir. Bu səbəbdən “yaşıl enerjiyə” qarşı çıxış edir, Paris razılaşmasını dələduzluq, saxtakarlıq adlandırır”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
