ABŞ Avropa İttifaqı (Aİ) ilə ticarət sazişi bağlamağa ümid etmir, iyunun 1-dən oradan idxala 50 faizlik rüsum qoyulması qərara alınıb. Bunu - Amerika prezidenti Donald Tramp jurnalistlərə bildirib. Ağ Ev rəhbərinin fikrini dəyişməsi üçün Aİ ölkələrinin nə edə biləcəyini soruşduqda o, “bilmirəm” cavabını verib: “Razılaşma imkanını nəzərdən keçirmirəm... Aİ ölkələri ABŞ-la düzgün rəftar etməyiblər. Bizdən faydalanmaq üçün birləşiblər”.
Tramp, istehsalı Birləşmiş Ştatlara köçürsələr, Avropa şirkətləri üçün rüsumların olmayacağını vurğulayıb və zavodlar inşa olunduğu müddətcə tariflərin təxirə salınacağını ehtimal edib. Bundan əvvəl Amerika prezidenti Brüssellə danışıqların heç bir nəticə vermədiyini bildirərək iyunun 1-dən Aİ-dən gələn mallara 50 faizlik rüsumların tətbiqini tövsiyə etmişdi. Trampın sözlərinə görə, Aİ son dərəcə çətin tərəfdaş çıxıb, onun hərəkətləri isə – ticarət baryerləri, vergilər, valyuta manipulyasiyası, Amerika şirkətlərinə qarşı məhkəmə iddiaları və sair – 250 milyard dollardan çox ticarət kəsirinə gətirib çıxarıb. Xatırladaq ki, bu il aprelin 2-də Tramp bir sıra ölkələr üçün 10-50 faiz arasında “güzgü” rüsumlarını açıqlayıb. Aİ üçün tarif 20 faiz idi. Brüssel cavab tədbirlərini - brilyant, diş ipi, kolbasa, qoz-fındıq və soya da daxil olmaqla bir sıra Amerika mallarına 25 faizlik rüsum tətbiq etməyi nəzərdən keçirirdi. Ancaq aprelin 9-da ABŞ prezidenti “güzgü” rüsumlarının tətbiqinə 90 günlük fasilə elan edib. Brüssel də danışıqlara şans vermək üçün əks tədbirlərin tətbiqini təxirə salıb. Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen o zaman xəbərdarlıq etmişdi ki, danışıqlar uğursuz olarsa, əks tədbirlər qüvvəyə minəcək. O, sıfır tarif siyasətini təklif edib, lakin Tramp bunu qeyri-kafi sayaraq rədd edib. Bu günlərdə “The Financial Times” yazırdı ki, Aİ və ABŞ tarif danışıqları çərçivəsində ilk dəfə sənəd mübadiləsi aparıblar. Aİ-nin ticarət komissarı Maroş Şefçoviç vurğulayıb ki, birlik böyük həcmdə Amerika qazı, silahı və kənd təsərrüfatı məhsulu almaqla ABŞ ilə ticarət kəsirini azaltmaq istəyir. Bununla belə, Brüssel Vaşinqtonun ƏDV-nin ləğvi və ya rəqəmsal texnologiyalar sektorunda tənzimləməni və vergiləri yumşaltmaq tələblərini qəbul etməyə hazır deyil. Bu arada hesablamalar göstərri ki, ABŞ ilə tarif müharibəsi 2025-2028-ci illər ərzində Almaniyaya 290 milyard avroya (illik ÜDM-in 1,6 faizi) başa gələcək. Bütün Avropa İttifaqı üçün xərclər isə 1,1 trilyon avro təşkil edəcək. Bu rəqəmləri Amerika Prezidenti Donald Trampın gömrük siyasətinin nəticələrini təhlil edən Almaniya İqtisadiyyat İnstitutu verib. O qeyd edir ki, inkişaf etməkdə olan ölkələr və inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatları Trampın tarif siyasətindən daha çox əziyyət çəkəcək, bəziləri isə artım nisbətlərində dramatik itkilərə məruz qalacaq.
Bütün bunlar hələ də dünya iqtisadiyyatında artıq gərgin bir dövr yaşandığını göstərir. Hazırda həm Aİ, həm də ABŞ iqtisadiyyatında narahatlıqlar artır və bu gərginliyin qlobal təsirləri barədə ciddi narahatlıqlar var. Avropa İttifaqı diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallas qeyd edir ki, ABŞ Aİ-yə qarşı ticarət müharibəsini kəskinləşdirəcəyi təqdirdə, bunun yeganə qalibi Çin olacaq: “Aramızda ticarət müharibəsi başlasa, bundan ən çox qazanan yeganə ölkə Çin olacaq”. Onun sözlərinə görə, nə Avropa İttifaqı, nə də Birləşmiş Ştatlar ticarət müharibəsində maraqlı deyil. Bir müddət öncə “The Washington Post” qəzeti Donald Trampın tətbiq etməyı hazırlaşdığı rüsumların Avropa İttifaqı ölkələrinə ciddi iqtisadi ziyan vuracağını və Brüsselin Vaşinqtonla münasibətlərini korlayacağını yazıb. Eyni zamanda, Avropa Mərkəzi Bankının rəhbəri Kristin Laqard hesab edir ki, Avropa liderləri rüsumlarla bağlı Donald Trampın rəhbərlik etdiyi administrasiya ilə əməkdaşlığa başlamalı, həmçinin ticarət müharibəsindən yayınmaq üçün Amerika mallarını daha çox almalıdırlar. Bu fonda ABŞ lideri bu addımları ölkəsinin iqtisadi müstəqilliyə nail olması məqsədilə atdığını bildirir. Trampın fikrincə, gömrük tariflərinin artırılması bütün ölkələri - həm dost, həm də rəqib dövlətləri - ABŞ-a güzəştə getməyə məcbur edəcək. O, daha əvvəl bu qərarı “Amerika iqtisadi müstəqilliyinin bəyannaməsi” adlandırıb və ölkəsinin yenidən qüdrətli və zəngin olacağına dair vəd verib: “Ölkəmizi 50 ildən çoxdur ki, soyurlar. Bu, bir daha olmayacaq”. Belə görünür ki, yaxın dövrdə iqtisadi müstəvidə ABŞ-la digər dünya ölkələri arasında münasibətlər kəskinləşəcək. Ekspertlər bu vəziyytəin dünya maliyyə, eneji bazarlarına ciddi təsir göstərəcəyini proqnozlaşdırır. Belə vəziyyət Azərbaycan üçün də maraqlıdır. Məlumdur ki, ölkəmiz dünya ticarətində əsasən enerji daşıyıcıları ilə çıxış edir. Ticarət müharibəsinin böyüməsi, geosiyasi gərginliyin artması fonunda isə enerji daşıyıcılarının da qiyməti bahalaşır. Bu anlamda dünyada gərginləşən münasibətlərin Azərbaycana iqtisadi müstəvidə heç bir mənfi təsiri yoxdur. Əksinə, enerji daşıyıcılarının qiymətinin yüksəlişi fonunda ölkəmizin gəlirlərinin daha da artması gözlənir. Eyni zamanda ABŞ-la ticarət müharibəsi fonunda Avropa İttifaqının Azərbaycan kimi ölkələrlə ticarət dövriyyəsinin həcmini daha da artımağa çalışması istisna edilmir. Bu isə yaranmış vəziyyətdə Azərbaycanın əlverişli mövqedə olacağını üzə çıxarır.
Tahir TAĞIYEV
