Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri son günlərdə sərhəd zonasında atəşkəs hallarını daha intensiv şəkildə pozmağa başlayıblar. Xatırladaq ki, sentyabrın 1-də belə hal zamanı qarşı tərəf xeyli itki verib.
Ekspertlər isə bildirir ki, Azərbaycan-Ermənistan sərhədində gedən döyüşlər regionda gərginliyin azaldılması və müharibədən sonrakı proseslərin dinc məcraya qaytarılmasının zəruriliyi məsələsini yenidən gündəmə gətirib. “Vestnik Kavkaza” portalına açıqlamasında rusiyalı politoloq Aleksey Naumov qeyd edilən xüsusda olduqca maraqlı fikirlər səsləndirib.
O qeyd edir ki, Ermənistan öz hərbi və qeyri-qanuni silahlı birləşmələrini Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonundan çıxarmaq üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək istəmir və nəticədə erməni silahlılarının Xankəndidə mövcudluğu Cənubi Qafqazın sabitləşməsi üçün getdikcə daha çox problemlər yaradır. Ekspert ilk növbədə Ermənistan hakimiyyətinin həm Azərbaycanla sərhəddə, həm də Qarabağda yeni irimiqyaslı toqquşmalar törətmək istəyini bəyan edib: “Təəssüf ki, biz İrəvanın sülhə doğru hər hansı irəliləyişin qarşısını necə aldığını görürük. Azərbaycan Xankəndidəki erməni əhalisini bütün təhlükəsizlik təminatları ilə təmin edib, onlara iki sülh ssenarisi verib: ya Azərbaycan vətəndaşlığını alırlar, ya da istəmirlərsə, sakit və sərbəst şəkildə leqallaşdırılmadan qalmaq hüququ olmayan ərazilərdən Ermənistana gedirlər. Lakin erməni tərəfi Azərbaycan tərəfinin bu lütfünü qəbul etməyib və hər vasitə ilə nizamlanmanı ləngitməkdə davam edi”. Aleksey Naumova görə, təəssüf ki, Ermənistan cəmiyyətində hələ də bununla bağlı konsensus yoxdur: “Ermənistan cəmiyyətində heç də hamı qaçılmaz reallığı qəbul edə bilmir ki, Azərbaycanın daxilində separatçı rejimin saxlanılması perspektivləri yoxdur. Üstəlik, erməni siyasətçiləri də bunu qəbul etməyə hazır deyillər, nəticədə biz davamlı təxribatların şahidi oluruq. Bu, bizi yeni müharibənin getdikcə yaxınlaşması fikrinə vadar edən həyəcanverici vəziyyətdir. Ancaq müharibə faciəvi vəziyyətdir, ondan bütün vasitələrlə qaçmaq lazımdır. Bu, Ermənistanda siyasi elitanın bir növ siyasi aktiv insanların həyatı ilə oynamaq cəhdidir”. Ekspert vurğulayır ki, gərginliyin artmasında əsas amil Qarabağda erməni hərbi birləşmələri və qeyri-qanuni silahlı birləşmələrdir: “Onların Azərbaycanda olması daim vəziyyətə mənfi təsir göstərir. Bildiyiniz kimi, Qarabağdakı silahlı birləşmələrini çıxarmaq öhdəliyi Ermənistan tərəfinin üzərinə düşür, lakin o bunu yerinə yetirmir. O, Qarabağ müharibəsinin sona çatmasının ilk günündən bu öhdəliyi yerinə yetirməyib. Bu amil aradan qaldırılan və Ermənistan Silahlı Qüvvələri yaraqlılarla birlikdə Azərbaycanı tərk edən kimi biz dərhal vəziyyətin kəskin yaxşılaşdığını görəcəyik”.
Aleksey Naumov əmin olduğunu bildirib ki, nə Ermənistan əhalisi, nə də Xankəndinin sadə sakinləri Azərbaycan ordusu ilə yeni müharibədə iştirak etmək istəyir: “Adi insanlar sülh yolu ilə nizamlanmanı istərdi. Çünki adi insan barıt çəlləyində, qeyri-sabitlik və qeyri-müəyyənlik şəraitində yaşamağı sevmir və həyatın proqnozlaşdırıla biləninə can atır. Amma erməni siyasətçiləri onlara imkan vermirlər. Millətçilik kartını oynamağa və öz siyasi gələcəkləri üçün mübarizə aparmağa davam edirlər, sadə insanların həyatını təhlükəyə atırlar”. Erməni bloger İşxan Verdyan da qeyd edilənlər fonunda olduqca maraqlı açıqlamalar verir: “Ermənistan əhalisi və Xankəndidə yaşayan ermənilər heç bir halda Azərbaycanla müharibənin təkrarlanmasını istəmirlər, lakin Ermənistan hakimiyyəti öz qoşunlarını Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda saxlamaqda davam edir və Bakı ilə münasibətlərin sülh yolu ilə həlli üçün istənilən imkanlara qarşı çıxır. Beləliklə də yeni genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara təhrik edir. Ermənistan bunu nə qədər inkar etsə də, təəssüf ki, onun silahlı qüvvələri Qarabağdadır. Bunu Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Armen Qriqoryan da təsdiqləyib və müharibənin bitməsindən bir il sonra İrəvandan çağırışçı olmayanların Qarabağa göndərilmədiyini, ancaq muzdluların olduğunu bəyan edib. Onun bəyanatı internetdə var və o tezisi tam əhatə edir ki, Qarabağda yalnız qondarma “müdafiə ordusu” fəaliyyət göstərir və orada Ermənistandan heç bir hərbi personal yoxdur. Amma şəxsən mən Ermənistanın bir neçə konkret sakinini tanıyıram ki, hazırda Qarabağda silahla dayanıb Ermənistan Respublikası Müdafiə Nazirliyindən hər ay məvacib alır. Halbuki, Ermənistan vətəndaşlarının müharibəyə ehtiyacı yoxdur. Ermənistan əhalisi müharibədə maraqlı deyil və onu axtarmır. Son müharibənin itkiləri çoxlarının gözünü açdı və insanlar indi dinc həyata yox, müharibəyə can atsalar, çox qəribə olardı. Eyni şəkildə, Qarabağın erməni əhalisi də müharibə istəmir, qohumlarını itirmək istəmir. Siyasətçilər müharibədə maraqlı ola bilər və bu həmişə belə olub: müharibə siyasətin davamıdır, onun ifrat təzahürüdür. Ermənistan hökuməti müharibədə maraqlıdırmı? Mühakimə yürütmək çətindir, lakin erməni tərəfinin bütün son bəyanatları və addımları ayrı-ayrılıqda müharibəyə səbəb sayıla bilər. Ermənistan, təbii ki, müharibəni qızışdırır, Azərbaycana iddialar irəli sürməkdən yorulmur və onun suverenliyini şübhə altına alır. Fakt faktlığında qalır ki, Ermənistan hakimiyyəti sülhə getmir, Ermənistan hakimiyyəti sülh istəmir”. İşxan Verdyan Xankəndidə ermənilərin tam hərbi əməliyyatlar keçirməsinin mümkünsüzlüyünü qeyd edib: “Qarabağda qanunsuz hərbi birləşmələr Azərbaycan ordusuna ciddi müqavimət göstərmək iqtidarında deyil. Onların təchizatı kəsilib, maddi-texniki təchizat yoxdur, itkiləri kompensasiya etmək imkanı yoxdur. Hərbi həll yolu olsa, çox güman ki, hər şey məqsədli hədəflərlə yerli antiterror əməliyyatlarının əhatəsində olacaq. Azərbaycanın iki-üç uğurlu əməliyyatından sonra silahlı ermənilər tamamilə ruhdan düşəcək və çox güman ki, tez bir zamanda silahlarını yerə qoyacaqlar”.
Samirə SƏFƏROVA
