Qarabağda məskunlaşan ermənilər arasında gərgin vəziyyət hökm sürməkdə davam etməkdədir. Belə görünür ki, onlar arasında Azərbaycana reinteqrasiya məsələsində fikir ayrılığı daha da dərinləşir. Eyni zamanda görünən odur ki, yaxın tezlikdə burada ermənilər arasında ziddiyyət, hətta silahlı qarşıdurma həddinə çata bilər.
Ermənistan parlamentinin müdafiə və milli təhlükəsizlik komissiyasının sədri Andranik Köçəryanın açıqlamaları da qeyd edilən fonda çox şeydən xəbər verir. Məsələn, o qeyd edir ki, elə bu ziddiyyətlər səbəbindən Arayik Arutyunyan “istefa” verməyə məcbur olub. “Kim məcbur edirdi” sualına erməni deputat belə cavab verib: “Ruben Vardanyan təxminən 8 nəfərdən danışırdı. Yəni 7-nin yerini bilir, biri də özü-özünü aşkara çıxardı. 8 nəfərdən biri mütləq özüdür, digər 7-si ortaya çıxacaq və o məcburiyyətin məntiqinin nəyə hesablandığı başa düşülməlidir. Arayik Arutyunyanın “seçilmiş sonuncu rəhbər” kimi heç bir işi yox idimi? Biz hansı problemi həll edirik? “Siyasi legitimlik” baxımından geriləmə ilə üzləşmişik. Xarici siyasi təmaslarda bundan həm “Qarabağ”a qarşı, həm də danışıq aparanlara qarşı istifadə olunacaq”. “Arayik Arutyunyan etimad qazanırdımı” sualına cavab olaraq Köçəryan deyib: “Arayik Arutyunyan “seçilmişdi”. “Seçilən” və “təyin olunan” fərqli şeylərdir. Bəzi kölgə qüvvələri, “sirli şam yeməyi”nin iştirakçıları seçilmiş “rəhbər”ə dedilər ki, Arayik, sən artıq getməlisən”. Xatırladaq ki, bu günlərdə Qarabağ separatçılarının lideri Arayik Arutyunyan “prezident” vəzifəsindən istefa verib. Onun sözlərinə görə, istefa qərarını son həftələrdə daxili və xarici oyunçular, geniş ictimaiyyətlə qarşılıqlı əlaqələr əsasında bir neçə gün əvvəl qəbul edib: “Bu, məndə olan məlumatlara və təhlillərin nəticələrinə əsaslanaraq yalnız tərəfimdən verilən balanslaşdırılmış qərardır”. Arutyunyanın avqustun 31-də verdiyi “fərman”la tanınmayan qurumun “təhlükəsizlik şurasının katibi” Samvel Şahramanyan “dövlət naziri” təyin edilib. Bir müddət öncə Azərbaycan nümayəndə heyəti ilə keçirilən görüşə Qarabağ ermənilərinin nümayəndəsi kimi məhz Şahramanyan qatılmışdı. Arutyunyanın “istefası”ndan sonra Ermənistanın bəzi siyasi şərhçiləri bu prosesin Azərbaycanın xeyrinə olduğunu dedi. Onların fikrincə, bununla Azərbaycan Qarabağdakı mövqelərini bərkitdi. Azərbaycanda isə bəzi müşahidəçilər hesab edir ki, bu istefa Ermənistanla Azərbaycan arasında gedən sülh danışıqlarına müəyyən təsirlər göstərəcək. Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin üzvü Elşad Mirbəşiroğlu da “Turan”a deyib ki, Azərbaycan onun istefasını istəyirdi: “Azərbaycanın iradəsi Xankəndidə artıq qəbul olunmaqdadır”. Deputatın sözlərinə görə, məsələnin digər tərəfi ondan ibarətdir ki, Xankəndidə artıq ciddi fikir ayrılığı mövcuddur: “Arutyunyanın fəaliyyəti orada yaşayan erməniləri qane etmir, orada ona qarşı ciddi narazılıqlar var. Bu da 2020-ci ildə Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad etdikdən sonra İrəvandakı vəziyyəti xatırladır. O vaxt ağır məğlubiyyətə uğrayan Nikol Paşinyan Ermənistan xalqı narazı olduğuna görə məcbur olaraq növbədənkənar seçki elan etdi”.
Komitə üzvünün fikrincə, Arutyunyan, bununla belə, prosesin üzərində öz nəzarətini saxlamaq istəyir: “Amma Azərbaycanın iradəsi Xankəndidə artıq kifayət qədər keçərlidir. Digər tərəfdən, Ermənistan da artıq dərk edir ki, Azərbaycanla mütləq şəkildə hansısa formada razılığa gəlmək lazımdır. Azərbaycan tərəfini qane etməyən reallıqları da aradan qaldırır, çünki Arutyunyan özbaşına istefa verməyib”. Mirbəşiroğlu hesab edir ki, bundan sonra Xankəndinin özündə separatçı qruplar arasında mübarizə dərinləşə bilər: “Xankəndidə bu siyasi xaosun əlamətləri özünü daha ciddi şəkildə göstərəcək. Azərbaycan isə hər gün bütün əraziləri boyunca suverenliyinin tam təmin olunması hədəfinə yaxınlaşmaqdadır. Artıq separatçıların manevr imkanları qalmayıb. Arutyunyanın bu “istefası” çarəsizlikdən gələn bir addım idi”. Erməni politoloq Argişti Kiviryan isə qeyd edir ki, Arayik Arutyunyan “Qarabağ rejimini” yaxın gələcəkdə nə gözlədiyini yaxşı bilir, ona görə də istefa verdi: “Maddi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq ümidi ilə bir müddət oynaya bilsəydi, qalardı”.O bildirib ki, Arutyunyan “Qarabağın sonuncu prezidenti” ola bilər: “Yeni “seçiləcək” heç bir fiqur Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən tanınmayacaq”. Hələlik isə Samvel Şahramanyanın separatçılara faktiki rəhbər təyin edilməsi artıq onu göstərir ki, halqa daralıb və Qarabağdakı erməni separatizmi dalana dirənib. Seçim isə birdir: Ağdam-Xankəndi yolunu açmaq, Azərbaycanla inteqrasiyaya getmək, əks halda ərazilərimizi tərk etmək. Azərbaycan prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev isə açıq mətnlə bildirir ki, Qarabağın erməni sakinləri Azərbaycan vətəndaşı kimi qəbul olunmaq üçün müvafiq ərizə ilə müraciət etməlidirlər. Bu, həm də o deməkdir ki, onlar Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etməklə Bakının suverenliyini və qanunlarını da tanıyırlar. Bundan başqa, prezidentin köməkçisi diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycan Qarabağ ermənilərinin dil, mədəni, dini və bələdiyyə hüquqlarını təmin edəcək. Hikmət Hacıyev vurğulayıb ki, Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq konvensiyaların, o cümlədən Avropa Şurasının Milli Azlıqların Müdafiəsi üzrə Çərçivə Konvensiyasının üzvüdür: “Belə konvensiyalar çərçivəsində biz Qarabağ bölgəsinin erməni sakinlərinin fərdi hüquqlarını təmin etməyə hazırıq”.
Ramil QULİYEV
