Ermənistanın Tarix Muzeyində “Kollektiv keçmişdən gələn səslər” adlı müvəqqəti sərgi açılıb. Bu barədə erməni mediası məlumat yayıb. Yazırlar ki, XIX əsrə aid olan “erməni xalçalar”ı Ceyms Tufenkyanın şəxsi kolleksiyasından nümunələrdir. Sərgini Ermənistan Tarix Muzeyi və “Tufenkian Carpets” şirkətinin birgə açdığı qeyd edilir.
Muzeyin direktoru David Poqosyan iddia edib ki, Ceyms Tufenkyan tərəfindən illər ərzində toplanmış XIX əsrə aid onlarla “nadir erməni xalçası” “erməni xalçaçılığının ən yaxşı ənənələrinin” müxtəlifliyini əks etdirir.
Poqosyan deyib ki, ABŞ-dan Ermənistana gətirilən 30-a qədər xalça “Arsax”, “Sünik”, “Lori” və başqa mahallara aiddir. Poqosyan yaxşı bilir ki, nə Qarabağda, nə Zəngəzurda, nə də Loru mahalında tarixən erməni yaşamayıb və o xalçaları da onlar toxumayıb. Çünki xalçaçılıq onların ənənəvi sənəti deyil.
Poqosyanın sərsəmləmələri sanki kifayət deyilmiş kimi, Ceyms Tufenkyan da cəfəng iddialar irəli sürüb. Qondarma “soyqırım” nağılını danışan kolleksiya rəhbəri deyib ki, guya türklər və azərbaycanlılar ermənilərin “izlərini silmək” istəyirlər. Xalça sənətinin Türkiyədə, Azərbaycanda, Anadoluda istehsal olunduğu ənənəsini inkar edən Tufenkyan iddia edib ki, guya “erməni xalçaçılığı” Səlcuqlar dövründən 1000 il əvvəldə mövcud olub. “Erməni xalçaçılığının elmi əsasını yaratmaq lazımdır, çünki azərbaycanlılar hər yerdə danışır, xalçaçılığın hələ Səlcuqlular dövründə Orta Asiyada yarandığını sübut etməyə çalışırlar, lakin ermənilərin ondan 1000 il əvvəl xalça toxuduğuna dair sübutlar var...”
“...Tufenkyanın və başqalarının yeni iddiaları təxribatdan başqa bir şey deyil”
Erməni iddialarına münasibət bildirən AMEA-nın Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə dedi ki, ermənilərin sərgilədiyi xalçaların onlarla bağlıllığı yoxdur. F.İsmayılov vurğuladı ki, xalçalar Azərbaycan türklərinin tarixən yaşadıqları yerlərdə toxunub.
“Ermənilərdə yaşlarından əvvəli danışmaq xəstəliyi var. Xalça sənətinin birmənalı olaraq ermənilərlə əlaqəsi yoxdur və onların Səlcuqlardan 1000 il əvvəl bu işlə məşğul olduqlarını iddia etmələri, yumşaq desək, gülməlidir. Sərgidə nümayiş olunan xalçalara gəlincə, torpaqlarımız işğalda olduğu dövrdə həmin bu Tufenkyan fondu çox ciddi şəkildə həm Şuşa şəhərində, həm də başqa şəhər və rayonlarımızda qanunsuz layihələr həyata keçirib. Yəni arxeoloji qazıntıları maliyyələşdiriblər. Ağdam ərazisində, Şahbulaqda qanunsuz qazıntılara rəvac veriblər. Yəni bunların Azərbaycanın mədəni irsini öz adlarına çıxmaları yeni deyil. Bunun səbəbləri var. Hələ Sovet dövründə ermənilər azərbaycanlılar yaşayan kəndlərə düşüb ev-ev gəzib köhnə xalçalar alırdılar, yaxud köhnə xalçaları bir-iki təzə xalçaya dəyişirdilər. Bura digər toxuculuq işləri də daxildir. Ermənilər o zaman bizim camaatdan çox şey alırdılar. Xalçaların ornamental quruluşuna, toxunma formasına, ilmə saylarına və sairə qədər müəyyən etmək olar ki, o hansı xalçaçılıq məktəbinə aiddir”-deyə bildirən F.İsmayılov qeyd etdi ki, Çar Rusiyasının işğalından sonra Azərbaycan ərazilərində toxunan xalçalara müəyyən əlavələr olunub. “Ermənilərin nəinki Səlcuqlardan əvvəl, heç Səlcuqlardan sonrakı dövrlərdə də xalçaçılıqla bağlılığı olmayıb. Onlar Qarabağda və bizim başqa ərazilərdə XIX əsrin ilk 20 illiyinə qədər yox idilər. Azərbaycan ərazilərində onların heç bir tarixi irsi yoxdur. Ermənilər tarixən bu ərazilərdə yaşayıblarsa, bəs onların memarlıq abidələri, mədəni irsi hansılardır? Əvvəlcə alban dövrü monastr və kilsələrə iddia etməklə özlərini ortaya atırdılar, indi də xalçalara iddia edirlər. Yenə də deyirəm, erməni xalça toxuyan olmayıb və sərgilənən xalçalar da vaxtilə Azərbaycan kəndlərindən toplanan xalçalardır ki, indi onları “erməni xalçası” kimi qələmə verirlər. Bu baxımdan Tufenkyanın və başqalarının yeni iddiaları təxribatdan başqa bir şey deyil. Sadəcə, onlar ənənəvi erməni üsullarından istifadə edib saxtalarlıq edirlər ”-deyə F.İsmayılov bildirdi.
O qeyd etdi ki, hazırda ermənilərin “erməni xalçasının elmi əsasını” yaratmaq fikrinə düşməsi təəccüblü görsənmir, çünki onlar saxtalaşdırmada mahirdirlər.
İradə SARIYEVA
