Fransada davam edən iğtişaşlar fonunda hökumət hələ də etirazçıların həbsi ilə üzləşdiyi böhrandan xilas olmaq istəyir. Amma atılan radikal addımlar vəziyyəti daha da pisləşdirir. Eyni zamanda baş verənlər bu ölkədə irqçilik, polis zorakılığının yüksək həddə olduğunu göstərir.
Məsələ burasındadır ki, Fransada Əlcəzair əsilli 17 yaşlı sürücü Nahel Merzuk Nanterdə polis zabiti tərəfindən odlu silahdan açılan atəşlə öldürülüb, bunun isə məqsədqyönlü hal olduğu üzə çıxır. Belə ki, həmin avtomobildə olan digər gənc oğlanın ifadələri məslənin əsl mahiyyətini üzə çıxarıb. O bildirib ki, bu qətllə bağlı sosial mediada çoxlu yalanlar var, halbuki, polis 17 yaşlı sürücünü əvvəlcə ölümlə hədələyib: "Biz spirt və ya narkotikin təsiri altında deyildik". Yeniyetmələr avtobus zolağında hərəkətdə olarkən polis motosikletlərinin sayrışan işıqlarla onların arxasınca getdiyini görüb maşını saxlayıblar. Daha sonra zabit maşının pəncərəsinə yaxınlaşaraq Nahelə pəncərənin şüşəsini aşağı salmağı əmr edib və bildirib: “Mühərriki dayandır, yoxsa atəş açacam”. Zabit daha sonra Nahelə tapançanın qundağı ilə zərbə endirib, ikinci polis gələndə o da silahının qundağı ilə Əlcəzair əsilli gəncə zərbə endirib. “Yerindən tərpənmə, yoxsa sənin başına güllə vuraram”, - deyə birinci polis Nahelin başına silah dayayıb. Gənc iddia edib ki, digər polis zabiti “onu vur” deyib. Şahidin sözlərinə görə, birinci zabit tapançasının qundağı ilə Naheli yenidən vuraraq, ayağını avtomobilin əyləcindən çəkməyə məcbur edib, bu da maşının irəli getməsinə səbəb olub. Bundan sonra ikinci zabit silahı ilə sürücüyə atəş açıb, ona görə də Nahel ayağını qaz əyləcinə basıb: “Onun necə ağrıdığını, titrədiyini gördüm. Mən qorxdum, maşından düşüb qaçdım. Düşündüm ki, məni də güllələyə bilərlər. Ona görə də qaçdım”. Nahelin anası Muniya isə, digər fəallar kimi, oğlunun qətlinə məhz irqinin səbəb olduğuna inanır. Bu barədə “France 5” telekanalına müsahibə verən Muniya qeyd edib ki, bütünlüklə polis qüvvələrini deyil, məhz oğlunu qətlə yetirmiş polis zabitini günahlandırır: “O, ərəbin üzünü gördü və onu öldürmək istədi. Gənclərin bu şəkildə öldürülməsi nə vaxta qədər davam edəcək? Neçə ana mənim aqibətimi yaşayacaq? Nəyi gözləyirlər?”. Qeyd edək ki, yüksək səviyyəli məmurların məsələnin araşdırılması üçün ədliyyə sisteminə vaxt verilməsi və səbrli davranışlar sərgilənməsi ilə bağlı çağırışlarına baxmayaraq, Fransa daxilində xeyli sayda insan, xüsusilə də rənginə görə polis ayrıseçkiliyinin qurbanı olmuş gənc insanlar şok və qəzəb içindədirlər. Bir həftəyə yaxındır ki, xalq etiraz edir. Amma eyni zamanda hadisələrin intensivliyinin bir qədər azaldığı da bildirilir. Ehtimal edilir ki, bu, hadisələrin qarşısını almağa cəlb olunan polisin sayının artırılması ilə bağlıdır. Bu sayın 45 mindən çox olduğu bildirilir. Beş gün ərzində həbs olunanların sayı 3 mini ötüb. Etiraz edənlər əsasən gənclərdir. Polis zorakılıq və irqçilikdə ittiham olunur. Fransa prezidenti Emmanuel Makron qətli “açıqlanmaz və bağışlanmaz” adlandırıb. O, “ədalətin qalib gəlməsi üçün” zorakılığa son qoymağa çağırıb. Amma xatırladaq ki, Nahelin polis tərəfindən öldürülməsi nəticəsində yaranan etirazlar fonunda Makronun və onun həyat yoldaşı Bricit Makronun Elton Conun Parisin məşhur “l’Accor Arena” salonunda keçirilən konsertində iştirak etmələri, əylənmələri mediada böyük əks-səda doğurub və hiddətə səbəb olub. Bir sıra xəbər portallarında və sosial mediada yayımlanan materiallarda “Heç nə onun vecinə deyil”, “O, hadisələrin mərkəzində olmaq əvəzinə, indi əylənir”, “Küçələrdə vandallıq, soyğunçuluq baş alıb gedir, Makron isə əylənir, cənab Makron, bunu dayandırmaq üçün tez hərəkətə keçmək lazımdır” kimi fikirlərə tez-tez rast gəlinir. Ənənəvi mediada yayılan xəbərlərin manşetlərində əsasən 17 yaşlı Nahelin öldürülməsi və Makronun konsertdə iştirakı paralel yer alıb.
Makronun belə bir məqamda əyləncəyə vaxt tapması bir daha göstərir ki, onu sadə fransızların qayğıları yox, hakimiyyətə gətirmiş marginal qrupların, o cümlədən erməni lobbisinin tələbləri maraqlandırır. Makronun hakimiyyətə gəlməsi ilə Fransanın demokratiyanın beşiyi olmasına son qoyulub. Hətta bir çox siyasətçilər belə ölkədəki indiki vəziyyəti avtoritarizm adlandırırlar. Dünyaya demokratiya dərsi keçməyə çalışan bir ölkədə bu gün insanların təhlükəsiz yaşamaq, şəxsi mülkiyyət kimi fundamental hüquqları belə təmin edilmir. Polis, eləcə də Makron hökuməti etirazçılar və etirazlarla paralel olaraq baş verən soyğunçuluq halları qarşısında aciz qalıblar, çünki real vəziyyəti idarə etməyə qadir deyillər. Qeyd edək ki, iğtişaşlar zamanı dövlət idarələri, banklar, polis komissarlıqları dağıdılıb və ya yandırılıb, ictimai nəqliyyata və avtomobillərə od vurulub, bir çox mağazalar talan edilib. Bordoda iğtişaşçılar ovçuluq mağazasından silah və patronlar ələ keçiriblər. Ölkədə baş verənlər artıq dövlət böhranı səviyyəsinə çatıb. Əsas şəhərlərdə idarəetmə iflic vəziyyətdədir. Hər gün daha da alovlanan və genişlənən etirazlar ölkədəki xaos və hərc-mərcliyi daha da dərinləşdirir. Buna baxmayaraq, Fransa polisi öz vətəndaşı ilə amansız mübarizəsini davam etdirir. Lakin görünən odur ki, nümayişçilər öz haqlı tələblərindən əl çəkmək fikrində deyillər. Daha bir maraqlı nüans odur ki, Fransanın artıq Afrikadakı müstəmləkələrindən qovulması prosesi gedir. Bu amil də Makron hakimiyyətinin qeyri-fransızlara qarşı aqressiyasını daha da artırır. Baş verənlər bir daha göstərir ki, ölkəni diktatura üsulu ilə idarə edən Makron hakimiyyəti etimadını itirib. Qeyd edək ki, Makronun hakimiyyətə gəlişindən bəri Fransada bir neçə genişmiqyaslı etiraz aksiyası (Sarı jiletlilər, pensiya islahatları və sair) baş verib ki, bunlar da ölkə həyatının müxtəlif sahələrinə aid olub. Bu bir daha sübut edir ki, Makron idarəetmədə acizdir.
Nahid SALAYEV
