Hüseyn Mehdiyev: ”Kino yayımının mərkəzləşmiş formada həyata keçirilməsi vacibdir” Səbinə Feyzullayeva: ”Yeni kinoprokat tipli qurum yaradılarsa, yəqin dövlət də ona dəstək verər”
Müasir Azərbaycan kinosuna güclü dövlət dəstəyi mövcuddur. Kino ilə bağlı dövlətin həyata keçirdiyi siyasət xeyli dərəcədə öz bəhrəsini verməkdədir. Əlbəttə, dövlət dəstəyi sahəsində bu sahədə mövcud olan problemlərin böyük bir hissəsi həll olunub, bir qismi həll olunmaqdadır. Bununla belə, yenə də kino sahəsində müəyyən problemlər qalmaqdadır. Bu sahədə peşəkarlara məlum olan bir sıra çətinliklər var ki, onlar öz həllini gözləyir.
Məlumdur ki, Azərbaycanda kino sənayesi inkişaf istiqaməti götürsə də, yeni filmlər çəkilsə də, filmlər dövlət xətti ilə müxtəlif beynəlxalq festivallarda iştirak etsə də, ödüllər qazansa da, kinonun yayım, təbliği məsələsində hələ də ciddi problemlər var. Azərbaycanda kinoprokatın olmaması filmlərin ölkədə və ölkədən kənarda geniş şəkildə yayımına əngəl törədir. Əlbəttə, bu sahədə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi işlər görür, filmlərin rejionlarda nümayişi ilə bağlı mədəniyyət və turizm nazirinin imzaladığı əmr bu sahənin formaıaşmasına təkan verəcək.
Amma bütün dünyada kino yayımı, təbliği ilə müstəqil prodüsser şirkətləri, peşəkarlaşmış agentliklər məşğul olur. Dünyanın iri kino şirkətləri var ki, onlar bu işi həyata keçirir.
Azərbaycanda da filmlərinin yayımı, təbliği ilə bağlı özəl, müstəqil qurumların, prodüsser şirkətlərinin yaradılmasına ciddi ehtiyac var. Əslində, kino təbliği ilə müstəqil qurumlar məşğul olsa, onlar bu sahəyə daha böyük gəlir gətirmiş olar. Bu da dövlət büdcəsinə kifayət qədər maliyyə axınının olmasını təmin edər.
Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının rəhbəri, rejissor-ssenarist Hüseyn Mehdiyev mövzu ilə əlaqədar “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, kino yayımı ilə bağlı müstəqil təşkilatın yaradılması vacibdir, ancaq bu, kino sahəsində mövcud olan bir sıra problemlər öz həllini köklü şəkildə tapdıqdan sonra bəhrə verə bilər. Onun sözlərinə görə, kino sahəsində elə qayğılar var ki, onların həlli daha vacibdir. O qeyd etdi ki, bir sıra kinematoqraflar kinonun problemləri ilə bağlı Prezident İlham Əliyevə müraciət ünvanlayıb: ”Biz Prezidentə də müraciət edərkən gözləyirdik ki, Azərbaycanda kinematoqrafiya sahəsində köklü struktur dəyişiklikləri həyata keçiriləcək və yeni qurumlar yaradılması üçün göstərişlər olacaq. Bu gün Azərbaycan milli kinosunun normal inkişafını təmin etmək üçün infrastruktur yoxdur. Hər bir ölkənin kinematoqrafı, o cümlədən də bizim kinematoqraf həm yaradıcılıq fəaliyyətidir, həm siyasətdir, ideologiyadır, həm də istehsalatdır, sənayedir. Bu üç amil kinonu bütün sahələrdən fərqləndirir. Bu bütün dünyada artıq aksiomaya çevirilib. Bu aksiomadan çıxış edib kinoya münasibət dəyişməlidir. Hesab edirəm ki, bu sahədə təcili surətdə struktur dəyişiklikləri olmalıdır. Yəni kinematoqrafın idarəetmə sistemi formalaşmalıdır. Elə bir idarə sistemi olmalıdır ki, bu sahənin spesifkasına uyğun olsun. Ümumiyyətlə, kinonun vəziyyəti ətraflı, dəqiq analiz olunmalı və onun əsasında konsepsiya hazırlanmalıdır. Əksər kinematoqrafların mövqeyi belədir”.
“Hüseyn müəllim, siz dediyiniz məsələlər öz həllini taparsa, kino yayımı, kino təbliğatı üçün yeni təbliğat qurumu yarana bilərmi? - sualına onun cavabı belə oldu: ”Konsepsiyanın hazırlanmasından danışarkən burada bütün məsələlər öz əksini tapacaq. Kinematoqrafiyanın inkişafı bir-iki məmurun çaxnaşmasından, atılıb-düşməsindən asılı deyil, kinematoqrafiyanın inkişafı çoxlu sayda ictimai təşkilatların, dövlət təşkilatlarının, analitik mərkəzlərin, mətbuatın və digər qurumların birgə fəaliyyətinin nəticəsi ilə bağlı ola bilər. Yəni bununla nə isə əldə etmək olar. O cümlədən də sizin irəli sürdüyünüz məsələ də bu cür həll oluna bilər. Kinoprokat köhnə sovet sözüdür. Kino yayımı məsələsinin mərkəzləşmiş formada həyata keçirilməsi vacibdir. Mənə belə gəlir ki, bu sahədə yayım qurumunun yaradılması konsepsiyalarda vacib amillərdən biridir. Çünki indiki zamanda bu olmasa, ölkə üzrə və eləcə də xaricdə filmlərin yayımının təşkil olunması bir az pərakəndə xarakteri daşıyacaq”.
Festivallara çıxarılan filmlərə toxunan H.Mehdiyev qeyd etdi ki, bu sahədə uğurlarımız az deyil. O bildirdi ki, kinoya münasibət konseptual olmalıdır: ”Çünki xırda şeylərin ardınca qaçsaq, nə kinoya kömək edə, nə də inkişafına təkan verə biləcəyik. Yəni festivallarda olmaq başqa şeydir, kommersiya isə tamam başqa şeydir. Bəziləri ki, deyir bizim filmlər özlərini ödəmir, o adamlar ya savadsızdır, ya da bilərəkdən milli kinomuzun özülü olan sənət hissəsinə çox böyük kölgə salmaq niyyətindədirlər. Çünki sənət pulla ölçülmür. Pulla ölçülən filmlər kənarda çəkilir. Yəni onları şəxsi studiyalar çəkəcək, şəxslər onlara pul ayıracaq, filmdən pul qazanacaqlar və s. O ayrı məsələdir. Ancaq milli kinomuz isə birtərəfli inkişaf edə bilməz. Milli kinonun özəyi sənətdir. Ona görə də “satıldı-satılmadı” deyə qiymətləndirən adamlar ya bilərəkdən milli kinomuza ləkə salır, ya da heç nədən başı çıxmır. Festivalların filmlərimizə verdiyi mənəvi və təbliği nəticəni Azərbaycanda heç bir sənət verməyib. Filmlərimiz 200-dən artıq festivalda iştirak edib, bu elə-belə məsələ deyil. Bu faktdır və bu faktı gizlətmək də mümkün deyil. Bu, Azərbaycan kinosunun böyük nailiyyətidir. Sənətlə kommersiyanı eyni arşınla ölçmək düzgün deyil. Onlara münasibət fərqli olmalıdır. Xaricdə qeyri-kommersiya filmlərini, yəni sənət baxımından güclü olan filmləri də alırlar. Yəni o filmləri alırlar ki, onlar böyük sənət əsəridir. 1995-ci ildə bizim “Yarasa” və “Özgə vaxt” filmlərini Almaniya almışdı. İndiyə qədər də o filmləri arxivdə saxlayırlar, onlar Almaniyada prokatda oldu. Bu yaxınlarda “Nabat” filmini də xaricdə aldılar. Bu filmin müəllif hüquqlarını biz almışıq. Əminəm ki, bu arada digər filmlərimiz də xaricdə alınıb”.
Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İnsənət Universitetinin kinorejissorluq fakültəsinin məzunu Səbinə Feyzullayeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, kino yayımı ən ciddi problemlərdən biri olduğu üçün, hər bir peşəkarı narahat edir. Onun sözlərinə görə, yeni kino yayımı şirkəti, qurumu yaradılarsa, bu problem aradan qaldırılar: ”Bilirsiniz ki, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi kino yayımı ilə bağlı tədbirlər həyata keçirir, kinonun təbliğini ön plana çəkir. Bu vacib məsələ nazirliyin diqqətindədir. Amma bununla belə, Azərbaycan kinosunun yayımı, satışı, daha böyük auditoriyalara çatdırılması sahəsində problem qalır. Hesab edirəm ki, bu işlə məşğul ola bilən prodüsserlər meydana çıxmalı və onlar bu işi həyata keçirmək üçün dövlətə dəstək verməlidir. Yeni kinoprokat tipli qurum yaradılarsa, yəqin dövlət də ona dəstək verər. Bu qurumun yaradılması zəruridir. Çünki dünya çapında bu işlə müstəqil qurumar məşğul olur. Bu qurumlar dünya kino bazarı ilə sıx əlaqədə olduğu üçün, kino bazarının nəyə tələbatı olduğunu yaxşı bilir. Kino təbliği, yayımı təşkilatı yaranarsa, bunun kinoya ancaq xeyri olar. Dövlət kinoya maliyyə ayırır, bu maliyyə əsasında kino çəkilir, amma geniş təbliğ olunmadığı üçün, dövlət büdcəsinə gəlir gətirmir, gətirirsə də, bu çox cüzi məbləğ ola bilər”.
İradə SARIYEVA
