Ölkə iqtisadiyyatının, xüsusən də qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində atılan addımlar artıq öz səmərəli nəticələrini verir. Bu gün məhz qeyri-neft sektorunun ümumi iqtisadi inkişafda xüsusi çəkisi sürətlə artır. Eyni zamanda ixrac məhsulları sırasında yenə qeyri-neft məhsullarının payı sürətlə çoxalır. Belə vəziyyət ölkənin xarici ticarət dövriyyəsinə də müsbət istiqamətdə öz təsirlərini göstərir.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanın hüquqi və fiziki şəxsləri dünyanın 180 ölkəsindəki tərəfdaşları ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirib. Gömrük orqanlarında qeydə alınan rəqəmlərə əsasən, 2017-ci ilin yanvar-avqust aylarında xarici ticarət dövriyyəsi 12 milyard 523.79 milyon dollar, ixracın dəyəri 7 milyard 223 milyon dollar, idxalın dəyəri isə 5 milyard 300 milyon dollar təşkil edib. Beləliklə, cari ilin yanvar-avqust ayları ərzində xarici ticarət dövriyyəsində 1 milyard 922 milyon dollar həcmində müsbət saldo yaranıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7,7 dəfə çoxdur. Artımda qeyri-neft sektoru da öz sözünü deyib. Belə ki, qeyri-neft sektoru üzrə ixracın həcmi bu ilin 8 ayında 20% artaraq 855 milyon manat olub. İxrac həyata keçirən Azərbaycanın kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin sayı 1333-ə çatıb. Azərbaycanın ixrac coğrafiyasında ən böyük paya malik ölkələr Rusiya,Türkiyə, Türkmənistan,Gürcüstan və İsveçrə olub. Bununla belə, Avropa İttifaqı, Körfəz ölkələri və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri üzrə də böyük ixrac potensialı var. Artıq bu potensialın həyata keçrilməsi istiqamətində əməli addımlar atılır. Xüsusən də qeyri-neft sahəsində.
Araşdırmalar göstərir k,. qarşıdakı dövr ərzində ilk olaraq kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac həcmi əhəmiyyətli dərəcədə çoxalacaq. Məsələn, pambıqçılıq tezliklə Azərbaycana daha çox valyuta daxil olmasına səbəb olacaq. Dövlətin bu sahəyə diqqəti artıq öz nəticələrini verir. Belə ki, 2015-ci ildə ölkədə istehsal edilən pambıq cəmi 35 min ton təşkil etmişdi. Amma son iki il ərzində bu sahədə əsl dönüş yaranıb. Keçən il 51 min hektar sahədə pambıq əkildi və 90 min tona yaxın məhsul götürüldü. Cari ildə isə 140 min hektara yaxın sahədən 270 min ton məhsul əldə ediləcəyi nəzərdə tutulub. Bu hal pambıqdan götürülən gəlirin də dəfələrlə artması demək olacaq. Tütünçülüklə də bağlı eyni sözləri demək olar. Bununla bağlı əkin sahələrini 2021-ci ilədək 2 dəfə genişləndirmək nəzərdə tutulub. Yəni indiki 3200 hektardan təqribən 6 min hektara qədər. Ekspertlər bildirir ki, orta məhsuldarlıq səviyyəsi 2 ton götürülərsə, ölkədə hər il 12 min ton quru tütün istehsal etmək mümkündür. Bu isə yeni ixrac imkanı deməkdir. Baramaçılıq da böyük gəlir gətirən əsas sahələrdən biri sayılır. 2015-ci ildə cəmi 200 kiloqramdan bir qədər çox barama tədarük edilib. Amma indi bu rəqəm 244 tona çatdırılıb. Növbəti planlar isə bundan ibarətdir ki, gələn il 500 ton barama tədarük edilsin. Aqrar sahədə hökumət fındıqçılığa da xüsusi diqqət yetirir. Keçən il fındıq Azərbaycanın qeyri-neft sektoru üzrə ən böyük ixrac məhsulu olub. Ölkəyə 105 milyon dollar valyuta gətirib. Bu ilin birinci yarımili ərzində isə 32,3 milyon dollar dəyərində fındıq ixrac edilib. Fındıq ən çox valyuta gətirən kənd təsərrüfatı məhsuludur. Odur ki, ölkənin 13 rayonu üzrə 40 min hektardan artıq ərazidə fındıq bağlarının salınması nəzərdə tutulur. Sitrus meyvələri, çayçılıq və digər aqrar məhsulların istehsalı istiqamətində də önəmli addımlar atılır. Bütün bunlar həm də qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcmini daha da artırır. Belə vəziyyət isə iqtisadi artımın dinamik yüksəlişinə də öz töhfəsini verir. İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bu xüsusda bildirir: “Hazırda Azərbaycanda davam edən məzənnə sabitliyi fonunda növbəti dövrlərdə istehlak həcminin artması gözlənilir. Daxili istehlakın həcminin artması öz növbəsində istehsal və xidmət sahəsində dövriyyəni genişləndirməklə yaradılan əlavə dəyərin həcminə müsbət təsir göstərə bilər. İkincisi hökumətin qeyri-neft iqtisadiyyatının müəyyən qədər şaxələndirilməsi və inkişafı ilə bağlı ortaya qoyduğu strategiyaların öhdəliklərinin yerinə yetirilməsindən gələn əlavə dəyərin yaradılmasıdır. Çünki hər bir öhdəliyin yerinə yetirilməsi, hər bir öhdəliyin bəndi üzrə prosesin icrası ümumi daxili məhsulun həcminə də müəyyən qədər təsir göstərəcək. Bu da öz növbəsində yekun olaraq iqtisadi böyüməni şərtləndirən faktorlardan birinə çevrilə bilər. Əgər strategiyaların icrasında hər hansı bir problem ortaya çıxmazsa, hökumət nəzərdə tutulan fəaliyyətləri zamanında yerinə yetirməyə cəhd göstərərsə, bu baş verəcək”.
Tahir TAĞIYEV
