İsrail Trampın Qəzza üzrə sülh planını rədd etdi. 8 dövlət isə İsraili buna görə qınayıb. Söhbət BƏƏ, Qətər, İordaniya, İndoneziya, Pakistan, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Misirdən gedir. Bu səkkiz ölkənin xarici işlər nazirləri İsrailin Trampın Qəzza üzrə 15 bəndlik yol xəritəsini rədd etməsini birgə bəyanatla qınayıblar və bunun sülh prosesini pozduğunu bildiriblər.
İsrailin əsas etirazı isə HƏMAS tam silahı təhvil verməmiş Qəzzadan İsrail qoşunlarının geri çəkilməməsi məsələsinədir.
Netanyahu ABŞ prezidenti Donald Trampın Qəzza üzrə sülh planını açıq şəkildə rədd etməklə hansı siyasi və strateji təminatlara arxalanır? Bu, həqiqətən ABŞ-la İsrail arasında fikir ayrılığıdır, yoxsa Tramp administrasiyasının da hesabladığı gizli siyasi oyun və təzyiq mexanizminin bir hissəsidir?
Mətləb Salahov: “Netanyahu silahsız HƏMAS istəyir, amma Trampın planları başqadır”
Araşdırmaçı jurnalist, siyasi şərhçi Mətləb Salahov məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, İran müharibəsinin dalana dirəndiyi bir vaxtda İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun HƏMAS tam tərksilah olunmadan və hərbi qüvvələri ləğv edilmədən hər hansı hərbi geri çəkilmənin və ya güzəştin mümkün olmadığını bəyan etməsi, eləcə də aylardır Vaşinqtonda bənd-bənd üzərində işlənilən ABŞ-ın Qəzza ilə bağlı 15 bəndlik sülh planını rədd etməsi ciddi suallar doğurur.
“Yarandığı tarixdən etibarən daim İsraili qoruyan, rəsmi Təl-Əvivi öz “qırmızı cizgisi” elan edən Ağ Ev indiki məqamda B.Netanyahu hökumətinin siyasi ərköyünlüyü ilə üz-üzə qalıb. Daha doğrusu, İsrail hökumətinin açıq şəkildə ABŞ Administrasiyasına zidd addımlarına D.Trampın nə zamana qədər səbr edəcəyi maraq doğuran məsələdir.
Xüsusilə İran ətrafında gərginliyin hökm sürdüyü indiki zamanda İsrailin ABŞ-ın siyasi maraqlarına zidd mövqe sərgiləməsi bir sıra analitik mərkəzlərdə diqqətçəkən proses kimi qiymətləndirilir. Lakin sözügedən məsələyə bu qədər sadə yanaşmaq olmaz. Burada bir məqama xüsusilə diqqət yetirmək lazımdır.
Bu ayın əvvəllərində Benyamin Netanyahu və ABŞ Prezidenti Donald Trampın baş müşaviri Cared Kuşner Qəzza zolağının tam demilitarizasiyası və HƏMAS-ın tərksilah edilməsi barədə razılığa gəliblər. Lakin İsrail HƏMAS-ın tamamilə silahsızlaşdırılmasını və İsrailə qarşı hərəkət etmək gücündə olmamasını istəyir. B.Netanyahunun HƏMAS-ı bu şəkildə görmək istəyi artıq Yaxın Şərqdə yeni planlar üzərində işləyən Ağ Ev üçün xoşagəlməz haldır.
Üstəlik, nəzərə alsaq ki, D.Tramp cəmi bir neçə gün bundan öncə öz sosial şəbəkə hesabında Qəzza ilə bağlı paylaşım etmiş, bu əraziləri ABŞ əraziləri kimi təqdim etmişdi. Şəxsən mən düşünürəm ki, bu paylaşımın özü Təl-Əvivdə xoş qarşılanmayıb. Çünki İsrail rəhbərliyi davamlı olaraq Qəzzanın tamamilə onların nəzarətinə keçməsini, hətta bir sıra yəhudi nazirlər bu torpaqların İsrail ərazisi kimi elan olunmasını tələb edirdilər.
İş burasındadır ki, B.Netanyahu təkcə Qəzza ilə bağlı məsələdə deyil, Fələstin dövlətinin tanınması məsələsində də geri addım atmaq niyyətində deyil. Amma bütün bunlarla yanaşı, ortada ciddi siyasi reallıq var ki, bu da ABŞ-ın planını rədd edən B.Netanyahu üçün müəyyən risklərin yaranmasıdır.
Ağ Evin İsrailin daxili siyasətinə təsir rıçaqları kifayət qədər çoxdur və B.Netanyahu heç də toxunulmaz deyil. Xüsusilə hazırkı Baş nazirin xanımı barədə korrupsiya qalmaqalının hələ də gündəmdə olması və müxalifətin ona qarşı artan təzyiqləri də nəzərə alınmalı məsələlərdəndir.
Çünki ABŞ İsrailin əsas strateji müttəfiqidir və Vaşinqtonun narazılığı hazırkı hökumət üçün heç də sakit davamiyyət vəd etmir. Çox güman ki, D.Tramp Administrasiyası İsrailin birbaşa təhriki ilə meydana çıxan İran ətrafındakı böhrandan sonra artıq öz müttəfiqi ilə məsafəli davranmağa başlayıb. Hər dediyini yerinə yetirməyə tələsmir.
Ən əsası isə, B.Netanyahunu narahat edən əsas məqam D.Trampın Türkiyə lideri Rəcəb Tayyib Ərdoğanla son dərəcə müttəfiq və səmimi münasibətlərinin olmasıdır. Ağ Ev rəhbəri artıq Yaxın Şərq üçün Türkiyə liderini əsas söz sahibi kimi də təqdim edir ki, bu da Təl-Əvivdə xoş qarşılanmır.
Bu yaxınlarda Səudiyyə Ərəbistanı-Türkiyə-Pakistan hərbi alyansının yaranması və D.Trampın bu ittifaqa səssiz qalması da İsraildə Ağ Evə qarşı olan narazılığı artırır.
Əlbəttə, B.Netanyahunun ABŞ-ın sülh planını bu şəkildə rədd etməsi onun 1947-ci ildən bəri okeanın o tayından İsrailə verilən dəstəyin bundan sonra da davam edəcəyinə əmin olması ilə bağlıdır. B.Netanyahu heç zaman heç bir ABŞ rəhbərinin İsrailə qarşı addım atmadığını, İsrailin ABŞ üçün əsl “qırmızı cizgi” olduğunu əla bilir.
Amma ən müxtəlif riskli addımlar atan, el dilində desək, “ipinin üstünə odun yığılması mümkün olmayan” adam kimi ad çıxarmış D.Trampın əvvəlki prezidentlərdən fərqi tam başqadır. D.Trampın İsrailin Baş nazirinə qarşıdakı həftələrdə siyasi sürprizi nə olacaq? Bunu tezliklə zaman özü göstərəcək”, – deyə M.Salahov qeyd edib.
Dəniz NƏSİRLİ
