Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

Məkkə Sazişinin tam məzmunu qapalı saxlanılır...

Image


Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan Məkkə Paktı bəzi ekspertlər tərəfindən “Sünni paktı” və hətta “Müsəlman NATO-su” kimi qiymətləndirilir. Pakt üç ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığını gücləndirmək məqsədi daşıyır və İran, İsrail, eləcə də ABŞ-ın regiondakı rolu baxımından mühüm siyasi mesaj kimi qəbul edilir.

Paktın mümkün məqsədlərindən biri üç ölkənin təhlükəsizlik sahəsində bir-birinə daha çox dəstək verməsi və uzunmüddətli perspektivdə ABŞ-dan asılılığı müəyyən qədər azaltmasıdır. Türkiyə hərbi-sənaye imkanlarına, Pakistan nüvə silahına və böyük hərbi qüvvəyə, Səudiyyə Ərəbistanı isə ciddi maliyyə və enerji resurslarına malikdir. Bu potensialların bir araya gəlməsi yeni regional təhlükəsizlik mexanizminin formalaşmasına imkan yarada bilər.

Lakin Məkkə Paktını indidən “Müsəlman NATO-su” adlandırmaq üçün ciddi əsasların olub-olmaması mübahisəlidir. Əsas problem müqavilənin tam mətninin ictimaiyyətə açıqlanmamasıdır. Buna görə paktın hansı hallarda tərəfləri bir-birinin müdafiəsinə məcbur etdiyi, konkret hərbi öhdəliklərin olub-olmadığı və kollektiv müdafiə mexanizminin necə işləyəcəyi məlum deyil.

Digər mühüm məsələ üç ölkənin milli maraqlarının tam üst-üstə düşməməsidir. Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın Yaxın Şərq, İran, ABŞ, İsrail və digər regional aktorlarla münasibətlərində fərqli prioritetləri var. Bu isə vahid hərbi blokun formalaşmasını çətinləşdirə bilər.

Buna görə Məkkə Paktını hazırda, NATO tipli tamhüquqlu hərbi ittifaqdan daha çox, regional təhlükəsizlik və müdafiə əməkdaşlığının yeni formatı kimi qiymətləndirmək daha ehtiyatlı yanaşmadır.

Paktın siyasi əhəmiyyəti isə ondan ibarətdir ki, Ankara, Ər-Riyad və İslamabad təhlükəsizlik məsələlərində daha sıx koordinasiya etmək niyyətlərini nümayiş etdirirlər. Əgər sonrakı mərhələdə paktın hərbi mexanizmləri, birgə komandanlıq, kəşfiyyat mübadiləsi, müdafiə sənayesi əməkdaşlığı və qarşılıqlı müdafiə öhdəlikləri konkretləşərsə, o zaman onun regional güc balansına təsiri daha ciddi ola bilər.

Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, Məkkə Paktının “Müsəlman NATO-su”na çevrilməsi hazırda mümkün ssenarilərdən yalnız biridir. Bunun reallığa çevrilməsi üçün üç ölkənin siyasi iradəsi ilə yanaşı, konkret hərbi öhdəliklər və institusional mexanizmlər də formalaşmalıdır.

Məkkə Sazişinin tam mətninin hələ də ictimaiyyətə açıqlanmaması hansı səbəblərlə bağlıdır və bu məxfilik paktın real hərbi öhdəlikləri, komandanlıq mexanizmi və hansı hallarda birgə müdafiənin işə düşəcəyi barədə hansı sualları yaradır?

Məkkə Sazişinin tam mətninin ictimaiyyətə açıqlanmamasının bir neçə səbəbi ola bilər. Əvvəla, tərəflər təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində konkret öhdəliklərini açıq şəkildə elan etməklə, həm potensial rəqiblərinə, həm də digər regional aktorlara öz imkanları və planları barədə əlavə məlumat vermək istəməyə bilərlər. Xüsusilə kəşfiyyat, hərbi planlaşdırma, silah təminatı və qarşılıqlı müdafiə mexanizmləri ilə bağlı müddəaların məxfi saxlanılması diplomatik baxımdan başadüşüləndir.

Lakin mətnin tam açıqlanmaması paktın mahiyyəti ilə bağlı ciddi suallar da yaradır. Məsələn, tərəflərdən birinə hücum edildikdə digər iki ölkənin avtomatik olaraq hərbi müdaxilə etmək öhdəliyi varmı, yoxsa yalnız siyasi və diplomatik dəstək nəzərdə tutulur? Birgə müdafiə qərarı necə qəbul ediləcək, bunun üçün hər üç ölkənin razılığı tələb olunacaqmı, yoxsa müəyyən hallarda ikitərəfli qərar kifayət edəcəkmi? Bu sualların cavabı məlum olmadığından, sazişi NATO-dakı kollektiv müdafiə prinsipi ilə müqayisə etmək hələlik çətindir.

Digər mühüm məsələ komandanlıq mexanizmidir. Əgər real hərbi əməkdaşlıq nəzərdə tutulursa, ortaq komandanlıq və ya koordinasiya strukturu yaradılacaqmı, qüvvələr hansı hallarda birgə fəaliyyət göstərəcək, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və müdafiə sənayesi əməkdaşlığı hansı çərçivədə aparılacaq – bunlar da aydınlaşdırılmalıdır.

Məxfilik həm də paktın siyasi məqsədləri barədə müxtəlif ehtimallara yol açır. Saziş yalnız müdafiə əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi üçün çərçivə sənədidirsə, onu “Müsəlman NATO-su” adlandırmaq tələskənlik olar. Əgər sənəddə konkret qarşılıqlı müdafiə öhdəlikləri və onların icrası üçün institusional mexanizmlər varsa, o zaman paktın regional təhlükəsizlik arxitekturasına təsiri daha ciddi qiymətləndirilə bilər.

Ona görə hazırda ən böyük problem, paktın adından çox, onun hüquqi və hərbi mexanizmlərinin ictimaiyyətə məlum olmamasıdır. Tam mətn və ya ən azı əsas müddəalar açıqlanmadığı müddətdə bu sazişin real hərbi ittifaq, yoxsa daha çox siyasi-təhlükəsizlik əməkdaşlığı formatı olduğunu dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Nəticə olaraq qeyd edək ki, paktın mətn və ya məzmununun açıqlanmamasının əsas səbəbi təhlükəsizlik və diplomatik maraqlardır. Tərəflər konkret hərbi öhdəliklərini, müdafiə planlarını və mümkün komandanlıq mexanizmlərini əvvəlcədən açıqlamaq istəmirlər. Buna görə də paktın mətninin tam açıqlanmaması onun real hərbi məzmunu və öhdəlikləri barədə qeyri-müəyyənlik yaradır.

Akif NƏSİRLİ




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ