Atəşkəs rejimini nəzərdə tutan İran-Amerika anlaşma memorandumunun müddəti bitib. Donald Trampın onu yeniləmək niyyəti yoxdur. O, sənədin əsas məqsədinə nail olunduğunu iddia edir: İran Hörmüz boğazını açıb. İranlılar bunu inkar edir. Bu fonda gözlənilmədən Trampın Omanı bombalamaq təhdidi gəldi. Oman Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı danışıqların birbaşa iştirakçısıdır.
Artıq həftələrdir, nəticəsi əsasən qlobal neft qiymətlərini müəyyən edən danışıqlarla bağlı xəbərlər absurd teatrına bənzəyir. Amerikalı jurnalistlər, siyasətçilər və adi vətəndaşlar bunu anlamağa çalışsalar da, heç bir nəticə verməyib. Bu, artıq Trampın reytinqinə təsir göstərib və reytinq tarixi minimuma düşüb: 33%. Lakin Tramp Hörmüz boğazındakı vəziyyətlə bağlı ziddiyyətli açıqlamaların xaosunu ortaq məxrəcə gətirməkdən inadla imtina edir. Nəticədə, ictimaiyyətə açıq olan məlumatları ümumiləşdirsək, vəziyyət belə görünür. 17 avqustda İranın Hörmüz boğazını açmaq və ABŞ-ın İranın dəniz blokadasını ləğv etmək öhdəliyini götürdüyü anlaşma memorandumunun müddəti bitdi. Tramp bu sənədi yeniləməyəcəyini açıqladı. Səbəb: Hörmüz boğazı açılıb. Tramp sevimli sosial media platforması “Truth Social”da yazıb: "Hörmüz boğazı açıqdır və fəaliyyətdədir. Suya qoyulmuş bütün minalar çıxarılıb və ya partladılıb”. Görünür, bu halda ABŞ razılaşmanın öz hissəsini - İranın blokadasını ləğv etməyi yerinə yetirməlidir. Amma bu belə deyil. Trampın sözlərinə görə, blokada davam edəcək. İran xəbər agentliyi “İrna” İran Parlamentinin spikeri Məhəmməd Bağır Qalibafın sözlərini sitat gətirir: "İran anlaşma memorandumunda göstərilən şərtlər, o cümlədən blokadanın qaldırılması, aktivlərin dondurulmasının aradan qaldırılması, neft sanksiyalarının ləğvi və bütün cəbhələrdə təhdidlərə və hərbi əməliyyatlara son qoyulana qədər Hörmüz boğazını açmayacaq". İranlılar və Tramp yalnız bir məsələdə yekdildirlər: ikitərəfli danışıqlar yoxdur. Amerika prezidentinin sözlərinə görə, onlar baş tutmur və planlaşdırılmır. Yeri gəlmişkən, onlar memorandumda nəzərdə tutulmuşdu. Tramp İranın nüvə proqramını danışıqlar yolu ilə həll etmək istəyirdi. Digər bir mübahisəsiz fakt isə Hörmüz boğazında ərazi suları olan iki ölkə - İran və Omanın onu açmaq üçün danışıqlar aparmasıdır. İndiyə qədər heç bir nəticə əldə edilməyib. Dəniz nəqliyyatı məlumatlarına əsasən, Hörmüz boğazı, tamamilə olmasa da, bağlanıb. Müharibədən əvvəl bu su yolundan gündə orta hesabla 130 gəmi keçirdisə, indi 10-dan bir qədər çox gəmi keçir və bu rəqəm istənilən an sıfıra düşə bilər. Hörmüz boğazında tez-tez atəş açılması barədə məlumatlar gəlir. Atışmalar bəzən iranlılar, bəzən də İslam Respublikasının blokadasını tətbiq etməyə çalışan amerikalılar tərəfindən həyata keçirilir.
Görünür, bütün bunlar Trampı çox qıcıqlandırır. Onun “Fox News”a verdiyi müsahibədə dediklərini yığılıb qalmış emosiyalardan başqa bir şey kimi izah etmək çətindir. Amerika prezidenti, Oman ABŞ-a "müdaxilə edərsə", onu "yerlə-yeksan edəcəyi" ilə hədələyir. Bu, Trampın bu ölkəni ilk dəfə təhdid etməsi deyil. May ayında, Hörmüz boğazının açılması üçün ilk cəhdlər başlayanda, o, Amerikanın Omana zərbə endirmə ehtimalını da nəzərdən keçirmişdi. Həm o vaxt, həm də indi Oman hakimiyyəti Trampın təhdidini qulaqardına vurub.
ABŞ prezidentinin, Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqlar uğursuz olsa belə, o qədər də irəli getməyəcəyinə inanmaq üçün tutarlı səbəblər var. Oman həm Qərb, həm də regional ölkələr, xüsusən də sultanlığın siyasi və ideoloji cəhətdən yaxın olduğu Səudiyyə Ərəbistanı üçün son dərəcə vacibdir. Rəsmi olaraq, omanlılar İran və ABŞ arasındakı münaqişədə neytrallıqlarını qoruyurlar. Eyni zamanda, Oman tarixən Böyük Britaniya və ABŞ ilə kifayət qədər sıx əlaqələrə malik olub. Onun limanları və hava bazaları vaxtaşırı ABŞ ordusu tərəfindən istifadə olunur. Nəhayət, Oman neft bazarında əsas oyunçudur və neft ehtiyatlarına görə dünyada 24-cü yerdədir. Omandakı müharibə, şübhəsiz ki, Amerika seçiciləri üçün benzinin qiymətinə təsir edəcək və Trampın Konqres seçkilərinə aylar qaldığı üçün, əlbəttə ki, buna ehtiyacı yoxdur. Lakin mahiyyət etibarilə, yeni müharibə ilə hədələməklə, Amerika prezidenti artıq özünü ifşa edib. ABŞ-dakı rəqibləri Trampın tələsik bəyanatından ona qarşı istifadə etməyə can atırlar. Virciniya ştatından olan Demokrat senator Tim Keyn prezidentin Omana hücum etməsini qadağan edən qətnamə hazırladığını açıqlayıb və respublikaçıları qətnaməni dəstəkləməyə çağırıb. Əks halda, Keynin dediyi kimi, "bu kor, hakimiyyət sərxoşluğunda olan prezident" dünyaya və ABŞ-a "geri dönməz ziyan" vuracaq.
Tahir TAĞIYEV
