Azər Badamov: “Əmək miqrantları əldə etdikləri gəlirin bir hissəsini Azərbaycandakı ailələrinə göndərirlər”
Gürcüstandan Azərbaycana pul köçürmələrinin Türkiyə və Rusiyanı geridə qoyaraq birinci yerə çıxması ilk baxışda iki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi kimi görünür. Lakin rəqəmlərin arxasına baxdıqda mənzərənin bir qədər fərqli olduğu ortaya çıxır. Burada əsas məsələ təkcə Azərbaycan-Gürcüstan iqtisadi münasibətlərinin genişlənməsi deyil, həm də Gürcüstanda çalışan Azərbaycan vətəndaşlarının qazancının ölkəyə qaytarılmasıdır.
Gürcüstan Milli Bankının məlumatına görə, 2026-cı ilin iyulunda ölkədən xaricə ümumilikdə 39 milyon dollar köçürülüb. Bunun 6,985 milyon dolları Azərbaycana, 6,435 milyon dolları Türkiyəyə, 3,663 milyon dolları isə Rusiyaya göndərilib. Beləliklə, Azərbaycan ilk dəfə bu siyahıda Türkiyəni geridə qoyaraq birinci mövqeyə yüksəlib. Eyni zamanda Gürcüstana xaricdən 350,05 milyon dollar daxil olub ki, bu da ötən ilin iyulundan 3,9 faiz çoxdur.
Lakin bu göstəricini avtomatik olaraq Azərbaycan-Gürcüstan ticarətinin və investisiya əlaqələrinin sürətli böyüməsi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Pul köçürməsi özü iqtisadi əlaqənin xarakteri barədə tam təsəvvür yaratmır. Bu vəsait əməkhaqqı, ailə dəstəyi, kiçik sahibkarlıq fəaliyyəti, xidmətlər və digər fərdi maliyyə əməliyyatlarından formalaşa bilər. Bu baxımdan, əsas sual pulun nə qədər olması yox, hansı mənbədən yaranmasıdır.
Milli Məclis deputatı Azər Badamovun açıqlamasında da əsas amil kimi Gürcüstanda işləyən azərbaycanlıların sayının artması göstərilir. Onun fikrincə, Gürcüstan iqtisadiyyatındakı sabitlik və xüsusilə tikinti, xidmət, taksi və nəqliyyat sektorlarında iş imkanlarının genişlənməsi azərbaycanlıların bu ölkədə əmək fəaliyyətini artırıb. Əmək miqrantları əldə etdikləri gəlirin bir hissəsini Azərbaycandakı ailələrinə göndərirlər.
Bu izah rəqəmlərin dinamikası ilə də müəyyən qədər uyğun gəlir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, 2025-ci ildə Gürcüstandan Azərbaycana fiziki şəxslərin pul köçürmələri 43,555 milyon dollar təşkil edib və bir il ərzində 23,3 faiz artıb. Eyni zamanda Azərbaycandan Gürcüstana köçürmələr 26,244 milyon dollar olub və 41,6 faiz azalıb.
Bu iki göstəricinin müqayisəsi xüsusilə maraqlıdır. 2025-ci ildə Gürcüstandan Azərbaycana göndərilən vəsait Azərbaycandan Gürcüstana gedən vəsaiti təxminən 17,3 milyon dollar üstələyib. Deməli, söhbət yalnız bir aylıq statistik sıçrayışdan getmir. İki ölkə arasında fərdi pul axınının istiqamətində artıq nəzərəçarpacaq dəyişiklik formalaşıb.
Burada əmək miqrasiyası mühüm rol oynaya bilər. Gürcüstanda tikinti və xidmət sektorlarında çalışan azərbaycanlılar əldə etdikləri gəlirləri Azərbaycana göndərirlər. Coğrafi yaxınlıq, quru sərhəd əlaqələri, iki ölkə arasında intensiv insan hərəkəti və bank-elektron ödəniş kanallarının əlçatanlığı da bu axının formalaşmasını asanlaşdırır.
Amma bu vəziyyətin başqa tərəfi də var. Əgər Azərbaycan Gürcüstandan gələn pul köçürmələrində liderliyi əsasən orada çalışan və qazancının bir hissəsini ölkəyə göndərən vətəndaşların hesabına əldə edirsə, bunu sırf iqtisadi üstünlük kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Bu, eyni zamanda Azərbaycanın əmək resurslarının xarici bazarda gəlir əldə etməsi deməkdir. Yəni pul Azərbaycana daxil olur, amma həmin gəlirin yaranması Gürcüstan əmək bazarında baş verir.
Digər tərəfdən, bu prosesin Azərbaycan üçün müsbət iqtisadi təsiri də var. Xaricdə qazanan şəxslərin ölkəyə göndərdiyi vəsait ailələrin gəlirlərini artırır, daxili istehlakı dəstəkləyir və müəyyən hissəsi əmanət və investisiyaya çevrilə bilər. Əgər bu vəsaitlər daha çox istehsala, daşınmaz əmlaka, kiçik biznesə və digər məhsuldar sahələrə yönələrsə, onların iqtisadi təsiri daha da arta bilər.
Lakin burada bir risk də nəzərə alınmalıdır: pul köçürmələrinin artması davamlı olaraq xarici əmək bazarlarından asılılığın göstəricisinə çevrilməməlidir. Əgər insanlar ölkə daxilində daha yüksək gəlir əldə etmək imkanını məhdud gördükləri üçün Gürcüstanda işləməyə üstünlük verirlərsə, uzunmüddətli perspektivdə əsas məsələ xaricdən daxil olan pulun həcmi yox, ölkə daxilində keyfiyyətli və yüksək gəlirli iş yerlərinin yaradılmasıdır.
Bu mənada Azərbaycanla Gürcüstan arasında pul axınının dəyişməsi iki fərqli prosesi göstərir. Bir tərəfdən, iki ölkənin iqtisadi və sosial əlaqələri intensivləşir. Digər tərəfdən isə Gürcüstan Azərbaycan vətəndaşları üçün mühüm əmək bazarlarından birinə çevrilir. Ona görə də bu göstəricini yalnız “Azərbaycan Gürcüstandan daha çox pul alır” kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Əsas məsələ həmin pulun hansı iqtisadi fəaliyyətdən yarandığını və bu axının uzunmüddətli xarakter daşıyıb-daşımadığını müəyyənləşdirməkdir.
Ümumilikdə, Azərbaycanın Gürcüstandan pul köçürmələrində Türkiyə və Rusiyanı geridə qoyması diqqətçəkən göstəricidir. Lakin bu liderliyin arxasında əsasən əmək miqrasiyası dayanırsa, rəqəmi iqtisadi əlaqələrin dərinliyinin birbaşa göstəricisi kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Əsl iqtisadi üstünlük o zaman yaranacaq ki, Gürcüstandan Azərbaycana daxil olan vəsait təkcə əmək gəlirlərinin köçürülməsi ilə deyil, ticarət, investisiya, xidmət və birgə biznes fəaliyyətinin genişlənməsi ilə də artsın.
Akif NƏSİRLİ
