Vəli Baxşəliyev: “Naxçıvanın bir çox tarix və mədəniyyət abidələri Nazirlər Kabineti tərəfindən qeydiyyata alınmadığı və dövlət reyestrinə salınmadığı üçün bu abidələri faktiki olaraq qorumaq da mümkün deyil”
Naxçıvan Muxtar Respublikası abidələrlə zəngin bir diyardır. Muxtar Respublikada dövlət qeydiyyatına alınmış 1162 (pasportlaşdırılmış ümumi rəsmi məlumatlara görə isə 1200-dən çox) tarixi-mədəniyyət abidəsi mövcuddur. Bu abidələr müxtəlif əhəmiyyət dərəcələrinə və növlərə bölünür.
Naxçıvanda 58 dünya, 455 ölkə, 649 yerli, 663 arxeoloji, 285 memarlıq, 140 ziyarətgah 36 tarixi, 31 monumental sənət, 7 təbiət abidəsi var.
Naxçıvanda tarixi abidələrin qorunması istiqamətində mütamadi olaraq tənqidi fikirlərə rast gəlinir. Tarixi abidələrin qorunmasına peşəkar yanaşmanın çatışmazlığı, keçmişdə bəzi bərpa işlərinin keyfiyyətsiz aparılması, mühafizə zonalarının dəqiq müəyyənləşdirilməməsi və təsadüfi şirkətlərin prosesə cəlb olunması kimi ciddi çətinliklər mövcuddur. Bu sahədəki əsas problemlər əsasən bunlardır:
Keçmiş illərdə aparılan bəzi bərpa işlərinin başdansovdu və qeyri-peşəkar edilməsi abidələrin strukturuna zərər vurub. Bərpa proseslərinə təsadüfi və ixtisası olmayan şirkətlərin cəlb olunması risk yaradır. Memarlıq nümunələrinin ilkin görkəminin qorunmasında texniki səhvlərə yol verilib. Abidələrin ətrafında dəqiq mühafizə zonalarının hələ də tam müəyyənləşdirilməməsi, tikinti və abadlıq işlərinin tarixi irsin təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərməsi məsələləri var. Bu da sahə üzrə dövlət qurumları və mütəxəssislər arasında əlaqələrin və nəzarətin gücləndirilməsini zəruri edir.
Respublika rəsmiləri və Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən bu nöqsanların aradan qaldırılması üçün yeni bərpa standartlarının tətbiqi və mühafizə zonalarının dəqiqləşdirilməsi istiqamətində müzakirələr və tədbirlər həyata keçirilir.
Prezident İlham Əliyev Naxçıvan səfəri çərçivəsində AzTV-yə müsahibəsində Naxçıvan abidələri barədə də danışıb.
Prezident bildirib: “...Digər vacib sahə, – yəni o sahə də bu gün səfərimin proqramında öz əksini tapmışdır, – Naxçıvanın tarixi-mədəni abidələrinin qorunmasıdır. Bildiyiniz kimi, Naxçıvan çox zəngin tarixə və mədəniyyətə, o cümlədən memarlıq mədəniyyətinə malikdir. Naxçıvan qədim Atabəylər dövlətinin paytaxtı olub və o dövrə, ondan sonrakı dövrə aid olan bir çox abidələr dünya əhəmiyyətli abidələrdir".
Prezident Naxçıvan abidələrinin qorunmasını bir hədəf kimi irəli sürdü.
Bəs Naxçıvanda tarixi abidələr necə qorunur?
Qeyd edək ki, naxçıvanlıların dediyinə görə, əvvəlki dövrlərdə abidələrə yanaşma elə də peşəkar olmayıb, çoxunu bərpa edilmək əvəzinə “Avroremont” edilib.
AMEA-nın müxbir üzvü, tarix elmləri doktoru, professor Vəli Baxşəliyev bu barədə baki-xeber.com-a bunları dedi: “Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafına qayğısı daim diqqət mərkəzində olmuşdur. Son illər bu qayğınının daha da artdığının şahidiyik. Bu qayğının əsas istiqamətlərindən biri də tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunmasıdır. Bu qayğının nəticəsidir ki, Gülüstan türbəsi, Yusif Küseyir oğlu türbəsi, Qarabağlar türbəsi, Naxçıvanqala abidələr kompleksi və onlarla digər abidələrdə Azərbaycan dövlətinin qayğısı ilə təmir-bərpa işləri aparılmışdır. Azərbaycanın həm qədim, həm də Orta əsr feodal dövlətlərinin paydaxtı olan Naxçıvana diqqət müasir dövrdə daha da artmışdır. Bu heç də təsadüfi deyil, çünki Naxçıvan qədim dövrdə də mühüm kommunikasiya xəttlərinin kəsişmə nöqtəsi olub, indi də bu funksiyanı yerinə yetirməkdədir. Bu baxımdan Mömünə xatun türbəsinin bərpası, görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaninin Naxçıvanda heykəlinin qoyulması, cənab Prezident İlham Əliyevin abidələrimizin qorunması ilə bağlı fikirləri olduqca təqdirəlayiqdir. Ancaq onu da qeyd etmək lazımdır ki, Naxçıvanın bir çox tarix və mədəniyyət abidələri, o cümlədən Naxçıvantəpə, Bülövqaya, Uzunoba kimi digər abidələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən qeydiyyata alınmadığı və dövlət reyestrinə salınmadığı üçün bu abidələri faktiki olaraq qorumaq da mümkün deyil. Ümumiyyətlə, bu işlər Azərbaycanda çox ləng gedir. Bu baxımdan hörmətli prezidentimiz cənab İlham Əliyevin öz müsahibəsində irəli sürdüyü bu məsələ olduqca aktual və günümüzün ən vacib məsələlərindən biridir”.
İradə SARIYEVA
