Məhəmməd Əsədullazadə: “İran-ABŞ qarşıdurması baş verərsə bu marşurtun təhlükə altına düşəcəyinə ehtimal...”
“Bu yolun əhəmiyyəti dediyim kimi, təkcə Azərbaycan üçün yox, geniş coğrafiya üçün olacaq. Çünki qeyd etdiyim kimi, bu, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olacaq. Eyni zamanda, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olacaq. Çünki bu gün Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi deyəndə adətən Rusiya-Azərbaycan-İran, yəni Astaraya keçid, Astara-Rəşt İran ərazisində layihə nəzərdə tutulur. Layihənin icrası bildiyimə görə, ya başlayıb, ya da ki, başlayacaq. Hər halda Azərbaycan ərazisində bu layihə hazırdır. Amma Zəngəzur dəhlizi açılandan sonra artıq Azərbaycandan İrana ikinci dəmir yolu xətti açılacaqdır. Məhz Zəngəzur dəhlizindən Naxçıvana girərək və Culfa dəmiryol məntəqəsindən İrana dəmir yolu var. Yəni bu layihə daha tez reallaşa bilər. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi Fars körfəzinə istiqamətləndirilir. Oradan o bölgəyə yaxın olan, məsələn, Pakistana uzana bilər. Yəni bu, çox önəmli bir nəqliyyat layihəsi olacaqdır və bunun mərkəzində Naxçıvan dayanır”.
Bunu Prezident İlham Əliyev AzTV-yə müsahibəsində deyib.
Yəni Zəngəzur dəhlizi açılır, qatarlar Naxçıvana daxil olur, Cufadan da İrana dəmir yolu ilə keçid var. Çünki Naxçıvanla İran arasında çoxdan dəmir yolu işləyir. Bu da Zəngəzur dəhlizi açılandan sonra həqiqətən də İrana ikinci dəmir yolunun açılması deməkdir.
Əgər İran Amerika razılaşması alınmasa, İran və Amerika arasında müharibə vəziyyəti davam etsə onda Amerika razı olacaqmı ki, onun TRIPP layihəsi üzərindən keçən yüklələr Naxçıvan vasitəsi ilə İrana daşınsın. Yəni Amerika İran düşmənçiliyi davam edəcəksə Amerika razı olacaqmı ki, Zəngəzur dəhlizinindən İran da istifadə etsin? Bu məsələ necə olacaq?
Ekspertlər qeyd edir ki, Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Naxçıvana və oradan Culfa vasitəsilə İrana ikinci bir dəmir yolu xəttinin açılması müsbət haldır. Lakin potensial ABŞ-İran hərbi münaqişəsi və ya gərginliyin davam etməsi bu nəqliyyat layihəsinin təhlükəsizliyinə, iqtisadi səmərəliliyinə və geosiyasi konfiqurasiyasına ciddi təsirlər göstərə bilər.
Bəzi politoloqlar hesab edirlər ki, sərhəd bölgəsində və İranda baş verə biləcək hərbi əməliyyatlar Culfa dəmiryol qovşağının və nəqliyyat xətlərinin fəaliyyətini təhlükə altına ata, İran bölgədə qərb (ABŞ/Ermənistan) təsirinin və ya hərbiləşmiş təhlükəsizlik mexanizmlərinin artmasına qarşı həssasdır, bu da dəhlizin işləmə rejiminə siyasi maneələr yarada, ABŞ-İran qarşıdurması dərinləşərsə, İrana istiqamətlənən hər hansı alternativ tranzit xətləri beynəlxalq sanksiyalar və ya maliyyə-logistik baryerlərlə üzləşə bilər.
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə baki-xeber.com-a bildirdi ki, Zəngəzur layihəsi-TRIPP layihəsi Şərqlə Qərbi əsas nəqliyyat siqmentidir və bu Şərq-Qərb dəmiryolu xəttinin bir qolu olacaq. “Cənab Prezident də qeyd etdi ki, bu xətt növbəti mərhələdə Culfadan İrana da keçəcək. Amma düşünürəm ki, bu Şimal-Cənub da ola bilər. Çünki İrandan gələn yüklər birbaşa Naxçıvana daxil olacaq, TRIPP dəhlizi Ermənistan ərazisində olacaq. İrandan yüklər dəmir yolu vasitəsilə Naxçıvana, Culfaya gələcəksə buradan da Türkiyə, yaxud Ermənistan ərazisi ilə Arazdəyəndən dəmir yolu çəkilərsə birbaşa Şimal-Cənub dəmir yolu nəqliyyat dəhlizi də mümkündür. TRIPP dəhlizini burada görmürük. Ümumi götürsək, ABŞ və İran razılaşması, yaxud razılaşmaması hesab edirəm ki, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinə də heç bir aidiyyəti yoxdur. Yəni İran-ABŞ qarşıdurması baş verərsə bu marşurtun təhlükə altına düşəcəyinə ehtimal vermirəm.
Çünki belə olmasaydı cənab Prezident Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin bir qolu olacaq kimi bir mesaj verməzdi. Hesab edirəm ki, bunun perspektivi var. İran da bunu yaxşı bilir ki, dəmir yolu xətti Culfadan Təbrizə, oradan da İran körfəzə gedəcək. Yəni birbaşa TRIPP-dən istifadə etmədən dəmir yolu vasitəsilə yükləri Naxçıvana gətirir və buradan da Ermənistan və Türkiyə ərazisindən istifadə edir. Hesab edirəm ki, Zəngəzur dəhlizi göründüyü kimi təkcə Şərqlə Qərbi birləşdirən layihə olmayacaq, bu ümumilkdə Avrasiya regionunu əhatə edəcək bir nəqliyyat siqmenti olacaq”-deyə M.Əsədullazadə qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
