ABŞ dəniz strategiyasının əvvəllər dəyişməz görünən istiqamətini qəfildən dəyişir. Əvvəllər Çinə diqqət yetirib, ən azı bir təyyarədaşıyan gəmini onun sahillərində saxlamağa çalışsalar da, İranla müharibə indi onları bu prinsipdən imtina etməyə məcbur edib. “USS George Washington” Yaxın Şərqə doğru gedir. Bu yerdəyişmə siyasi mübahisələrə səbəb olub. Demokratlar Partiyası Ağ Evi İran sahillərində döyüş növbətçiliyi aparan gəmilərin şəxsi heyətinə laqeyd yanaşmaqda günahlandırıb.
Hələlik isə ABŞ komandanlığı "George Washington" təyyarədaşıyan gəmisinə Yaxın Şərqə doğru istiqamət götürməyi əmr etdi. Bu, İranla münaqişə zamanı icazə verilən iş müddətini aşan başqa bir təyyarədaşıyan gəmi olan "Abraham Lincoln"un göyərtəsindəki bəzi dənizçilərdə ruhi xəstəlik əlamətləri aşkar edildikdən sonra baş verib. "Abraham Lincoln" gəmisi 240 gündən çoxdur ki, heyətə fasilə vermək və təchizatı artırmaq üçün limana girməyib. Konqresin Demokrat üzvləri bundan xəbər tutub və Ağ Evdən izahat tələb edirlər. Pentaqon katibi Pit Heqset Demokratlar tərəfindən təyyarədaşıyan gəmi haqqında yayılan məlumatları tamamilə təhrif olunmuş adlandırıb. Buna baxmayaraq, ABŞ-dakı şərhçilər uzun müddət evdən uzaqda olmağın hərbçilərə təsirini və bu müddət ərzində gəminin avadanlıqlarının aşınmasını müzakirə etməyə başlayıblar. Son həftələrdə ABŞ və İran arasındakı münaqişənin miqyası azalsa da, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri İslam Respublikasının mühüm əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz boğazındakı limanlarını yenidən blokadaya alıb. Bundan əlavə, Donald Tramp administrasiyasının müharibəni necə bitirməyi planlaşdırdığı tamamilə qeyri-müəyyəndir. Heqset, hətta blokadanın "qeyri-müəyyən müddətə" davam edə biləcəyini də bildirib. Bu arada, medianın məlumatına görə, kreyser və esmineslə müşayiət olunan "George Washington" təyyarədaşıyan gəmisi Vyetnamın Da Nanq limanını tərk edib. Yeri gəlmişkən, bu, özlüyündə olduqca əlamətdar bir xəbərdir. Rusiyanın yaxın tərəfdaşı olan Vyetnam ABŞ ilə əlaqələr quraraq bacarıqlı və çevik siyasət yürüdüb. İndi isə Amerika eskadrilyası ABŞ-Vyetnam münasibətləri üçün əlamətdar bir yer olan Da Nanqa baş çəkib. 1965-ci ildə Da Nanqa Amerika dəniz piyadasının enişi Vyetnam müharibəsinin başlanğıcı olub. Bu arada, anonim danışan ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri rəsmisinin açıqlamaları yuxarıda adı çəkilən təyyarədaşıyan gəminin artıq Malakka boğazında olduğunu, yəni Hind okeanına doğru getdiyini göstərir.
Amerika dəniz qüvvələri rəsmilərinin hərbi sirləri məxfi saxlamaq istəklərinə baxmayaraq, "The Wall Street Journal" qəzeti "George Washington" təyyarədaşıyan gəmisinin Yaxın Şərqdə "Abraham Linkoln" təyyarədaşıyan gəmisini əvəz edəcəyini öyrənib. Bu yenidən yerləşdirmələr nəticəsində Qərbi Sakit Okean qeyri-müəyyən müddətə ABŞ təyyarədaşıyan gəmisinin iştirakı olmadan qalacaq. Bu, Donald Trampın Ağ Evə qayıtmasından bəri ABŞ xarici siyasətindəki dəyişikliklərin mühüm göstəricisdir. Hazırkı administrasiya Çinin Asiya-Sakit Okean bölgəsində bir güc olduğunu etiraf edir, lakin ikitərəfli münasibətlərdə həllolunmaz problemlərin olmadığını vurğulayır. Sadəcə olaraq, Çinin ABŞ və onun müttəfiqlərinə hərbi güc baxımından dominantlıq etməməsini təmin etmək lazımdır. Bayden administrasiyası dövründə Çin rəsmi olaraq ABŞ-ın əsas potensial hərbi düşməni kimi tanınsa da, Amerika rəsmiləri indi ifadələrində daha ehtiyatlıdırlar. 2025-ci ildə dərc edilmiş ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyası Çini, düşmən gücdən daha çox, əsas rəqib kimi xarakterizə edir. Bununla belə, orada həmçinin deyilir ki, amerikalılar Çinin özünün ayrılmaz, lakin üsyankar ərazisi hesab etdiyi "Tayvanı ələ keçirmək üçün hər hansı bir cəhdin" qarşısını almalıdırlar. "Abraham Lincoln" gəmisi 21 noyabr 2025-ci ildə ABŞ-ın San Dieqo şəhərindən yola düşüb və ABŞ İrana qarşı müharibəyə başlamazdan əvvəl, 2026-cı ilin yanvar ayında Yaxın Şərqə çatıb. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri müharibə zamanı gəminin təchizat zəncirinin pozulduğunu etiraf edir. Demokrat qanunvericilər təyyarədaşıyan gəmidəki dənizçilərin yaşayış və iş şəraitinin araşdırılmasını tələb edirlər. Senatın Silahlı Qüvvələr Komitəsinin üzvü senator Riçard Blumental ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə etdiyi müraciətdə tək bir təyyarədaşıyan gəminin İranla müharibə üçün yetərli olmadığını yazıb. İran sahillərinə daha böyük qüvvələrin yerləşdirilməsi zəruri ola bilər. Təyyarə gəmisi ətrafındakı ajiotaj dənizə düşən bir dənizçi ilə bağlı hadisədən qaynaqlanır. O, xilas edilib və daha sonra "dincəlməyə" göndərilib. ABŞ-da bir çoxları bunun intihar cəhdi olduğuna inanır. Bu fonda ABŞ mütəxəssisləri arasında bir müzakirə yaranıb: təyyarədaşıyan gəmilər müasir müharibə üçün həqiqətən vacibdirmi? Bəziləri iddia edir ki, onlar düşmən raketlərinə və dronlarına qarşı çox həssasdırlar. Buna görə də Amerika daha kiçik, daha sürətli gəmilər qurmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
