Zeynal Əmrəliyev: "Rusiya Ermənistanda müxalif qüvvələri maliyyələşdirir"
Avropa İttifaqı Ermənistanın kiberhücumlara, xarici informasiya müdaxiləsinə və dezinformasiyaya qarşı mübarizə imkanlarını gücləndirmək üçün yeni tərəfdaşlıq missiyasına başlayıb. Missiya Ermənistan hakimiyyətinin müraciəti əsasında 21 aprel 2026-cı ildə yaradılıb və iyulun 13-dən fəaliyyət göstərir.
Missiyanın iki illik mandatı çərçivəsində Ermənistan dövlət qurumlarına məsləhət və ekspert dəstəyi göstəriləcək. Əsas istiqamətlər kiber təhlükələrin qarşısının alınması, xarici informasiya müdaxiləsinə qarşı mübarizə və qanunsuz maliyyə axınlarının aşkarlanmasıdır.
Avqustun 17-də Ermənistan baş nazirinin aparat rəhbəri Lilit Makunts Aİ-nin Ermənistandakı Tərəfdaşlıq Missiyasının rəhbəri Kosmin Dinesku ilə görüşüb. Tərəflər əməkdaşlığın prioritetlərini, dövlət qurumlarının koordinasiyasını və missiyanın mandatı üzrə potensialın artırılmasını müzakirə ediblər.
Məsələnin siyasi tərəfi isə ondan ibarətdir ki, Aİ Ermənistanın yalnız təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində deyil, həm də informasiya və kibertəhlükəsizlik istiqamətində institusional imkanlarının gücləndirilməsinə daha fəal şəkildə cəlb olunur. Bu, Aİ ilə Ermənistan arasında təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndiyini göstərən yeni addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Avropa İttifaqının Ermənistanda fəaliyyətə başlayan ikiillik Tərəfdaşlıq Missiyasının mandatında kiberhücumlar və xarici informasiya müdaxiləsi ilə yanaşı, qanunsuz maliyyə axınlarına qarşı mübarizə də yer alır. Burada “qanunsuz maliyyə axınları” dedikdə konkret olaraq hansı maliyyə əməliyyatları və vəsaitlərin hərəkəti nəzərdə tutulur? Bu istiqamət Ermənistanın daxili maliyyə təhlükəsizliyi ilə bağlıdır, yoxsa söhbət xaricdən ölkəyə daxil olan və ya ölkədən çıxarılan şübhəli maliyyə vəsaitlərinin, o cümlədən mümkün siyasi və ya digər məqsədli maliyyələşmələrin qarşısının alınmasından gedir?
Politoloq Zeynal Əmrəliyev “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında Ermənistan hökumətinin müxalif siyasi partiyaların və ictimai təşkilatların maliyyələşdirilməsinə nəzarəti gücləndirmək istiqamətində dəfələrlə təşəbbüslər irəli sürdüyünü bildirib.
Onun sözlərinə görə, xüsusilə Rusiyaya yaxın olduğu bildirilən siyasi qrupların və müxtəlif təşkilatların maliyyələşdirilməsi məsələsində ciddi suallar mövcuddur. Politoloq hesab edir ki, Moskva ilə əlaqəli maliyyə kanallarının müəyyənləşdirilməsi və onların məhdudlaşdırılması Nikol Paşinyan hökumətinin qarşısında duran əsas siyasi və təhlükəsizlik məsələlərindən birinə çevrilə bilər.
Əmrəliyev bildirir ki, Ermənistanın son illərdə Rusiya ilə münasibətlərində yaranan gərginlik fonunda Moskvanın ölkə daxilində siyasi təsir imkanlarının qorunması məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Onun fikrincə, Rusiyayönümlü qüvvələrin siyasi proseslərdə fəallaşması Paşinyan hakimiyyəti üçün potensial təhlükə kimi qiymətləndirilir və buna görə də həmin qüvvələrin maliyyə mənbələrinin araşdırılması gündəmə gətirilir.
Politoloq hesab edir ki, bu prosesdə Qərbin, xüsusilə də Avropa İttifaqının rolu getdikcə artır. Aİ-nin Ermənistanda fəaliyyətə başlayan Tərəfdaşlıq Missiyasının mandatında kiber təhlükələr, xarici informasiya manipulyasiyası və müdaxiləsi, eləcə də qanunsuz maliyyə axınlarına qarşı mübarizə istiqamətləri yer alır. Missiyanın məqsədlərindən biri Ermənistanın hibrid təhdidlərə qarşı dayanıqlığının artırılmasıdır.
Məhz burada siyasi maliyyələşmə məsələsi xüsusi əhəmiyyət qazanır. Çünki müasir dövrdə xarici təsir yalnız klassik siyasi və diplomatik kanallarla həyata keçirilmir. Elektron pul köçürmələri, rəqəmsal maliyyə platformaları, müxtəlif fondlar, qeyri-hökumət təşkilatları və digər vasitələr də siyasi təsir mexanizmlərinin bir hissəsinə çevrilə bilər. Buna görə maliyyə əməliyyatlarının izlənməsi həm korrupsiya və qanunsuz maliyyələşmə, həm də xarici müdaxilə ilə mübarizə baxımından mühüm alət hesab olunur.
Zeynal Əmrəliyev qeyd edib ki, bu mexanizmlərdən siyasi məqsədlər üçün də istifadə oluna bilər. Onun fikrincə, kiber təhlükəsizlik və xarici müdaxiləyə qarşı mübarizə çərçivəsində həyata keçiriləcək tədbirlər nəticə etibarilə Ermənistanda xaricdən maliyyələşən siyasi və ictimai strukturların fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
Politoloq hesab edir ki, burada əsas hədəflərdən biri Rusiyanın Ermənistanın daxili siyasi proseslərinə təsir imkanlarının zəiflədilməsidir. O, Rusiyanın Paşinyan hakimiyyətinə qarşı müxtəlif siyasi dairələrə dəstək verdiyini iddia edir və bu kontekstdə Samvel Karapetyanla əlaqəli siyasi çevrələri, keçmiş Qarabağ klanına yaxın qüvvələri, Robert Köçəryanın tərəfdarlarını və Erməni Apostol Kilsəsi ətrafındakı dairələri nümunə göstərir.
Lakin bu iddiaların hər birinin ayrıca hüquqi və faktoloji əsaslarla təsdiqlənməsi zəruridir. Xüsusilə konkret siyasi partiyanın, biznes qrupunun və ya dini qurumun Rusiya tərəfindən maliyyələşdirilməsi barədə məlumatlar rəsmi sənədlərlə təsdiqlənmədiyi halda, bunları ekspertin siyasi qiymətləndirməsi kimi təqdim etmək daha doğru yanaşmadır.
Əsas məsələ isə Ermənistanın maliyyə nəzarəti sisteminin necə işləyəcəyidir. Əgər məqsəd həqiqətən xarici dövlətlərin siyasi proseslərə qanunsuz müdaxiləsinin qarşısını almaqdırsa, maliyyə nəzarəti bütün siyasi qüvvələrə eyni meyarlarla tətbiq edilməlidir. Əks halda, belə mexanizmlər hökumətin siyasi rəqiblərinə qarşı istifadə etdiyi vasitə kimi qiymətləndirilə bilər.
Burada Avropa İttifaqının mövqeyi də diqqət çəkir. Aİ-nin Ermənistandakı missiyası siyasi qərar qəbul edən və ya müxalifətə qarşı əməliyyat aparan struktur deyil. Missiyanın əsas funksiyası Ermənistan dövlət qurumlarının kiber təhlükəsizlik, xarici müdaxilə, informasiya manipulyasiyası və qanunsuz maliyyə axınları ilə mübarizə imkanlarının artırılmasına dəstək verməkdir. Bu isə Ermənistanın təhlükəsizlik sistemində Qərbin rolunun əvvəlki illərlə müqayisədə daha da artdığını göstərir.
Digər tərəfdən, bu proses Ermənistan-Rusiya münasibətlərindəki fundamental dəyişikliklərin davamı kimi də qiymətləndirilə bilər. Paşinyan hökuməti son illərdə Moskva ilə münasibətlərdən məsafə saxlayaraq Avropa İttifaqı ilə təhlükəsizlik və siyasi əməkdaşlığı genişləndirir. Bu şəraitdə Ermənistanın daxili siyasi sistemində Rusiyanın təsir imkanlarının məhdudlaşdırılması hakimiyyət üçün yalnız siyasi deyil, həm də milli təhlükəsizlik məsələsi kimi təqdim olunur.
Beləliklə, qarşıdakı dövrdə Ermənistanın siyasi mübarizəsində yalnız seçkilər və siyasi partiyaların reytinqləri deyil, onların maliyyə mənbələri də əsas mübarizə predmetlərindən birinə çevrilə bilər. Xaricdən gələn maliyyə axınlarının şəffaflaşdırılması Rusiyanın mümkün təsir kanallarını zəiflədə bilər. Eyni zamanda, bu proses Paşinyan hökumətinin siyasi rəqibləri tərəfindən “siyasi təqib” kimi təqdim olunarsa, Ermənistan daxilində yeni qarşıdurma xətti də yarana bilər.
Bu baxımdan Aİ-nin yeni missiyasının fəaliyyəti Ermənistanın yalnız təhlükəsizlik siyasətinə deyil, ölkənin siyasi sisteminə də dolayı təsir göstərə biləcək amil kimi qiymətləndirilir. Əsas sual isə bundan sonra maliyyə nəzarətinin hansı dairələrə tətbiq ediləcəyi və bu mexanizmlərin siyasi rəqabətə nə dərəcədə təsir göstərəcəyi ilə bağlı olacaq.
Akif NƏSİRLİ
